گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین از 180 منطقه حفاظت شده در اکوسیستم های کوهستانی و تالابی کشوردر قالب هفت ناحیه جغرافیایی

 

ادامه بررسی ناحیه سه -مناطق حفاظت شده حوزه ارومیه

 

منطقه 1 و 2حوزه دریاچه ارومیه- پناهگاه حیات وحش وتالاب بین المللی کانی برازان و  منطقه حفاظت شده تالاب نوروز لو

IRAN-Kaniborazan International Wetland & Wildlife Refuge &Norouzloo Protected Area

در جنوب ذخیره گاه زیستکره و تالاب بین المللی دریاچه ارومیه تالاب های حاشیه ای وجود دارند که در مصب و دهانه ورودی رود ها به دریاچه ارومیه شکل گرفته اند.  این بستر های تالابی متاثر ازکم و زیاد شدن آب دریاچه ارومیه  بوده و حیات آنها عمدتا وابسته حیات و رودهای جنوبی دریاچه ارومیه است .  افزون بر این،  این مناطق تالابی ، نزدیک ترین بستر های تالابی به  مجمع الجزایر  دریاچه ارومیه هستند که زیستگاه های مهم برای جوجه آوری  پرندگان بومی و مهاجر در همین چند دهه اخیر بوده است.  یعنی اگر یک  خط فرضی میان بندر شرفخانه تا بندر رحمانلو کشیده شود، بیش از 80 جزیره که بزرگترین جزایر دریاچه ارومیه نیز هستند مانند  جزایر کبودان ، جزیره اشک ،جزیره اسپیر ، جزیره آرزو ، و...  ، زیر همین خط فرضی قرار گیرند. جزایری  با بستر های جنگلی که ارتباط زیستی محکمی بین این جزایر و تالاب های مصبی آب شیرین و لب شور جنوب دریاچه ارومیه وجود داشته است. این تالاب ها عبارتند از : تالاب کانی برازان - تالاب  نوروزلو- تالاب شورگل- یادگارلو - تالاب درگه سنگی -دریاچه  قوپی-  تالاب قیط و میمند 

 

تالاب هایی که از این مجموعه  در فهرست تالاب های با اهمیت بین المللی کنوانسیون رامسر ثبت شدند عبارتند از :

 

*- تالاب بین المللی کانی برازانکه در اسفند ماه 1389 به عنوان بیست و چهار مین تالاب  در فهرست تالابهای با اهمیت بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید

 *-تالاب بین المللی شورگل ،یادگارلو و دورگه سنگی که به صورت سه تالاب مجزا با  مساحت 2500 هکتار در 45 سال پیش (1971 )در فهرست تالابهای با اهمیت بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید  .

*-تالاب بین المللی دریاچه  قوپی که با مساحت 1200 هکتاردر سال 1354 در فهرست تالابهای با اهمیت بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید  .

 

 

این  حریم اکولوژیکی تالابی همانند خود دریاچه ارومیه ، شرایط فاجعه بار زیستی را تجربه کرده و می کند در سال 1379. سد حسنلو  راه رودخانه گدار چای  که  جمع کننده آب  بیش از 5 رودخانه بسیار مهم  دیگر بود ( تاله جار  ، چم شیخ رواس ، چم دورود ، چم کانی رش ، چم چلاش ، چم جلیدار) به دریاچه ارومیه بست  و  در حیات زیستی این تالاب ها اخلال اساسی بوجود آورد به گونه ای که  آنها را در لیست تالاب های تغییر اکولوژیک یافته ( Montreux record ) کنوانسیون رامسر قرار داد . این امر هیچ تاثیری بر سازمان حفاظت محیط زیست یعنی متولی قانونی این مناطق نداشت !!!!!به گونه ای که هم اکنون سد دیگری بنام " ده گرجی اشنویه" برای محکم کاری از نشت هر آبی به تالاب بین المللی دریاچه ارومیه  در دست اجرا است .

این تالاب ها همراه سد سازی و توسعه فله ای  مراکز جمعیتی و کشاورزی ، هر روز کوچکتر و کوچکتر شده اند و جز نابودی  چیز دیگری در انتظار آن ها نخواهد بود!!!! 

 

 از میان تالاب های جنوبی دریاچه ارومیه  تنها تالاب بین المللی کانی برازان و تالاب  نوروز لو جزو مناطق چهار گانه حفاظتی هستندکه در ادامه ضمن مروری بر موقعیت این دو تالاب ، موارد مستندی از حفاظت نشدن آنها ارائه می شود :

 

 

 پناهگاه حیات وحش وتالاب بین المللی کانی برازان در12 کیلومتری جنوب دریاچه ارومیه و23کیلومتری غرب شهر میاندوآب و 30 کیلومتری شمال شهر مهاباد و سد مهاباد قرار دارد .تالاب کانی برازان در سال 1389 با  مساحت 876هكتار هم زمان با ثبت در فهرست  کنوانسیون رامسر به عنوان پناهگاه حیات وحش نیز ثبت شد. گفته می شود 75 گونه پرنده آبزی و کنارآبزی در این تالاب شناسایی شده است از جمله  خروس کولی، اردک سر سفید،  اردک مرمری، فلامینگو، چنگر، اردک بلوطی،  حواصیل خاکستری، پرستوی دریایی ،عروس غاز، پلیکان سفید، چوب پا، کشم بزرگ و ....

 

حفاظتی که انجام نشد

تالاب بین المللی کانی برازان در  پایانه رودخانه های  سیمینه رود و رودخانه مهاباد قرار دارد.  با ساخت  سد روی این رود ها دچار اختلال شد ولی به علت وجود  منابع آب چشمه های قره داغ هنوز نفس می کشد.

راه زنی در وسط تالابتالاب بین المللی کانی برازان  و ایجاد گسست اکوسیستمی آن

 

تخلیه آب تالاب تالاب بین المللی کانی برازان در بخش شمال شرقی توسط پمپ

  آتش سوزی های مکرر در تالاب بین المللی کانی برازان به  علت عدم تجهیزات موثر خاموش کردن فوری آتش

خشک شدن چشمه های درونی  تالاب بین المللی کانی برازان در این رابطه کامران حسینی رییس اداره حفاظت محیط زیست مهاباد در   مهر ماه 1394  به ایرنا می گوید : " برای نخستین بار در چند دهه اخیر آب چشمه روستای قره داغ، تامین کننده اصلی آب تالاب بین المللی کانی برازان خشک شد. این چشمه که در فاصله یک کیلومتری تالاب بین المللی کانی برازان قرار دارد، به دلیل کاهش منابع زیرزمینی آب و حفر چاههای غیرمجاز در حاشیه آن خشک شده است. ........ حسینی افزود: هم اکنون قسمت هایی از این تالاب در ضلع شرقی آن در نزدیکی روستاهای بفراون و قله سن و قسمت شمالی در نزدیک روستای گروس به طور کامل خشک شده است......."

 

 

هدایت  فاضلاب های سمی خانگی و کشاورزی به  داخل تالاب بین المللی کانی برازان. در  دیماه 1392   حجت جباری کارشناس مسوول زیستگاه های خشکی  محیط زیست آذربایجان غربی  در  سایت سازمان حفاظت محیط زیست می گوید : " تالاب کانی برازان هم اکنون با چالشی مهم روبروست که این چالش ها شامل ورود آلاینده های شهری و روستائی از طریق آب رودخانه و کانال های زهکشی منتهی به این تالاب است که موجب پرغذایی در این تالاب شده است. بعد از مشکل کم آبی، فاضلاب های روستایی و آب های برگشتی از اراضی کشاورزی از مهمترین مشکلات تالاب های استان و به ویژه کانی برازان است....."

 

 منطقه حفاظت شده تالاب نوروزلو در سال 1390 با مساحت 832  هكتار به فهرست مناطق حفاظت شده اضافه شد .این تالاب در حدود 15 کیلومتری جنوب شهر میاندوآب و در محدوده اراضی تالابی شرق تا جنوب غربی سد نوروز لو قرار دارد.  راه شاهین دژ به میاندوآب از کنار شرقی این تالاب عبور می کند. این تالاب  محل تجمع  و لانه گذاری پرندگان مهاجر چون اردک ، چنگر ، حواصیل کاکایی ، و.... است .  

حفاظتی که انجام نشد

 

هدایت  فاضلاب های سمی خانگی و کشاورزی به  داخل تالاب نوروزلو

  آتش سوزی های مکرر و  معنی دار برای تصرف زمین وجود دارد .آخرین مورد آتش سوزی در 31 خرداد 1394 اتفاق افتاد . 

 تصرف و تملک اراضی تالاب نوروز لو -به گفته سازمان حفاظت محیط زیست اراضی تالابی این منطقه بارها مورد تخریب و تصرف وتبدیل به زمین کشاورزی قرار گرفته است که آخرین مورد رسانه ای شدۀ آن ، در 17 آبان 1394 بود که رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان میاندوآب به خبر گزاری ایرنا گفت : "  افراد سودجو سه هکتار از چمنزارهای حاشیه تالاب نوروزلو را تخریب کردند... "

 

منطقه 3 و4حوزه دریاچه ارومیه- منطقه  حفاظت شده سهند - منطقه حفاظت شده صوفی چای

IRAN-Sahand  Protected Area & Sofi Chay Protected Area

 

منطقه حفاظت شده سهند و منطقه حفاظت شده صوفی چای  متصل به آن شامل آبخیز های رودخانه صوفی چای تا روستای "یای شهر " که هر دو جزو توده کوهستانی  سهند می باشند در سال  1390 حفاظت شده اعلام شد ند . اولی با مساحت  58 هزارو 194 هكتار و دومی با مساحت13097هكتار که در مجموع 71 هزارو 291 هکتار را تشکیل می دهند .

منطقه حفاظت شده سهند سهند اگرچه بسیار دیر جزو  مناطق حفاظت شده قرار گرفت ولی همین حفاظت اسمی هم شامل همه  توده کوهستانی سهند نشد و تنها بخش کوچکی از شرق آن را پوشش دادکه البته  حفاظت همین اندک نیز با توجه به موارد مستند ارائه شده  محقق نشده است. گفتنی است  توده آتشفشانی سهند با مساحتی نردیک به 2800 کیلومتر مربع در شرق  دریاچه ارومیه در جنوب  شهر تبریز و شمال شهر  مراغه قرار دارد . در راس توده آتشفشانی سهند چند دهانه آتشفشانی مربوط به دوره های مختلف زمین شناسی قرار دارد که سن قدیمی ترین آنها به دوره میوسن نسبت داده می شود (آتشفشان قرمز گل) و جدید ترین آنها را متعلق به  140 هزار سال پیش می دانند. نزدیک به بیست رودخانه زهکش شعاعی این ابر سازه آب ساز طبیعی را عهده دارهستند که  عموما آبهای آن روانه دریاچه ارومیه می شوند.  در اکوسیستم کوهستانی سهند دستکم 17 قله با ارتفاع  بیش از 3 هزار متر وجود دارد با دره های یخچالی با غار های متعدد، چشمه های آبگرم، و... با غنای پوشش گیاهی از هزاره ها و   زیستگاه های مختلف جانوری .

سهند نامی  پرآوازه  در جای جای تاریخ  این سرزمین و با اسطوره‌های ایران زمین دارد که از پس هزاره ها هنوز  معماری هوشمندانه صخره ای در دل آن به نسل ما نیز رسیده که بارزترین آن ها روستای کندوان تنها روستای صخره ای جهان است که هنوز زندگی در آن جاریست و تاریخ  شكل‌گيري آن به 6 هزار سال پیش نسبت داده می شود و با غ های گل مطبق آن خود، نماد دیگری از هوشمندی و تمدن در این ارتفاعات بلند و سخت بوده است همچون  باغ های گل محمدی روستای عنصرود و کارگاه های ابریشم بافی و چاپ کلافه ای پارچه های ابریشمی که هنوز در برخی روستا های آن چون " کهنمو" باقی مانده است .همه اینها و بیش از آن که مجال ذکر آنها در اینجا نیست، خود تاییدی بر هویت زیستی توده کوهستانی سهند که جزیی از میراث طبیعی و فرهنگی نسل هاست و باید حفاظت می شدند که چنین نشد.

 منطقه حفاظت شده سهند در بر گیرنده ارتفاعات بلند توده سهند و بلند ترین قله سهند (3707 متری) در غرب  دره " بایندور "  است  نظیر کوه گیروه داغی ( 3620 متر ، سرچشمه مردق چای ) کوه لیقوانگریوه سی ( 3408 متر ، سرچشمه زینجناب رود و اسکو چای )  کوه میدان داغی ( 3405 متر ، سرچشمه صوفی چای،  قلعه چای و گنبر چای) کوه سلطان داغی ( 3350متر ،سر چشمه کندوان چای و  اسکو چای )کوه شیر د اغی ( 3220 متر ،سرچشمه مهران رود) کوه نوور داغی ( 3120متر، سرچشمه رود های کندوجان چای و اسکو چای ) کوه اوریان داغی ( 2850 متر) و کوه های  قرمش داغ، کوه قنشار داغی، کوه چانگیل،کوه سیاه پوش، کوه بلیدی .  افزون بر این جنوب شرقی این منطقه نیز محدود به ارتفاعات  قوچ گلی داغی  و ... است

بیش از بیست روستا در داخل و مرز منطقه حفاظت شده سهند قرار دارند که بسیاری ازآنها جزو روستاهای تاریخی محسوب می شوندکه از نظر اداری- سیاسی جزو سه شهرستان اسکو،آذر شهر و تبریز است  شامل روستا های کندوان، روستای اسکندان، روستای مجارشین، روستای کهنمو، روستای گنبرف، روستای قندیلو، روستای اشستان، روستای کردآباد، روستای اربط، روستای عنصرود، روستای آمقان ( شهرستان اسکو ) روستای ینگجه، روستای قرمزی‌گل ،روستای صغایش،روستای چراغیل، روستای گواهر (شهرستان آذرشهر) روستای سفید خوان، روستای زینجناب، روستای هزه بران،روستای انزجان( شهرستان تبریز) قرار دارند. 

نزدیک ترین شهر ها به منطقه حفاظنت شده سهند شهر اسکو و شهر تازه ساخته شده سهند است در فاصله حدود 4 کیلومتری شرق منطقه حفاظت شده سهند می باشند. شهر سهند در سال ۱۳۸۷ با افتتاح ساختمان شهرداری و انتخاب شهردار، ثبت شد . 

 

 

 

حفاظتی که انجام نشد

توسعه تخریب  منطقه به اصطلاح حفاظت شده سهند  در  سه محورطرح های گردشگری سوداگرانه ،معدن خواری و سد سازی   جمع بندی شده است : 

  اجرای طرح های گردشگری ویرانگر در منطقه به اصطلاح حفاظت شده سهند   

 

طرح های گردشگری دامنه های سهند و روستا های این منطقه عمدتا از اواخر سال 1389 کلیدخورد و این در حالی بود که بزرگترین قطب گردشگری این منطقه یعنی دریاچه ارومیه در بحران کم آبی هر روز خشک تر از روز گذشته می شد ولی مسئولین بجای سرمایه گذاری بر روی حفاظت از آبخیز های ذخیره گاه زیستکره ارومیه، به فکر  برنامه های سوداگری در توده کوهستانی سهند هستند که به مواردی از آن اشاره می شود :

  17بهمن 1389 خبرگزاری مهر-   یونس فاتح فرماندار اسکو   :    " با مطالعات انجام گرفته در مورد طرح جامع کندوان، لکه های سرمایه گذاری در زمینه گردشگری از اسکو تا کندوان انجام گرفته و با جذب سرمایه گذار و عملیاتی نمودن این لکه ها جلوی تخریب محیط زیست تا حدی گرفته خواهد شد.....وی ایجاد تله کابین از مسیر کندوان تا ارشد چمن را یکی دیگر از اقدامات شهرستان برای جلوگیری از تخریب محیط زیست و گونه های مختلف گیاهی در این منطقه دانست و گفت : مجوز لازم برای ایجاد تله کابین صادر شده و در حال طی مراحل مطالعاتی برای واگذاری به سرمایه گذار بخش خصوصی است... "

 

یونس فاتح فرماندار اسکو ، فاتحانه بی هیچ واهمه ای از خشک شدن کامل دریاچه ارومیه وعده لکه های سرمایه گذاری می دهد، و شعور مردم را با  ایجاد تله کابین از مسیر کندوان تا ارشد چمن برای حفظ محیط زیست به بازی می گیرد !!!!! فرماندار فاتح که ظاهرا نماینده حاکمیت در حفاظت از آب و خاک این منطقه است و باید جلوی اخلال در هر دست اندازی که به منابع طبیعی نسل ها آسیب می زند را بگیرد ، در اینجا نقش عوض کرده و کار چاق کن بخش خصوصی رانت خوار شده است .  ایشان قطعا می داند که کار گذاشتن تله کابین در قلل بیش از  3 هزار متری ابر سازه های آب ساز طبیعی سهند  و سرچشمه رودخانه های کندوان چای و اسکو چای که از رودخانه های مهم دریاچه ارومیه هستند چه تخریب های هولناکی ایجاد میکند و بستر این قله ها را از کارکرد های طبیعیشان از جمله تمرکز برف و نفوذ آن به  سفره های آب زیر زمینی که چشمه های این منطقه را می سازد خارج می کند . وی تصور می کند می تواند با سوء استفاده از شعار " حفظ محیط زیست"  و با جا زدن طرح مخرب و سوداگرانه تله کابین زنی  به عنوان طرح محیط زیستی، مردم را ریشخند کند  !!!! در حالیکه لکه های سرمایه گذاری ایشان، در حقیقت  لکه های خیانت به بنیان های آب ساز تالاب بین المللی و ذخیره گاه زیستکره دریاچه ارومیه است که هرگز تاریخ آن  را از یاد نخواهد برد !!!

شایان ذکر است که کوه های بلند سلطان داغی( 3350متر  ) در جنوب شرقی روستای صخره ای کندوان و در جنوب روستای سفید خوان در شرقی ترین قسمت منطقه حفاظت شده سهند قرار دارد و قله معروف به " ارشد چمن"  در محدوده همین کوهستان قرار دارد و در یک پیمایش کوهنوردی از روستای کندوان تا ارشد چمن نزدیک به 4 ساعت راه است .

 

3 تیر 1390خبرگزاری فارس- تراب محمدي رئيس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري آذربايجان‌شرقي :

" روستاي ليقوان و دامنه‌هاي سهند، قطب گردشگري آذربايجان شرقي مي‌شوند فعاليت دسته‌بندي شده 12 پروژه در اين مناطق كه در دو فاز و در طول 6 سال اجرايي مي‌شود ....از جمله  پيست اسكي 200 هكتاري با ارتفاعي معادل 2 هزار و 400 با چهار خط تله اسكي كه در فدراسيون جهاني به ثبت رسيده، مي‌تواند ميزبان مسابقات جهاني اين رشته باشد ساخت هتل و سالن‌هاي همايش مجهز، مراكز تفريحي و مجموعه آب گرم در اين منطقه براي استفاده علاقمندان و گردشگران داخلي و خارجي پيش‌بيني شده است .احداث دهكده سلامت با امكانات آب درماني، گياه درماني، ماساژ درماني، طبيعت درماني و استراحت و آمادگي قبل و بعد از عمل‌هاي جراحي از ديگر ويژگي‌هايي است كه منطقه زيبا و خوش آب و هواي دامنه سهند قرار است ميزبان آن باشد. وي هچنين كمپ اقامتي، هتل، مجتمع آب درماني، تله كابين و باغ ويلا را از مهم‌ترين زمينه‌هاي سرمايه گذاري دره ليقوان دانست و گفت: كمپ اقامتي، مجتمع آب درماني، تله كابين، هتل باغ ويلا، مجنمع تفريحي توريستي، اسب سواري و سبز راه نوع تاسيسات قابل اجرا بر اساس مطالعات در اين دو منطقه هستند"

5  اسفند 1391خبر گزاری فارس از طرح تله کابین دیگری در این منطقه خبر می دهد و در این رابطه  داود ندیم رئیس کمیته سرمایه‎ گذاری کلان شهرهای کشور از ایجاد تله‌کابین 15 کیلومتری ائل‌گلی به سهند خبر می دهد. 

20 اردیبهشت 1394 سایت شهرداری سهند از قول  بهرام روشنی شهردار شهر سهند  گزینه دیگری در رابطه با سرمایه گذاری  تله‌کابین به سهند  می دهد  وی در این سایت می گوید  :

 "  این طرح به طول 15 کیلومتر به صورت هوایی در این مسیر اجرا می شود . شهردار شهر جدید سهند گفت: این طرح به صورت مقدماتی مطرح شده و در حال حاضر نیاز به کار کارشناسی داشته و اگر امکانات فنی اجازه اجرای این طرح را بدهد،این پروژه به صورت کنسرسیوم با همکاری یکی از بانک های عامل،شهرداری سهند و تبریز و شرکت عمران سهند اجرایی خواهد شد از انجام مذاکرات اولیه با شرکت دوپن مایر اسکاندیناوی جهت احداث تله کابین سهند به کندوان خبر داد.و می گوید این طرح به طول 15 کیلومتر به صورت هوایی در این مسیر اجرا شود."

ظاهرا تفاوت این طرح با طرح سال های پیش این است که شریک خارجی پیدا کرده و در درجه دوم  قرار است به شکل هوایی تله کابین بزند !!!!!!! و سوم این که برای ویرانی  هولناک سهند ، کنسرسیوم تخریب لازم شده . !!!!!!و این طرح های سوداگرانه شهردار شهر قلابی سهند در حالیست که این شهردار تاکنون به مهمترین مسئولیت  خود یعنی ایجاد زیرساخت برای تصفیه فاضلاب شهر ۲۰۰ هزار نفر ی نپرداخته است و اصولا دغدغه اش هم این نیست !!!!! هم اکنون  فاضلاب شهر جدید سهند روستای ینگی‌کند را که یکی از روستاهای توریستی و زیبای آذربایجان شرقی است، تهدید می‌کند

 

خبرگزاری مهر بهمن1394 با عنوان  روستای توریستی ینگی‌کند در محاصره فاضلاب  نوشت : " ..... فاضلاب شهر جدید سهند که نزدیک ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دارد، روستای «ینگی‌کند» را که یکی از روستاهای توریستی و زیبای آذربایجان شرقی است، تهدید می‌کند و به نظر می‌رسد که متاسفانه مرگ تدریجی این روستا فرارسیده است........."

 

 معدنخواری  و داغان کردن زیستگاه های گیاهی و جانوری در منطقه به اصطلاح حفاظت شده  سهند

معادن سنگ تراورتن آذر شهر- بیش از پنجاه معدن سنگ آذر شهر که بخشی از آن نیز در داخل همین منطقه قرار دارند، از مخرب ترین معادن کوهستان سهند هستند.  علیار راستگو فرماندار آذرشهر در 3 شهریور 1394 به ایرنا گفت : " سالانه بیش از 400 هزار تن انواع سنگ های ساختمانی و تزئینی از معادن این شهرستان استخراج و تولید می گردد "

معادن سنگ لاشه و مالون زینجناب ( در 800 متری روستای زینجناب) مجوز این معدن  در اسفند ماه 1385  صادر شد و تا اسفند ماه سال 1410  یعنی شانزده سال پس از آن ، معدن خواران این منطقه به اصطلاح حفاظت شده اجازه دارند  این بخش از کوه سهند را ببلعند و به نسل های آینده  بیابان تحویل دهند!!!!!!!

 معادن پوکه (پوميس و پوميسيت) اسکندان یک و دو - شرکت پارس پومیس

  معادن سنگ لاشه لیقوان

 

معادن سنگ  سفیده خوان

 

و معادن بسیار بدون شناسنامه

 سد سازی - در این منطقه تاکنون دو سد با داغان کردن ابر سازه های آب ساز سهند ساخته شده که  یکی سد ینگجه بر روی رودخانه آذر شهر است و دیگری سد مجارشین بر روی  رودخانه "سیل چایی"  از زیر شاخه های های رودخانه آذر شهر

 

 

منطقه 5حوزه دریاچه ارومیه- منطقه  حفاظت شده تالاب بین المللی قوری گُل

IRAN-Ghorigol International Wetland &  Protected Area

 

 تالاب بین المللی قوریگل بامساحت 120 هکتار در سال 1354 در فهرست تالاب های با اهمیت بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید.  این تالاب با وسعت  550 هکتار در سال 1390 به فهرست مناطق حفاظت شده اضافه شد.

منطقه حفاظت شده تالاب بین المللی قوریگل در 25 کیلومتری  شرق منطقه حفاظت شده سهند و در مسیر جاده تبریز به میانه و تقریبا در میانه راه باسمنج به بستان آباد قرار دارد و جزو زیر حوزه های جنوبی رودخانه تلخه رود است. کوه  تک آلتی ( 2645 متر) در 8 کیلومتری شمال غرب تالاب در شمال روستای شبلی قرار دارد و کوه کندول (  2247 متر) در 3 کیلومتری جنوب شبلی  قرار داردکه گردنه شبلی حلقه مرتبط این دو کوهستان مهم با هم است که بوسیله راه تبریز- میانه  از آن عبور داده شده است.

 

 مراکز جمعیتی محدوده منطقه حفاظت شده  تالاب بین المللی قوریگل عبارتند از :

روستای یوسف آباد ، روستای ارشتناب ،روستای اکین آباد ،  روستای ایمناب، روستای کرگان و... تابع   دهستان های قوری گل و مهران رود  از شهرستان بستان آباد

 

 

حفاظتی که انجام نشد

 

در کتاب راهنمای تالاب های ثبت شده در کنوانسیون رامسر -  انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست،  مخاطرات و عوامل تهدید کننده این تالاب بین المللی چنین آمده است :

 

احداث مجتمع تفرجگاهی در ضلع جنوبی تالاب توسط شهرداری تبریز و تخلیه فاضلاب آن به تالاب  ¬ ورود رسوبات به داخل تالاب در اثر شخم زمین های مجاور

ورود مقادیری عناصر غنی کننده آب عمدتا شامل نیترات، نیترات و فسفات از طریق جریانهای سطحی به تالاب از طریق مازاد کود های مصرفی زمینهای کشاورزی اطراف تالاب

ورود دام به حریم تالاب و تعلیف و تخریب پوشش گیاهی و نیزار ها

  احداث مجتمع های گاوداری و مرغداری در ضلع شمال غربی تالاب

 

علاوه بر موارد یاد شدت دست اندازی به این تالاب نیز به بهانه های مختلف روند افزایشی داشته است که مواردی از اخبار رسانه ای شده اشاره می شود :

 

درسال 1380 اداره کل منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی ، اقدام به دست اندازی  به حریم این تالاب بین المللی آنهم با  قطع و سوزاندن بیش از یکهزار درخت و درختچه کرد. در این رابطه اداره کل حفاظت محیط زیست استان  به این اقدام ها اعتراض کرده و به روزنامه همشهری در آبان ماه همان سال  گفت که اداره منابع طبیعی استان فنس کشی را حریم تالاب تلقی و مرتع درجه یک حریم بیرون از تالاب را که دارای تنوع زیست محیطی قابل توجهی است تخریب کرده و با اقدام خود در قطع و سوزاندن بیش از یک هزار درخت و درختچه های خودرو و از بین بردن نیزار ها ، چشم انداز زیبای حاشیه تالاب را از بین برده است .

دی 1391 خبر گزاری مهر گزارش داد:" ....... درحالی که کاهش سطح آب قوری گل در این سال ها تبدیل به یک دغدغه شده و تمامی مسئولان و حامیان محیط زیست در فکر چاره اندیشی برای نجات این تالاب بین المللی هستند،خبر جدیدی مبنی بر ساخت و سازهای غیر مجاز در حریم تالاب قوری گل حادثه غریبی است که تمامی شهروندان و حامیان محیط زیست را به فکر فرو برده است. در این خصوص اظهارات ضد و نقیضی وجود دارد و اداره کل حفاظت محیط زیست ادعا می کند ساختمان ساخته شده در حریم تالاب سایت پرنده نگری است ولی کارشناسان زیست محیطی تصریح می کنند این ساختمان تنها یک نمازخانه است........ و  کارشناس آب منطقه ای بستان آباد هم اعلام کرد که این شرکت در استانداری و فرمانداری برای ساخت غیر مجاز در حریم تالاب از سوی اداره کل حفاظت محیط زیست استان تشکیل پرونده داده است. ....."

   

5تیرماه 1393 شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از تبریز بیدار- بیدقیان مدیر عامل موسسه فرهنگی ورزشی ایثار : ... وی  در پایان بازدید از جشنواره فرهنگی ، آموزشی و ورزشی قوریگل که به مدت ده روز از مورخه 26 خرداد 1393 در منطقه تالاب بین المللی قوریگل در حال برگزاری است گفت:   مجموعه قوریگل با امکانات طبیعی که دارد دارای پتانسیل بسیار بالایی بوده و با توجه به امکانات ایجاد شده توسط بنیاد و موسسه ایثار محیطی بسیار مفرح و شاد رابرای جامعه هدف ایجاد نموده است که در محیطی باز و در طبیعت زیبای قوریگل برگزار گردید....

 

 

منطقه 6حوزه دریاچه ارومیه-اثر طبیعی ملی فسیلی مراغه  

IRAN-Fosili_e Maragheh  National Natural Monument

اثر طبیعی ملی فسیلی مراغه  با مساحت 1026هکتار در سال 1390حفاظت شده اعلام شد .این منطقه که جزیی از توده کوهستانی سهند در آبخیز های مردوق چای است در 15کیلومتری جنوب  شرقی منطقه حفاظت شده صوفی چای  و ده کیلومتری شرق شهر مراغه قرار دارد. دره مردو ق مرز غربی آن تعین شده است . روستا های  مردوق، روستای آغاجاری ،روستای سرگزه ، روستای میمونق ، روستای کرج آباد  ،روستای کهلان ، روستای شلیوند ، روستای قره طال در دهستان  سراجوی شمالی شهرستان مراغه در محدوده مرز این منطقه قرار دارند.

 

اثر طبیعی ملی فسیلی مراغه بخشی از  ژئوسايت فسیلی مراغه با وسعت بیش از 40 هزار هکتار است که یکی  از نادرترین سایت های دنیا ازنظر فسیل پستانداران شناخته شده است .

کشف نخستین لایه های فسیلی آن مربوط به 175 سال پیش (1840 میلادی ) می شود که توسط خانیكف روسی انجام گرفت و در پی آن در سال های 1857 ، 1884، 1885 ، 1899، 1904 ، 1973 ، 1974 توسط دیرین شناسان روسی، اتریشی ، فرنسوی ، ژاپنی ، آمریکایی انجام گرفت. متاسفانه این کشور ها بعد از اکنتشاف ، بجای تحویل این فسیل های باستانی به دولت ایران ، بر اساس خصلت استعمارگرانه شان با وقاحت این فسیل ها را ربوده و به کشور های خود منتقل کردند!!!!گونه های فسیلی زیادی از انواع آنتیلوپ و گاوسانان،زرافه، گربه ها ،  ببر دندان خنجری،  خانواده كفتار ،  خانواده اسب دستکم سه گونه و...در رسوبات قاره ای پلیوسن با سنین 12 تا 7 میلیون سال پیش کشف شد که در موزه های تاریخ طبیعی اتریش، فرانسه، انگلیس وآمریکا  نگهداری می شود.

 در سال 1366 گزارشی با عنوان "چینه شناسی لایه های استخوان دار سازند مراغه" توسط پرتو آذر در سازمان زمین شناسی كشور تهیه شد و سرانجام پس از یک وقفه بسیار طولانی در مطالعات فسیل شناسی، در سال 1381 توسط دفتر تنوع زیستی و ذخایر ژنتیكی سازمان حفاظت محیط زیست از سر گرفته شد که یافته های آن در موزه صحرایی «گرگ دره» مراغه  از جمله  فسیل هایی از گوشتخواران و علفخوارانی مانند گاوسانان، فیل ها، آرواره های زیرین زرافه، كرگدن و اسب و.....موجود و نگهداری می شود.

برخی از محققان عقیده دارند فعالیت آتشفشانی كوه سهند و انتشار گازهای سمی و گوگردی ناشی از آتشفشان باعث مرگ و میر دسته جمعی جانوران شده است و خاكستر حاصل ازآن نیز باعث حفظ بقایای جانوران و فسیل های کنونی  شده است.

 همانگونه که اشاره شد تاکنون فسیل های بسیاری ناحق به کشور های خارج منتقل شد که در موزه های فرهنگی و تاریخ طبیعی کشور های اروپایی و آمریکایی نگهداری می شود  اما  ظاهرا قرار است  یک سری از آنها به ایران برگشت داده شود. در این رابطه روزنامه شرق در  ۱۱ آبان۱۳۹۴ در گزارشی از قول خانم ابتکار رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نوشت که یک هزار و 500 قطعه فسیل تاریخی ایرانی که پیش از انقلاب به آمریکا فرستاده شده بود پس از شکایت ایران به دادگاه لاهه، به کشور بازمی‌گردند و نوشت که فسیل‌هایی که ابتکار درباره آنها سخن گفته است به فسیل‌های مراغه مشهورند و در منطقه فسیلی مراغه که یكی از منحصربه‌فردترین مناطق فسیلی جهان است کشف شده‌اند.

اما آخرین خبری که از سرقت فسیل های این منطقه رسانه ای شده مربوط به  6 آبان 1388 است. خبرگزاری مهر در این خبر بهلول نعمتی فرماندار مراغه از ناپدید شدن فسیل هفت میلیون ساله در این شهر خبر داد وی گفت:  این فسیل هفت میلیون ساله نمونه کاملی از بقایای یک فیل ماقبل تاریخ بود که از محوطه اداره محافظت از محیط زیست مراغه ناپدید شد.‌نعمتی تصریح کرد که قرار بود این فسیل برای انجام تحقیقات لازم به منظور تعیین قدمت آن به یکی از مراکز تحقیقاتی منتقل شود اما به طرز مشکوکی از محوطه اداره حفاظت محیط زیست مراغه ناپدید شد. وی یادآور شد که این فسیل یکی از نادرترین گونه‌های فسیل فیل به شمار می رفت که اخیرا از منطقه ویژه فسیلی شلیلوند مراغه کشف شده بود. این فسیل که گفته می‌شود از قدمت هفت تا هشت میلیون ساله برخوردار و از عاج، دندان‌ها و جمجمه فیل تشکیل شده بود، بیش از 1.5 تن وزن داشته و به وسیله جرثقیل به محوطه فوق منتقل شده بود..

در این رابطه به گزارش خبرنگار پارلماني خبرگزاري فارس در 12 آبان 1388، يوسف نجفي نماينده مراغه در مجلس در مجلس شوراي اسلامي امروز سه‌شنبه طي اخطاري با استناد به اصل 50 قانون اساسي اظهار داشت که متاسفانه درمهرماه 1388 يك فسيل عاج فيل به اندازه ي يك متر و بيست سانتي متر همراه با جمجمه آن كه حدود سه ماه پيش در يكي از روستا هاي مراغه كشف شده بود و با جرثقيل به حياط اداره محيط زيست انتقال داده شده بود به سرقت رفته و تا به امروز تحقيقات و پيگيري هاي محلي نتيجه اي نداشته است .

از سرنوشت این سرقت خبری یافت نشد تنها در 24 خرداد 1389خبرگزاری ایسکانیوز اعلام کرد که فرمانده پلیس «مراغه» آذربایجان شرقی از بازداشت اعضای شبکه ای خبر داد که سنگواره های هفت میلیون ساله یک ماموت را دزدیده بودند و بازجویی ها ادامه دارد.

 

 

ناحیه سه-ص2 از 14

ادامه

 

صفحه اصلی