36 سال پیش در پیمانی جهانی
که برای حفاظت از تالاب های با ارزش جهانی در ایران
( رامسر )
بسته شد،تصمیم گرفته شد که کشور ایران یکی از تالاب های با ارزش خود را به
عنوان مرکز پژوهش جهانی تالاب ها تحت مدیریت ویژه بین المللی قرار دهد .
گروهی از کارشناسان ایرانی و
بین المللی که از وضعیت تالاب های ایران آگاه بودند ، پس از بررسی از نظر
تنوع پرندگان و زیبایی چشم انداز ها ، منطقه و ارژن و پریشان را برای این منظور
انتخاب کردند .
ذخیره گاه زیستکره ارژن و
پریشان با مساحت 59279 هکتار در استان فارس و در مختصات زیر قرار دارد :
شمال : 51 درجه و 51 دقیقه (
E ) و 29 درجه و 44 دقیقه ( N )
جنوب : 51 درجه و 54 دقیقه (
E ) و 29 درجه و 26 دقیقه ( N )
شرق : 52 درجه و 06دقیقه ( E
) و 29 درجه و 30دقیقه ( N )
غرب : 51 درجه و 43دقیقه ( E
) و 29 درجه و 31دقیقه ( N )
نقشه ذخیره
گاه زیستکره ارژن و پریشان
( ماخذ اطلس مناطق
حفاظت شده 1385)
0مسیر تقریبی
راه احداث شده در سال 1386 در ذخیره گاه زیستکره ارژن و پریشان
تالاب پریشان با امتداد
شرقی – غربی و با مساحت 4300 هکتار در جنوب این منطقه و در شهرستان کازرون
قرار دارد .
ذخیره گاه زیستکره ارژن و
پریشان در 35 سال پیش در فهرست ذخیره گاه های زیستکره سازمان
یونسکو قرار گرفت
( در بیان ارزش بالقوه اکولوژکی
این منطقه همان بس که در روزگاران گذشته این ذخیره گاه ، زیستگاه"
شیر ایرانی" بوده است که امروز نسل آن منقرض شده است)
و یک سال بعد از آن نیز دو تالاب مهم آن یعنی ارژن و پریشان در فهرست
تالاب های بین المللی قرار گرفت . تالاب های ارژن و پریشان با اختلاف ارتفاع
1000 متر از یکدیگر قرار گرفته و آب های شیرین تا لب شور دارند .
شاخص ها و ویژه گیهای اقلیمی
و جغرافیایی منطقه ، تنوع زیستگاه های گیاهی و جانوری را بوجود آورده است که
این منطقه را شایسته ثبت به عنوان ذخیره گاه زیستکره کرده است .
ذخیره گاه های بیوسفری به
عنوان نمونه های معرف اکوسیستم های عمده جهان و به منظور حفظ تنوع اکولوژیکی
در نظر گرفته می شوند .
ارتفاعات بلند با قلل مدور
متشکل از سنگ های آهکی(
تشکیلات آهکی آسماری ) و
همچنین کوه های کم ارتفاع بریده بریده و فرسایش یافته متشکل از مارن های
آهکی، گچی ، نمکی و ماسه ای متعلق به ارتفاعات زاگرس و همچنین دشت های
سیلابی، دشت های دامنه ای و دشت های کارستی ( پولژه Polje ) که
نمونه بارز آن دشت ارژن است ، ویژه گی برجسته فیزیو گرافی و توپو گرافی منطقه
به شمار می آیند .
تا کنون بیش از 407 گونه
گیاهی در این منطقه شناسائی شده است که از جمله می توان به: بلوط ایرانی
Quercus Brantii Lindl.Var. Persica
بادام
شیرازی Amygdalus glauca Browicz ( انحصاری در ایران )
ارجَن(
ارژن )
(Amygdalus Scoparia )
- این گونه از بادام کوهی معمولی کوچک تر است و دارای خار
تنگرس(بادام خار آلود )
lycioides Amygdalus
(
انحصاری در ایران )
مُورد
Myrtus communis
این گونه روزگاری تحت عنوان موردستان ها در اطراف
پریشان بوده ولی اکنون نمودی ندارند مشابه
جنگل های کنار
بَنه
که در زبان محلی به آن" کُلخُنگ " و بَنِك هم می
گویند Pistacia atlantica
کنار(سدر
) کازرونی Ziziphus
Lotus این گونه
روزگاری به شکل انبوه در اطراف تالاب پریشان بوده است که امروز بسیار کم
شده است .
کیکم دشت
ارژنی Acer monspessulanum l.
subsp. Cinerascens
زالزالك
(زالزالک زرد ) Crataegus
گز
Tamarix stricta
زبان گنجشک
Fraxinus
ارس
JUNIPER
در ارتفا عات بیش از 2000 متر و بالاتر از
جنگل های بلوط ( به شکل پراکنده
)
انواع گون
ها -داغداغان
-گز
– زبان گنجشک – آلاله آبی – بارهنگ – جگن
و انواع
گیاهان تالابی نظیر آلاله آبزی --جگن -یال اسبی – لویی
اشاره کرد
دریاچه پریشان از گونه های
بسیاری از پرندگان آبزی ( مهاجر و بومی ) نیز حمایت می کند . تا کنون بالغ
بر 260 گونه پرنده در این منطقه شناسایی شده است . این تالاب در زمستا ن پذیرای
بیش از 20 هزار پرنده آبزی مهاجر است نظیر :
پلیکان پاخاکستری - پلیکان
سفید – اردک مرمری – اردک سر سفید – اگرت بزرگ - اکراس سیاه - اردک بلوطی –
فلامينگو- حواصیل شب – حواصیل ارغوانی – خروس کوی دم سفید – ماهی خورک ابلق-
حواصیل زرد – گیلانشاه بال سفید – لک لک – کشیم - بالابان – عقاب شاهی – عقاب
تالابی – طاووسک – بحری – قرقی – کبک- چکاوک هد هدی – بلبل خرما و .....
از دیگر جانوران نیز می توان
به قوچ و میش- بز و پازن – آهو – خدنگ – خرس قهوه ای – گرگ – گراز – پلنگ – سگ
آبی – تیر مار – مار جعفری - مار شاخدار ایرانی و ماهیان بومی نظیر ماهی دمبرک
– سرخه ماهی و زردک اشاره کرد .
بنا براین هر دو تالاب ارژن
و پریشان گونه های متنوع گیاهی و جانوری بسیاری را در حمایت خود دارند و در
نتیجه حافظ تنوع اکولوژیکی و ژنتیکی منطقه هستند .
لازم به ذکر است که بخشی از
آب تالاب پریشان بوسیله سیلآبهای فصلی و ریز آبه ها تامین می شود اما بخش
مهمی از آب تالاب از طریق چشمه هائی تامین می شود که در اطراف
( به ویژه سمت شمالی آن )
و یا زیر تالاب قرار دارند .
با وجود همه ارزش ها ی اشاره
شده در منطقه ، جنگل های باستانی بلوط ( دشت برم) در طول دو سال گذشته ( 1386
و 1387) به دلیل عبور دادن جاده از میان این ذخیره گاه ، تکه تکه شده و
اکوسیستم یکپارچه آن برهم خورده است .
علاوه بر آن در یک سال هکتار
ها نیزار منطقه یعنی اکوسیستمی که بسیاری از گیاهان و پرندگان و دیگر زیستمندان
تالاب برای بقابه آن وابسته هستند، سوزانده شده و بستر چشمه های حیاتی آن تخریب
شده است.
کانون دیده بانان زمین در
سایت اینترنتی خود (سال 1386 ) در مطا لبی با عنوان
"
و داع با ارژن پریشان-ارژن و پریشان ذخیرگاه
زیستکره با دو تالاب بین المللی در آستانه تخریب های بنیادی"
و همچنین
"
هجوم
جاده سازان به تالاب بین المللی
پریشان در ذخیره گاه زیستکره " ارژن و پریشان"
در روز های عزاداری تاسوعا و عاشورا
و دست اندازی به مهم
ترین چشمه های حیاتی تامین کننده آب تالاب در آستانه روز جهانی تالاب ها....ادامه
" در مورد تخریب های بنیادی در این ذخیره گاه زیستکره هشدار داده بود که این جاده
ها دروازه ای به سوی تخریب های بیشتر در منطقه است.
متاسفانه این پیش بینی به
واقعیتی تلخ تبدیل شده است و این ذخیره گاه زیستکره در حال
نابودی است . در ژانویه 2009 بخش شمالی تالاب پریشان به دلیل ساخت و ساز هایی
چند درست بر روی بستر حیاتی چشمه های تامین کننده آب تالاب و در
تکمیل جاده جدید در خطر جدی قرار گرفته است . به دنبال شروع
ساخت جاده یاد شده و مخالفت وسیع در سطح محلی و ملی برای متوقف کردن
ادامه پروژه راه ، از جمله جمع آوری حدود 500 امضاء توسط تشکل های
محلی
(
امضا حامیان محیطزیست در حمایت از تالاب
پریشان -
جهت ثبت امضا
اینجا را
کلیک نمایید
) و نیز حکم دادستان
استان فارس برای متوقف کردن راه و همچنین حکم رئیس قوه قضاییه کشور برای
تعقیب و مجازات متخلفان ، متاسفانه تاکنون نه تنها هیچ گونه طرح باز سازی در
منطقه تخریب شده اعمال نشده است بلکه تخریب های بیشتری طراحی و اجرا شده است
متاسفانه اداره راه و ترابری
و نیز یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی همچنان در به پایان رساندن جاده
یاد شده، با وجود همه تخریب ها و تهدید های آن اصرار دارند و متاسفانه در هفته
های گذشته نیز این خبر منشر شده که در آغاز سال نو ( 1388) تا کنون بیش از
100 هکتار دیگر از پوشش زیستگاهی حاشیه های امن تالاب به همراه زیستمندان
داخل آن سوزانده شده اند(عمدی و اوباشانه ) که به نظر ما این اقدامات بخش
دیگری از طرح های اجرایی تخریب این تالاب بین المللی بوده است ضمن آنکه این
نوع اقدامات در کشور ما کم سابقه نیست نظیر سوزاندن بخش هایی از جنگل های
باستانی شمال برای ایجاد سند محکمه پسند برای تغییر کاربری های آتی .
حیرت
انگیز تر آنکه بعد از این آتش سوزی های عمدی خبر از کلنگ زنی اجرای دو طرح
صنایع بسیار آلوده و سمی پتروشیمی بدون حتی ذره ای اندیشه در مورد تامین آب آن
و کاهش حق آبه کشاورزی و زیستی مردم و آلوده سازی آبها در دو روستای " آب
کنارو" در یک کیلومتری دریاچه پریشان بوسیله وزارت نفت دولت نهم زده می شود
و همچنین کلنگ دیگری در " نودان" درست در کنار تنها رودخانه بسیار مهم منطقه،
یعنی رودخانه شاپور ودر منطقه جنگل های بلوط زده می شود ( در روز 9اردیبهشت1388 )
این برنامه ها بدون شک چشم
انداز منطقه را از آنچه که هست به دلیل محدودیت منابع آبی و افت آبهای زیر
زمینی تیره تر می کند .
گویا اراده ای فرا تر
از حق این نسل و نسل های آینده کمر به نابودی کامل منطقه بسته است.
آن هم در پس واژگان فریبنده "توسعه" و" اشتغال زایی"
.
در زمان کلنگ زنی
پترویشمی گفته شد که این کارخانه ها حدود 1900 نفر را
( که به یقین همه
آنها نیز ازاین منطقه نخواهند بود مشابه عسلویه و دیگر نقاط کشور )
به کار مشغول خواهند کرد و
این در حالی است که با احداث کارخانه پتروشیمی و در نتیجه نابودی کامل این
زیستگاه مهم و سمی شدن خاک و آب کشارزان و دیگر مشاغل جمعی مرتبط با
آنها، نه تنها بیش از 10 هزار ذینفع این منطقه که در زمان پایان طرح رقم آن بیش
از این خواهد بود
( تنها در محدوده همین دریاچه
)، سلامت حیات و بستر
زندگی خود را از دست می دهند، بلکه به عنوان آوارگان زیست محیطی سکونتگاه و
معیشت های دیرینه خود را نیز از دست خواهند داد .
و شگفت آنکه این همه در حالی
انجام می گیرد که "طرح ملی حفاظت از دریاچه پریشان" با مشارکت صندوق تسهیلات
" جف GEF " و با اعتبار 12 میلیون دلار در حال اجرا است ( 9 میلیارد دلار آن
را جمهوری اسلامی تقبل کرده و 3 میلیون دلار آن از سوی تسهیلات جهانی
دفترعمران ملل متحد تامین خواهد شد ) این طرح که اجرای آن از سال 1386 آغاز
شده است و 7 سال به طول می انجامد، با توجه به پیامد های چنین طرح هایی
نه تنها به اهداف مورد نظر دست نخواهد یافت بلکه هزینه بی معنا و پوچی را
از بیت المال هدر داده است !
در این رابطه یک سئوال پیش
می آید و آن اینکه نقش سازمان های بین المللی زیست محیطی نظیر کنوانسیون رامسر
، یونسکو و CBD در حفظ این میراث های طبیعی جهانی و دیگر مناطق حساس و با
ارزش در تهدید چیست ؟
آیا وقت آن نرسیده است که
سازمان های بین المللی زیست محیطی با توجه به گسترش چنین مصیبت هایی در بسیاری
از کشور ها و همچنین فجایع رو به گسترش زمین در مورد حفاظت از چنین اکوسیستم
های محلی و منطقه ای که ارزش جهانی دارند، تصمیم های موثر بین المللی اتخاذ
کنند ؟
تالاب پریشان و ذخیره گاه
ارژن و پریشان ارزش حفاظتی و حمایتی بسیار والایی از نظر محلی ، منطقه ای ، ملی
و جهانی را داراست . آیا کنوانسیون رامسر که از کشور های زیادی تشکیل شده تنها
وظیفه ثبت تالاب های با ارزش جهانی و یا قرار دادن تالاب های در شرایط بحرانی،
در لیست قرمز را بر عهده دارد؟
چنین تالاب های با ارزش جهانی
در هر نقطه این کره باید مورد حمایت و حفاظت موثر جدی بین المللی قرار گیرند
و احیاء شوند
کانون دیده بانان زمین در
پایان در خواست حمایت جهانی برای حفظ ذخیره گاه ارژن و پریشان و به ویژه تالاب
در خطر نابودی پریشان که در تهدید مستقیم و خطر ناک قرار گرفته را دارد !
متن به زبان انگلیسی :
http://www.earthwatchers.org/parishan-en-1.html
پایان
اين صفحه را براي دوست خود بفرستيد
