گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین از 180 منطقه حفاظت شده در اکوسیستم های کوهستانی و تالابی کشوردر قالب هفت ناحیه جغرافیایی

 ناحیه دو  – بررسی 44 منطقه به اصطلاح حفاظت شده پیکره کوهستانی البرز

گزارش تحقیقی - خبری ازکانون دیده بانان زمین:  نسرین دخت خطیبی کارشناس جغرافی و پژوهشگر جغرافیای طبیعی ایران با همکاری مینا محبوبی و  فرشته موثق نژاد- اسفند 1395

 

البرز این بلندای هزاران راز  با قله سر فراز دماوند ،  این  باشکوه ترین نماد ایران زمین و نامی به قدمت ایران باستان  گره خورده با اسطوره ها و این بلندای سر شار از مظاهر زیستی و بستر ی  برای  بالندگی  تمدن های تاریخی و بخشی جدا ناشدنی از هویت زیستی ایران زمین که بسیاری از  آثار بجای مانده از آن دوران  نمود هایی از آن  است چون  منطقه باسنانی کجور با قدمت  بیش از 7 هزار سال  یا  قلعه رودخان یکی از دژ های باستانی ایران زمین منسوب به دوره ساسانی  یا  محوطه باستانی مارلیک مربوط به هزاره اول پیش از میلاد یا  روستاي کندلوس که سابقة تمدني آن به چند هزار سال  ميرسد.

در تقسیمات کانون دیده بانان زمین، ناحیه دو این گزارش در بر گیرنده 44 منطقه حفاظت شده واقع در  اکوسیستم های کوهستانی البرز است  با مساحت یک  میلیون و 121هزار و 587 هکتار که  سهم 6 درصدی نسبت به مساحت مناطق حفاظت شده کل کشور  را دارا می باشد  که در برگیرنده  :

6 پارک ملی(گلستان- پابند-کیاسر-لار- خجیر- سرخه حصار )

 یک پناهگاه حیات وحش(دودانگه)

 9 اثر طبیعی ملی (  قله دماوند - قلل سه گانه علم كوه،سياه كمان ،تخت سليمان- چشمه فكجور دمكش - دریاچه های تار و  هوير- سوسن سفید -سروهرزويل-  غار رود افشان- تنگه واشي- غاریخکان)

 28منطقه حفاظت شده( لیسار- گشت رودخان و سیاه مزگی-سرولات وجواهردشت- سیاه رود رودبار-بلس کوه- چهار باغ- البرز مرکزی- واز- هراز- آبشار شیرگاه- شش رودبار-ورجین - جاجرود -رودخانه  جاجرود- رودخانه سردآبرود-رودخانه هراز-رودخانه چالوس-رودخانه كرج- پرور-جهان نما -زاوالف-زاو ب -هزار جریب -بولا -خیبوس-لوه- اساس - آق داغ  )

شایان ذکر است دو منطقه حفاظت شده آق داغ و اثر طبیعی ملی غار یخکان که در جبهه غربی کوه ماسوله داغ قرار دارند در ناحیه سه این گزارش و در زیر مجموعه  مناطق حفاظت شده واقع در حوزه قزل اورن  ،بررسی شده اند.

 

و این سهم اندک و تاسف بار در حالیست که  بلند ترین ابر سازه های آب ساز طبیعی کشور با برتری اقلیم مرطوب وهمچنین آخرین بقایای جنگل های بی نظیر و یکتای جهان یعنی جنگل های باستانی هیرکانی ،آنهم درکشور خشک ونیمه خشک ایران در همین کوهستان های البرز قراردارد وغم انگیز تر اینکه همین سهم اندکنیز در کولاک فاجعه بار ترین ویرانگری های بنبان کن قرار دارد.

 7درصد سطح مناطق حفاظت شده پیکره البرز ،  دارای اهمیت بین المللی است که شامل  ذخیره گاه زیستکره پارک ملی گلستان می شود . یعنی اینکه که این منطقه   علاوه بر میراث طبیعی  نسل های کشور، دارای  ارزش های زیستی جهانی برای بشریت هم هست که این امر حکومت ایران را به همه کشور های جهان متعهد می کند تا برای  حفظ تنوع زیستی زمین،  در حفاظت آن بکوشد.  

در تقسیم بندی کلاسیک توپوگرافی جغرافیایی کشور ،  پیکره البرز به سه ناحیه  البرز غربی ، البرز مرکزی و البرز شرقی  تقسیم می شود که در 7 استان اردبیل، گیلان، مازندران، گلستان، البرز ، تهران و سمنان پراکنش دارند :

 البرز غربی  یا ارتفاعات تالش، از جنوب شهرستان مغان شروع شده و تا غرب دره سفید رود به طول 270 کیلومتر امتداد دارد.

 البرز مرکزی  از شرق دره سفید رود و یا جاده قزوین- رشت شروع شده و تا دره فیروزکوه و رودخانه تالار( جاده فیروز کوه – قائم شهر ) به طول 330 کیلومتر. و عرض متوسط  85 کیلومتر امتداد دارد متراکم ترین و بلند ترین ابر سازاه های آب ساز طبیعی پیکره البرز در همین کوهستان  قرار دارد.

 البرز شرقی از دره فیروز کوه و رودخانه تالار تا مرز خراسان شمالی یعنی شرقی ترین  سر چشمه های رودخانه گرگان یا حدود نصف النهار 56 درجه( حدود روستای دشت در پارک ملی گلستان)، به طول نزدیک به  350 کیلومتر امتداد دارد که از پهنای حدود 150 کیلومتر در غرب به پهنای 25 کیلومتر در شرق می رسد.

بر پایه نقشه پراکنش مناطق حفاظت شده کل کشور منعکس درسایت سازمان حفاظت محیط زیست در تیر ماه 1391 ،  در البرز غربی 4 منطقه حفاظت شده با مساحت  165  هزار و 773 هکتار(منطقه حفاظت شده لیسار، منطقه حفاظت شده گشت رودخان و سیاه مزگی ، منطقه حفاظت شده آق داغ  و اثر طبیعی ملی غاریخکان ) ، در البرز مرکزی 27منطقه حفاظت شده با مساحت 693 هزار و 413 هکتار و در البرز شرقی 13منطقه حفاظت شده با مساحت 262هزارو 401 هکتار تعیین شده است .  با توجه به مساحت های ذکر شده ، کوهستان البرز مرکزی 62 درصد، البرز شرقی 23 درصد و البرز غربی 15 درصد مناطق حفاظت شده البرز را در برمی گیرند.

مناطق حفاظت شده  پیکره البرز در بر گیرنده  بلند ترین قلل کوهستانی البرز است  نظیر : قله دماوند( 5628 متر) پالون گردن ( 4375 متر ) آزاد کوه( 4355 متر ) ، خرس چال ( 4253متر)، خلنو (4390متر) ،نرگس کوه (4206متر ) کلون بستک (4140متر)کمانکوه (4234 متر) علم کوه (4650متر) تخت سلیمان(4643متر)بلس کوه(3147 متر)  آق داغ (3303متر) ، کوه گرگ(3883 متر ) و....افزون بر این این مناطق در بر گیرنده مهمترین پدیده های یخچالی و دریاچه های کوهستانی و آبشار های شگفت انگیز ایران زمین می باشند نظیر یخچال چالون (4480 متر)،یخچال اسپی لت (4400 متر)، یخچال علم چال ( 4270 متر) یخچال تخت سلیمان (4200متر ) ، یخچال خرسان(4200 متر)   و...، دریاچه خلنو ، دریاچه دریوک، دریاچه خرس چال، دریاچه خضرنبی، دریاچه های تار و هویر ،دریاچه ویستان و...، آبشارهاي بلده، آبشار لالون، آبشار کدیر، آبشار نجارده،و...رودخانه های بسیاری از این ابر سازه ها ی مناطق حفاظت شده البرز سرچشمه می گیرند که تعداد زیادی از آنها پس از تغذیه مراکز کشاورزی و جمعیتی استان های شمالی کشور، راهی دریای خزر می شوند و تعدادی دیگر پس ازتغذیه منابع آبی تهران بزرگ ،در تغذیه اراضی کشاورزی دشتهای جنوبی تهران نقش دیرینه و عمده دارند. رودخانه هایی چون سفید رود ،  هراز، تالار، چالوس ، نکا،  تجن،  بابل، سه هزار ، دو هزار،کجور، سردآب رود، شاهرود،  جاجرود، کرج، دماوند،  و...

به هر روی اگر چه البرز و مساکن و  ساکنین آن در طی تاریخ گذشته بار ها  و بارها مورد تهاجم  ضد ایرانی ترین دشمنان  این آب و خاک قرار گرفتند ولی هرگز بنیا ن های  آب و خاک و جنگل های آن،  اینگونه در معرض فروپاشی قرار نگرفته بود !!!  و اگرچه فرهیختگانی تلاش کردند مناطقی از آن را برای بهره منذی نسل های آینده حفاظت شده اعلام کنند ولی همین مناطق نیز مورد هجوم و غارت و ویرانگری های غیر قابل جبران قرار گرفت . 

در ادامه  ضمن ارائه شاخص ترین ویژگیهای طبیعی  44 منطقه حفاظت شده کوهستان البرز، اسناد بسیار قابل توجهی  از عدم حفاظت از این مناطق  ارائه می شود :

 

ناحیه دو-ص1 از 22

ادامه

صفحه اصلی