چشمه های  آب گرم معدنی  بادآب سورت شگفت انگیز ترین اثر طبیعی ملی ایران

 

در خطر از بهره برداری وحشیانه سنگهای تزیینی معدنی  در شکننده ترین کوهستانهای البرز شرقی

 

 

نگزارش از  کانون دیده بانان زمین - طیبه موسوی    دیگر همکاران  :  نسرین دخت خطیبی  ، مینا محبوبی  و   فرشته موثق نژاد

 

 

 

در بهار سال جاری ( 1391) 4نفر از  اعضای کانون دیده بانان زمین(طیبه موسوی – نسرین دخت خطیبی – فرشته موثق نژاد و مینا محبوبی   ) بازدید ی ازچشمه های بادآب سورت داشتند که نتایج این بازدید در قالب  3 مجموعه  تصویری ارائه شده است که عبارتند از : 

 

مجموعه اول : تصاویری از شگفت انگیز ترین اثر طبیعی ملی ایران ، چشمه های  آب گرم معدنی  بادآب سورت

 مجموعه دوم : بهره برداری وحشیانه سنگ در اطراف چشمه های باد آب سورت  در شکننده ترین کوهستان های البرز شرقی

مجموعه سوم:  تصاویری  چند از برخی  چشم انداز های ویژه منطقه

پیش از تصاویر ، ابتدا  تعریف اثر طبیعی ملی  از نظر قانونی در ایران و سپس  موقعیت جغرافیایی چشمه های بادآب سورت  ، مشاهدات کانون دیده بانان زمین ، ویژگیهای منحصر به فرد چشمه های بادآب سورت ، حکایت تخریب و ثبت اثر طبیعی ملی ایران  ارائه شده است.

 

 

تعریف  اثر طبیعی ملی  National Natural Monument  :  آثار طبیعی عبارت از پدیده های نمونه و نادر گیاهی یا حیوانی یا اشکال یا مناظر کم نظیر و کیفیات ویژه طبیعی زمین یا درختان کهنسال یادگاری تاریخی می باشد که به منظور داشتن محدوده متناسبی تحت حفاظت قرار می گیرد . فصل اول-ماده 3 آیین نامه اجرایی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب 3/12/1354 هیات وزیران  ص332 کتاب قوانین و مقررات جهاد سازندگی معاونت حقوقی وامور مجلس –چاپ 1376

 

 

 

نخست-  موقعیت  جغرافیایی اثر طبیعی ملی  چشمه های آب گرم معدنی   باد آب سورت

 

اثر طبیعی ملی چشمه های  آب گرم معدنی  باد آب سورت   درخرداد ماه 1387 ثبت گرديد. این چشمه ها   در  استان مازندران و در جنوب شرقی شهرستان ساری  و در حد فاصل دو پارک ملی  قرار دارد .    پارک ملی پابند  در شمال  آن و پارک ملی کیاسر  در جنوب آن  واقع شده است .  گفتنی است فاصله چشمه های   باد آب سورت  با جنوبی ترین مرز طبیعی پارک ملی پابند ( نرو ) حدود 6 کیلومتر راه کوهنوردی   و  تا شمالی ترین مرز پارک ملی کیاسر ( روستای لنگر ) حدود 48 کیلومتر و تا شهر کیاسر حدود 61 کیلومتر فاصله دارد  .

چشمه های  آب گرم معدنی  باد آب سورت در ارتفاع 1850 متری کوه سورت قرار دارد.  بلند ترین قله  کوه سورت با ارتفاع 2329 متر چشم انداز شمال غربی این چشمه ها را در فاصله کمتر از  3 کیلومتر   تشکیل می دهد . بعلاوه کوه سورت  از آبخیز های رودخانه تجن به شمار می آید .

 

 

نقشه باد آبسورت

موقعیت چشمه های آب گرم معدنی بادآب سورت در نقشه 1:50000

 IRAN- Badabsurt  National Natural Monument -Mazandaran  Province

 

 

 

شرح مسیری که طی شد :

پس از ورود به جاده فرعی  از روستا های کوچکی چون شپرت کوآت - قلعه سر  گذشتیم. با ورود به روستای شپرت رنگ خاک عوض شد نارنجی – زرد و  رنگ خاک معمولی .سپس به دو راهی اروست – مالخواست رسیدیم. -روستای اورس ovras (اروست) در بالای ارتفاعات بود  بنابر اظهارات افراد محلی در ارتفاعات اینجا روستای برد است که دارای یخچال طبیعی است .پس از روستای چشمه سورت  وعبور از جاده ای خاکی به روستای ملخاست molkhast  وسپس به گوسفند سرا رسیدیم که به علت ریزش سنگها ماشین امکان تردد نداشت  و  باید پیاده  تا چشمه باداب سورت  می رفتیم.از دوراهی   تلمادره تا مکان پیاده روی تا چشمه 25 دقیقه طول کشید. خاک منطقه سیاه و نمکی بود.ماشین را نگاه داشتیم و پیاده از مسیر رودخانه به سمت ارتفاع راه افتادیم. پیاده تا چشمه حدود نیم ساعتی راه بود.

 

دوم  - مشاهدات کانون دیده بانان زمین

سنگهای بزرگی در جاده افتاده بود که مسیر را صعب العبور می کرد. محلی ها می گفتند که قبلا به راحتی پیاده و حتی با ماشین  تا لب چشمه  می رفتند،  اما امسال  به دلیل برف و باران  شدید در زمستان و سیل  و رانش زمین  در بهار و علاوه بر آن بدلیل خرابکاری هایی که برای استخراج سنگ معدن شیستهای آهکی و سنگهای تزیینی رخ داد، جاده  کاملا تخریب شده بود. ظاهرا سنگهای عظیم معدن را  از ارتفاع  به درون رودخانه  پرتاب کرده بودند تا راحت تر انتقال دهند.

روی یکی از سنگها با رنگ نوشته شده بود .عیسی رمضان نژاد ولامده-شرکت فریم قلعه(روزنامه رسمی  در ضمیمه آمده است)-حسین آباد- الله مرز تاریخ 6/4/90 وروی سنگ دیگری تاریخ 9/2/90 نوشته شده بود. علیرغم اینکه این مکان در سال 1387 به عنوان دومین اثر ملی ثبت گردیده اما غارتگران معدن هنوز در این مکان فعالیت دارند.

تخریب منابع طبیعی در فاصله 100 متری چشمه باداب سورت صورت گرفته است. این فعالیتها تعادل منطقه را برهم زده و قطعات بزرگ سنگ همراه با سیل شدید  کاملا حریم رودخانه را تخریب کرده بود. تخریب راه  آن هم در دامنه پرشیب کوه همه از جیب نسلهای آینده صورت گرفته و کسی هم پاسخگوی این غارتگریها نیست.

به چشمه های باداب سورت  رسیدیم در پایین تپه چشمه ها ی رنگی  از قرمز- نارنجی -زرد تا سورمه ای و سیاه  دیده می شد که تصاویر گرفته شده خود بیانگر این شگفتی است. آب چشمه ها  نه تنها از نظر رنگ بلکه مزه و دما هم متفاوت بودند و طبیعت باداب سورت همه این تنوع را یکجا در خود گرد  آورده بود. مزه آب شور تا لب شور و دمای  آب در برخی حوضچه ها سرد و در حوضچه کناری گرم .منشا چشمه رودی بسیار باریک  که از دل زمین در بالا دست می جوشید  و مانند جوشش خون  از دل کوه بود و رگه های قرمز رنگی بر روی تپه بر جا گذاشته بود.

علیرغم ویژگیهای منحصر بفرد منطقه که در ادامه به گوشه ای از آنها پرداخته ایم در طی چهارسالی که از ثبت این اثرشگفت انگیز در میراث فرهنگی می گذرد هنوز هیچ تابلویی مبنی بربیان ارزش چشمه ها از نظر زمین شناسی وبی نظیر بودن آن در جهان  و عللی که موجب ثبت این اثر ملی گردیده به چشم نمی خورد. انتظار می رفت که لااقل اگر نگهبانی وجود ندارد هشدارها و راهنمایی های ضروری برای گردشگران بر روی تابلویی نوشته می شد که نحوه حفاظت جهت بازدید با تخریب کمتر را به گردشگران می آموخت.  سازمان میراث فرهنگی می توانست چگونگی حفاظت این منطقه را از کشورهایی که دارای چنین اماکن دیدنی هستند الگو برداری کند که حفط این گنجینه های  و اثر های ملی طبیعی  را به دنبال داشته باشد.

عدم وجود تابلوهای آگاهی دهنده و  یا یک نگهبان لااقل در روزهای تعطیل، موجب شده بود که متاسفانه  شاهد رفتارهای مخرب و بی مسئولیت یغماگران باشیم.انفجارات معدن  اثرات بسیار شدیدی بر اکوسیستم منطقه گذاشته است. ظاهرا بخشی از خشک شدن چشمه ها   حاصل این دستکاریها  است.  زیرا بیش ازنیمی ازحوضچه ها  پس از انفجارات اخیر خالی شده و آبی نداشت و  اثر ات بجا مانده حکایت از این داشت که قبلا  در آنجا آب بوده است.

 

 

سوم   -ویژگیهای منحصر بفرد چشمه های  آب گرم معدنی  بادآب سورت

 

در حدفاصل بین روستاهای اورست  Orostو مالخواست  Malkhast از بخش چهار دانگه شهرستان ساری در استان مازندران  چندین چشمه کوچک و بزرگ تراورتنی با تشکیلات زیبا و کم  نظیر بنام باداب سورت Badab sourt وجود دارد . این اثر زیبا و دیدنی  مساحتی حدود سه هکتار را در بر می گیرد. باداب به معني آب گاز دار است  و سورت به معنای  شدت اثر است .این چشمه ها در ارتفاع 1840 متری از سطح دریا واقع شده اند و اطراف آنرا درختچه های زرشک وحشی و ارتفاعات بالاتر پوشیده از جنگل های سوزنی برگ ارس در برگرفته است . جهت غرب  چشمه را معدن سنگ هاي تزئيني احاطه كرده است .همچنین   روستای تاریخی و زیبای اروست با وسعت زیاد و متشکل از چندین محله قدیمی نیز در همین جهت واقع شده است که سورت نیز یکی از آنها است و در گذشته های دور محله ای زرتشتی نشین بوده است. گویند که زرتشتیان بر فراز این چشمه ها با آداب و رسوم خاصی به عبادت خداوند یکتا می پرداختند.

.چشمه های اسرار آمیز باداب سورت اروست مشتمل بر سه چشمه با آب های کاملاً متفاوت از لحاظ رنگ بو مزه می باشند. یکی از این چشمه ها دارای آبی بسیار شور می باشد و دارای حوضچه ای با قطر 15 متر است در قسمتی از کف این دریاچه حفره ای عمیق به نام "برمودای اروست" وجود دارد. در کناره های این دریاچه نیز رسوبات سیاه رنگی وجود دارد که به گفته افراد محلی آب این چشمه ها از گذشته های دور جهت درمان بیماریها پوستی، دردهای کمر و پا، روماتیسم و میگرن مورد استفاده قرار می گرفته است. همچنین به علت شوری زیاد این دریاچه و دارا بودن املاح و مواد معدنی فراوان به هیچ عنوان در فصل زمستان یخ نمی زند و هیچ جانوری نیز در آن زیست نمی کند. دو چشمه دیگر که در مجاورت این چشمه قرار دارند، بسیار کوچکتر هستند و به اکسیر حیات معروف اند. همچنین دارای آبی کمی ترش  و  تلخ مزه  اند که به صورت دائمی و نشتی همانند نوشابه ایی گاز دار از دل زمین می جوشند. همچنین در اطراف دهانه چشمه ها کمی رسوب اکسید آهن نشسته است.آب این چشمه ها بدلیل دارا بودن املاح  بی کربنات کلسیم  همراه  با اکسیدهای آهن و ترکیبات گوگردی طیف جالبی از رنگها، از کرم تا زرد ، نارنجی وقرمز را  در فرایند رسوبگذاری  خود بر جای می گذارد . شکل جالب ته نشت این تشکیلات تراورتنی  طی هزاران سال به گونه ای است که باعث گردیده تا استخرهای طبیعی و پله مانندی  بر روی بلندی های منطقه به رنگهای مختلف تشکیل گردد. چشمه های باداب سورت اروست از نوع ژئوپارک محسوب شده و همزمان با آخرین چین خوردگی البرز در پلیوستوسن و پلیوسن که دوران چهارم زمین شناسی می باشد، شکل گرفته است .

(برگرفته از مقاله زمین شناسی ومورفولوژی چشمه های تراورتن باداب سورت آقای عباس توسلی ، کارشناسی ارشد زمین شناسی ، کارشناس زمین شناسی ، واحد تحقیق و پژوهش کمیته غارنوردی فدراسیون کوهنوردی، atavassoli88@yhoo.com ارائه شده در  بيست و نهمين گردهمايى علوم زمين در چهارشنبه 27 بهمن 1389  و وبلاگ دانشجویان زمین شناسی دانشگاه صنعتی شاهرود)

 

چهارم -  حكايت تخريب  و ثبت دومين اثر طبيعي ملي ايران

 چشمه ها ی شگفت انگيز باداب سورت با پيگيري و ممارست گروه كوه نوردي لواسان و حمايت معاونت ميراث فرهنگي كل كشور پس از قله دماوند بعنوان  اثر ملي ايران درخرداد ماه 1387 ثبت گرديد.  لازم به ذکر است که در ایران  و جهان بی نظیر هستند و تا جایی که می دانیم در کشور ترکیه چشمه ای به نام کالاتاپار که تا حدی شبیه باداب سورت اما بصورت رسوبات نمكي و فقط به رنگ سفيد وجود دارد .

آقاى نادر ضرابيان سرپرست گروه كوهنوردي لواسان ، شرحى کامل از منطقه و چگونگى ثبت اين اثر ملى به پايگاه اطلاع رسانى هئيت کوهنوردى استان تهران ارائه نموده اند که در ادامه آمده است

آقاي نادر ضرابيان سرپرست گروه كوهنوردي لواسان تابستان سال 1386 طي بازديدي كه از شهر دامغان داشتند به طور اتفاقي در بروشوري كه در مسجد تاريخانه توسط ميراث فرهنگي دامغان براي گردشگران چاپ شده بود، از وجود اين اثر زيبا مطلع و پي گير مكان آن شدند ولي در آن زمان حتي ميراث فرهنگي منطقه از مكان دقيق آن اطلاعي نداشت فقط مشخص شد تصاوير توسط يكي از معلمين درس جغرافيا مدارس شهر دامغان گرفته شده است.

فروردين 1387 آقاي نادر ضرابيان سرپرست و خانم فاطمه ناصري عضو هيات مديره گروه كوه نوردي لواسان جهت پيدا كردن اين اثر طبيعي راهي منطقه شدند در روز دوم فروردين با پرس و جو از مردم محلي، مكان را در نزديكي دهستان پشت كوه يافتند ولي متاسفانه مطلب تكان دهنده فعاليت گسترده يك معدن استخراج سنگ هاي تزئيني در فاصله بسيار نزديك از اين اثر شگفت انگيز بود .شدت تخريب به حدي بود كه بلافاصله با ميراث فرهنگي دامغان تماس گرفته شد تا جريان پي گيري و گزارش گردد. مسئولین بيان نمودند كه اين مكان در ابتدا در حوزه استحفاظي دامغان  بوده ولي بعدا طي مراحلي به ميراث فرهنگي مازندران منتقل شده است.  

در ادامه با آفاي صفا جو رئيس حفاظت از آثار طبيعي سمنان تماس گرفته شد كه فرمودند پيگيري مي شود ولي اين منطقه در اختيار ما نيست و بايد با استان مازندران تماس گرفته شود. با ميراث فرهنگي مازندران تماس گرفته شد ، آقاي شيدفر اظهار بي اطلاعي كردند ولي گفتند پيگيري مي كنيم . در مراجعت به تهران در روز 3 فروردين بدليل اينكه از پي گيري ها قانع نشده بودند آقاي ضرابيان به ميراث فرهنگي استان تهران واقع در خيابان پاسداران ، خيابان هدايت مراجعه و با كمك آقاي هادوي مسوول دفتر رئيس حراست ميراث فرهنگي استان تهران به ميراث فرهنگي مسعوديه آقاي دكتر دولت آبادي معاون محترم ميراث فرهنگي كل كشور ، راهنمايي شديم. با تماس تلفني قرار ملاقاتي با جناب دكتر براي روز پنجم فروردين گذاشته شد. در روز پنجم به همراه عكس هاي بزرگ شده منطقه به خدمت ايشان رفتيم كه ديدن اين تصاوير باعث تعجب بسيار ايشان نسبت به وجود چنين اثري در كشور شد. در اين جلسه آقاي دكتر از ما خواستند مطالب بطور مكتوب ارائه گردد تا طي مراحلي كار پيگيري گردد كه با اسرار آقاي ضرابيان به جهت وخيم بودن وضعيت تخريبي منطقه، ايشان مستقيما دستور به پيگيري مطلب را دادند. در روز ششم فروردين و روزهاي بعد بدليل نگراني از مراحل اداري كار چندين بار پيگير مطلب شديم كه بالاخره با راهنمايي منشي دفتر مدير كل ثبت آثار تاريخي و فرهنگي به آقاي مهندس قمي كارشناس مربوطه راهنمايي شديم.  

با مراجعه به ايشان و نمايش و ارائه چند عكس بزرگ ديگر از منطقه ايشان نيز شگفت زده شدند و اينجا بود كه بيان كردند بخاطر خاص بودن و فوق العاده بودن اثر مي تواند بعنوان اثر ملي ثبت گردد. با دستور آقاي وكيل مدير كل دفتر ثبت آثار، پي گيري گروه و هماهنگي آقاي مهندس قمي در روز 8 ارديبهشت 87 آقاي دكتر حسيني معاون آموزش دانشكده منابع طبيعي و دريايي نور، خانم دروگر مسوول ثبت آثار طبيعي استان مازندران، آقاي مهندس اسماعيلي كارشناس محيط زيست استان مازندران و آقاي مهندس قمي از ساري به سمت منطقه و آقاي ضرابيان و آقاي عباس محمدي رئيس انجمن كوه نوردان ايران از تهران به منطقه رفتند.  

بخاطر رويت وسعت تخريب منطقه توسط ماشين آلات معدن بخشي از مسير پياده طي شد كه در طول همين مسير آقاي دكتر حسيني متوجه گورستان تاريخي شدند كه متاسفانه بخشي از آن نيز در مسير نابود شده بود .

نكته عجيب اين بود كه طي همين يك ماه پي گيري، كارگاه و ماشين آلات معدن بطور كامل از آن محل تخليه و منتقل شده بود، حال با چه هدفي اين معدن در آنجا فعاليت مي كرد، خدا عالم است.

پس از بازگشت به تهران و تماس مجدد با آقاي مهندس قمي مشخص شد كه پروند تا انتهاي ارديبهشت ماه آماده براي امضا نهايي و ثبت خواهد شد كه بالاخره در كمتر از سه ماه اثري به اين شگفت انگيزي كه غريب و ناشناخته و در معرض تخريب  بود با پيگيري و ممارست گروه كوه نوردي لواسان و حمايت معاونت ميراث فرهنگي كل كشور بعنوان دومين اثر ملي ايران درخرداد ماه 1387 ثبت گرديد. !

به نظر می رسدشرکت بهره بردار سنگ معدن پس از به ثبت رسیدن چشمه باداب سورت به عنوان دومین اثر ملی برای قانونی کردن غارتگری خود شرکتی را قانونی ثبت کرده که قانونا و مجاز در راستای راهیابی کشور به توسعه به غارتگری بپردازد.

 

افزوده : یکی ازآگهی های شرکت دژ گستر فريم قلعه در روزنامه رسمی :

    1390/12/23

آگهي تغييرات شرکت دژ گستر فريم قلعه(سهامي خاص) ثبت شده به شماره 2098 شناسه ملي10861381105 و کدپستي 4865114688

شماره30952/90/06

طبق صورتجلسه مجمع عمومي فوق‌العاده، عادي به طور فوق‌العاده و هيئت مديره مورخ 25/11/90 شرکت مزبور جهت اطلاع عموم آگهي مي‌گردد:
1ـ آقاي وحيد اسماعيل‌پور به سمت بازرس اصلي وآقاي مجيد اسماعيل‌پور به سمت بازرس علي‌البدل براي مدت يکسال انتخاب گرديدند.
2-روزنامه کثيرالانتشارکيهان جهت درج آگهي‌هاي شرکت تعيين شد
3- اعضاء هيئت مديره به مدت دوسال به قرار ذيل انتخاب گرديدند.
1-سيدمحسن رمضاني 2ـ ياسر عاليشاه 3ـ عين‌اله عاليشاه
4 ـ به موجب صورتجلسه هيئت مديره مورخه 25/11/90 آقايان سيدمحسن رمضاني به سمت عضو و رئيس هيئت مديره و عين‌اله عاليشاه به سمت عضو و نائب رئيس هيئت مديره و ياسر عاليشاه به سمت عضو و مديرعامل تعيين گرديدند.
امضاء کليه اوراق و اسناد تعهدآور از جمله چک و سفته و برات و اوراق عادي ومراسلات به امضاي مشترک رئيس هيئت مديره و مديرعامل همراه با مهر شرکت معتبر مي باشد.

 

 

پنجم - 106 تصویر در قالب3 مجموعه  تصویری

مجموعه اول : تصاویری از شگفت انگیز ترین اثر طبیعی ملی ایران ، چشمه های  آب گرم معدنی  بادآب سورت

 مجموعه دوم : تصاویری از بهره برداری وحشیانه سنگ در اطراف چشمه های باد آب سورت  در شکننده ترین کوهستان های البرز شرقی

مجموعه سوم:  تصاویری  چند از برخی  چشم انداز های ویژه منطقه

 

 

***** 

1 از  1

 ادامه

     صفحه اصلی