درخت سمبُل زندگي

 

Ficus religiosa انجير معابد

 

اگر درخت در فرهنگ ملل مختلف نشانه دوستي، صلح، دانش، تقدس و ... بوده و هست که مطلب کوتاه زير نشان دهندة همين نکات است، در باورهاي آييني، ديني و ملي ما ايرانيان نيز  درخت از دير باز از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده است .

ولي متاسفانه برنامه ريزي هاي به اصطلاح عمراني که حداقل در سه دهة اخير در اين مرزو بوم انجام شده به گونه اي بوده است که درخت، جنگل، باغ و به تبع آن بستر هاي حياتي آن عموماٌ در اين راه قرباني شده است !

به نظر ما اين ديد گاه غلط ناشي از بسياري مسائل بوده است که يکي از آنها کم رنگ و بي رمق شدن همين باورها به درخت بوده است و ديگري عدم توجه به ظرفيت و شاخص هاي جغرافيايي اين مرزو بوم بوده است ، از جمله عدم توجه به اقليم خاص کشور مبني بر تناوب  خشک سالي و تر سالي و شدت هاي باران هاي کوتاه مدت که از ويژگيهاي جدا ناپذير اکثر نقاط کشور ما است .    در جرايد و اخبار  بعد از هر برف سنگين ، باران شديد ، خشکسالي و...اين جمله تکراري را بارها مي شنويم که : در 10 سال اخير در 20 ساله اخير بي سابقه  بوده است و يا اين پسوند بي سابقه مسئولين خود را از بار سنگين پاسخگويي به حوادث اتفاق افتاده نجات مي دهند.  

 ولي ما مي گوييم  پديده هاي طبيعي که به نظر توجيه کنندگان کم سابقه يا بي سابقه قلمداد شده و مي شود ،  فرايندي بسيار قانون مند است و غير مترقبه بودن آن تنها حاصل عدم توجه به اين قانون مندي هاي طبيعي و  اجراي غير خردمندانه و انديشيده شده در  بستر هاي طبيعي و يا باغ هاي مصنوعي است که حاصل تجربه و خرد جمعي در گذشته هاي دور بوده است  و نتيجه آنکه وقتي ريشه هاي درختان جنگل هاي کهن قطع و جاي آن را نهال هاي ضعيف و مزارع چوب مي گيرد ،  وقتي  باغ هاي کهنسال و انبوه پاي کوهي و کوهستاني قطع و ساختمان  جاي آن را مي گيرند ، وقتي جاده هاي غير ضروري تعادل آبخيز ها ( کوهستان ها ) را بهم مي زند . وقتي ويلاسازي هاو ساختمان ساز هاي غير ضروري در دل آبخيز ها و حتي  تا قلل ارتفاعات خاک کوه ها ، اين بستر محافظ برف و باران را مي روبد ، وقتي دره ها و کانال هاي طبيعي رودخانه ها هر روز تنگ تر و تنگ تر مي شود و يا به خيابان بدل مي شود و... حاصل آن اتفاقاتي است که  نام  حوادث غير مترقبه بر روي آن گذاشته اند نظير سيل ، چند روز اخير تهران و يا ساير شهرستان ها که بازتاب کاملاٌ مترقبه همين عملکرد هاي نادرست بوده و هست.

هنوز چند ماه بيشتر از هشدار هاي کانون ديده بانان زمين در مورد تخريب آبخيز هاي تهران اين منابع حياتي مهم تهران بزرگ ، نمي گذرد که اولين آژيرهاي خطر را به شکل ريزش و لغزش کوه ،  هجوم سيل به مناطق : فشم ، گرمابدر و.. ( حوزه لتيان )  و محور هاي امام زاده داود ، کن ، سولقان ، رندان ، سنگان و... ( حوزه کن و سولقان ) و گل آلود شدن آب شرب بخش وسيعي از تهران و قطع آن، جاري شدن سيل در بخش هاي شرق و غرب تهران احتمالاٌ در همان بستر ها و کانال هايي که به حريم آن تجاوز و يا تبديل به خيابان شده و ... شاهد هستيم و اين تازه آغاز ي است که اگر از آن درس گرفته نشود بايد منتظر عواقب وخيم تري هم باشيم.

 بنا براين به مناسبت ايام درخت کاري ياد آوري اهميت هاي اعتقادي، مذهبي و فرهنگي درخت در تمدن هاي مختلف مي تواند يک نوع بيداري عقيدتي فرهنگي در همة ما ايجاد کند که درخت زندگي است آن را پاس بداريم.

 

 درخت سمبل دانش

هر ساله  دانشگاه  گرجستان در 12 دسامبر مراسم  سنتی  درختکاری  را بر با می کند  و از رییس جمهور و بانوی اول گرجستان  برای شرکت در این مراسم دعوت به عمل می آورد . از سال 1978 کاشت نمادین درخت به دست رییس جمهور صورت می گیرد.

سنت درختکاری در دانشگاه بریتیش کلمبیا  از سال 1919  آغاز شده است فارغ التحصیلان هر دوره  در ختانی را به رسم یادبود در منطقه کمب  دانشگاه می کارند.  این رسم  به یاد ماندنی  با کاشت درختان اقاقیا  - ون – بلوط000 سالیان متمادی است که انجام می شود.

 

 

 درخت نشانه دوستی بین کشورها

 بیش از 100 سال است که  ژاپن و انگلیس  هر ساله  در 25 اکتبر  پیمان سبز خود را جشن می گیرند. از سال 1902 به  منظور ارتقا روابط دوستی بین این دو کشور  درخت بلوط  که در انگلستان رشد می کند در شهرداریهای هر شهر ژاپن کاشته می شود.

 در هفتم ژوئن  2000مراسم سالانه درختکاری در سفارت فرانسه در امریکا صورت گرفت.

درخت ون (زبان گنجشک)  که امروزه در زمین سفارت فرانسه کاشته می شود. نماد همبستگی  و دوستی دو ملت فرانسه و آمریکا است و نشانه سپاسگذاری ملت فرانسه از مردم آ مریکا است.

 

 

درخت  نماد مذهبی

*- درخت در دين اسلام جايگاه خاصي دارد و خداوند در قر آن در مورد بسياري از درختان ياد مي کند در قرآن درختان نماد قدرت خداوندي است (سورة انعام ،  آيه   99   و آياتي ديگر ) علاوه بر آيات قرآني، دراحاديث به کرات در خصوص درختان و ميوه هاي بهشتي مانند سيب، انار ، انجير و غيره صحبت  شده . يکي از رايجترين اين احاديث  حديثي از حضرت محمد( ص) است که مي فرمايد « شکستن شاخه درختان همانند شکستن بال فرشتگان است »

    

انار Punica

    

زيتون Olea

    

سدر zizsp

 

در اوستا صدمه به گياهان و درختان گناه بزرگي است زرتشت درختکاري و آباداني زمين را کرداري نيک مي دانسته است. زرتشت « سپيتمان » نيز معتقد است که هر کس درخت کهنسالي را قطع نمايد يکي از منسوبينش خواهد مرد.

 در دين مسيح نيز درخت از قداست خاصي برخوردار  بوده و هست . در کتاب مقدس انجيل بارها از درخت حيات ، درخت دانش و غيره ياد شده است .

درخت ابراهيم  در نزديکي هبرون Hebron فلسطين که ياد اجداد گذشته و ابراهيم را در اذهان زنده نگه ميدارد . اين درخت بلوطي است بنان quercus calliprions که در حال حاضر فقط بخشي از آن باقي مانده است

 در 12 آگوست مراسم درختکاری در شینتو شرین Shinto Shrines و معبد بوداییان در حومه هیروشیما انجام می شود در این مراسم مذهبی درخت را به روش سنتی زابنیها می کارند. در اطراف نهال  دو سنگ بزرگ را فرو می کنند  و معتقدند این سنگها آب را مهار و جمع آوری می کنند.

 در کشور هنگ کنک در مجاور فرودگاه مردم این منطقه درختانی را می کارند  که آنرا مقدس می شمارند و کاشت این درختان سبب چشم اندازی بسیار زیبا در منطقه فرودگاه شده است.

 مي گويند حضرت بودا در زير درخت انجير معابد Ficus religiosa  متولد شد و در زير آن روانش از آفتاب حقيقت نيرو گرفت.

 

درخت سمبل  فرهنگ  

بر اساس آخرین یافته های باستان شناسان از حکاکی های  بدست آمده از آثار باقیمانده  از  قرن پنجم قبل از میلاد تا قرن سوم بعد از میلاد  در یونان و ایتالیا – جزیره سیسیل – جزیره کرت – مقدونیه  بر  منع تخریب در ختان  سرو سفارش شده است.

 

 نقوش برجسته و تصاوير به دست آمده از تمدنهاي آشوريان و مصريان مبين آن است که درختان جايگاه و منزلگاه خدايان بوده اند. در يونان باستان اغلب درختان را منسوب به خدايان مي دانستند و صداي به هم خوردن برگهاي بلوط را در معبد « دودونا» نشانه ظهور « زئوس» خداي خدايان در معبد تصور مي کردند . درخت انار به عنوان سمبل ازدواج عشق ، آفريدن و باروي منسوب به « هرا» الهه قدرت و ثروت بوده است . « آتنه » الهه دانايي و صنعت به بشر درخت زيتون هديه نموده است . درخت بلوط و درخت سيب منسوب به « آپلون» خداي نور و بيد ، گردو ، مورد و سدر منسوب به « آرتميس » الهه نجابت و شکار بوده اند.

آپولون

 

شكوفه سيب

 

در ميتولوژي ( مجموعه افسانه هاي مختلف موجود در بين اقوام گوناگون ) وقتي خدايان مي خواستند به کسي محبتي کرده باشند يا خود را به صورت درخت ظاهر مي کردند و يا اورا به شکل درخت تغيير مي دادند

در ميتولوژي آلمان درخت زيزفون ( نمدار ) به « فري » الهه و نگهبان عشق و ازدواج تعلق داشته است .

  

نمدار Tilia begonifolia

 

 در گذشته هاي دور درخت زيتون مظهر صلح و آرامش بوده است و به همين جهت در يونان باستان قهرمانان ورزشي را با دادن حلقه هاي زيتون که آن را « داپني » مي گفتند مورد تشويق قرار مي دادند .

 

در بسياري از اعتقادات جوامع انساني درختان  در گورستان ها  محافظين متوفيان محسوب مي شوند و امروزه نيز مشاهده مي شود که در گورستان ها به عنوان سمبل حيات درخت مي کارند .

به موجب يک سنت قديمي در کشور هاي نگليس ، فرانسه ، آلمان و نواحي اسلاوي زبان مراسمي به نام May pole  برگزار مي شود که مضمون اصلي اين مراسم مذهبي تجديد حيات و زايش دوباره زندگي در بهار است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مراسم May pole

 

 در ايران : از درختاني که بسيار مورد احترام ايرانيان بوده است  مي توان از درخت چنار نام برد . « هنري ماسه » در کتاب معتقدات و آداب ايراني نمونه هاي زيادي از چنار هاي مقدس را در چهار گوشه ايران به نقل از سفر نمه هاي مختلف و از زبان شاردن ، کلاويخو وسايرين آورده است . در همين کتاب از درختان نارون و شمشاد نيز به عنوان درختان مقدس . همينطور از درختان سرو و زيتون که هميشه سبز هستند به عنوان درختان بهشتي نام برده شده است .

 

چنار Platanus orientalis

شمشاد buxus hyrcana

 

 

سايکس در تاريخ ايران در مورد اعتقاد ايرانيان به درختان مي گويد : به سبب کمبود درخت در اين کشور درختاني که به طور ديم مي رويند اغلب مقدس شمرده مي شوند.

کانون ديده بانان زمين 25 اسفند 1383

 

برگرفته از :

درختان و محيط زيست تاليف و ترجمه هنريک مجنونيان

نشريه اطلاعات علمي شماره سال 13 شماره 11

-ترجمه منابع اينترنتي

 

 

 

صفحه اصلی