تعريض راه فشم به گرمابدر
  به سودكوهخواران، به ضرر منابع ملي
 

 

 

 

 

 

 

 بررسي هاي ديده بانان زمين  در حوزه لتيان  تاكنون نشان داده است كه توسعه بسيار ناهنجار و غير منطبق با ظرفيت محيطي،  صدمات جبران ناپذيري به اين حوزه حياتي تهران وارد كرده و در عوض در آمد هاي افسانه اي براي كوه فروشان دربرداشته است!

منظر زيبايي از حوزه - مرداد83

 

 توسعه فله اي ساخت و ساز در حوزه لتيان كه نه به شكل رشد طبيعي مراكز جمعيتي كوه نشينان، بلكه بوسيله هجوم كوهخواران بوجود آمده وتوسط شوراهاي محلي، شهرداري ها و ساير ارگان ها از جمله سازمان هاي تامين كننده آب، برق، تلفن بر آن صحه گذاشته و يا  تشديد شده است. بعلاوه احداث راه هاي دسترسي به سمت اين ساخت و ساز هاي كاملاً غير قانوني در اراضي ملي و حفاظت شده زمينه هاي جديدي براي رشد اين نوع توسعه ايجاد كرده است. ما در اينجا قصد بررسي عوامل اقتصادي – اجتماعي و فرهنگي  اين مصيبت را نداريم گرچه  بي شك حل اين معضل مهم و جلوگيري از رشد آن را مي بايست در همين عوامل جستجو كرد اما به عنوان يك تشكل غيردولتي زيست محيطي مي پرسيم مجوز كوه فروشي و تسطيح اين آبخيز هاي ملي تامين كننده آب تهران و تبديل آن به ويلا هاي شخصي و يا ويلا سازي هاي دولتي ( مجتمع هاي به اصطلاح تفريحي – فرهنگي )  و يا هر ساخت و ساز ديگر در اين ذخيره گاه هاي طبيعي- ملي بوسيله كدام دستگاه داده شده و مي شود ؟ 

تعريض جاده گرمابدر - مرداد83

تعريض جاده گرمابدر - آبان83

 

 در چند سال اخير  با توجه به فعاليت هاي هشدار دهنده تشكل هاي زيست محيطي، سازمان حفاظت محيط زيست  برآن شد كه  فعاليت خود را  در اين منطقه ( شميرانات )  وسعت بخشد.  طبق اطلاعات بدست آمده تاكنون بيش از 200  ( دويست ) پرونده  تصرف و تخلف تشكيل شده است كه با پيگيري هاي ارزشمند  مسئول  اداره محيط زيست شميرانات وكميته اي كه به همين منظور  از ارگان هاي ديگر دولتي تشكيل شده، اقداماتي صورت گرفته است نظير آزاد سازي برخي از حريم هاي رودخانه اي (كه ديده بانان زمين شاهد چندين مورد آن بوده اند )، توجه بيشتر به مناطق حفاظت شده بويژه منطقه حفاظت شده ”ورجين “ از جمله تهيه طرح جامع براي اين منطقه و حدود16 كيلومتر فنس كشي دور نقاط حساس اين  منطقه ، برخورد با فعاليت هاي معدني غير مجاز ، مقابله با شكار و غيره بوده است. اگرچه ما صميمانه براي اين عزيزان دلسوز به حفظ ارزش هاي ملي آرزوي موفقيت مي كنيم ولي  اجراي پروژه هاي مصوب مغاير با توان محيط كوهستاني و حفاظتي  اين منطقه،  چشم انداز اين موفقيت ها را در هاله اي از ابهام فرو مي برد ! كه تعريض راه فشم به گرمابدر يكي از آنها  است.

 

فنس كشي محدوده حوزه ورجين

 

 مهم ترين و مهلك ترين خطري كه تعريض  راه  فشم به گرمابدر درپي دارد، فعال كردن مجدد راه ”وازك” به “بلده“  و يا به تعبيري زنده كردن پروژه كهنة  اقدسيه – فشم – گرمابدر - بلده  مي باشد. گفتني است  اين راه  در سال هاي 75 و 76  با هزينه اي ميلياردي درست هم زمان با آغاز اجراي طرح آزاد راه تهران – شمال آغاز مي شود و   قصد طراحان آن  ايجاد هم زمان  دو كريدور  به شمال كشور از غرب و شرق تهران  بود و  مرتبط كردن اين مسير از طريق راه  آهار  به شهرستانك كه عمليات آن  نيز هم زمان با اين دو طرح  شروع شده بود. شكي نيست كه  با  اجرا و تكميل اين راه ها چيزي به نام حوزه آبخيز لتيان  ديگر وجود خارجي نخواهد داشت و فاتحة محيط كوهستاني، سد لتيان و مناطق حفاظت شده (البرز مركزي و ورجين ) براي هميشه خوانده مي شد و حوزه آبخيز لتيان قرباني سرعت بخشي براي رسيدن به ويلا هاي شمال كشور مي شدكه خوشبختانه با تلاش سازمان حفاظت محيط زيست اين امرمتوقف شد.

 تعريض راه فشم به گرمابدر قطعاً به فعال شدن مجدد اين راه ( گرمابدر – بلده ) مي انجامد. با توجه به موقعيت  منطقه،  تعريض اين راه و به تبع آن فعال شدن راه گرمابدر به بلده  خسارت هاي غير قابل جبراني به حوزه خواهد زد كه  برخي  تبعات آن را مي توان در محور هاي زير جمع بندي كرد :    

·         برهم خوردن بيش از پيش تعادل طبيعي منطقه و رهاكردن تير خلاص براي تخريب كامل  زير حوزه گرمابدر .

( اين زير حوزه با طيف ارتفاعي 2500تا 4375  از سطح دريا، مرتفع ترين قسمت  حوزه لتيان است. فاكتور ارتفاع و  باران سالانه  حدود 800 ميليمتر در سال، دو مشخصه بسيار مهم محيط طبيعي اين زير حوزه است كه مرتبط  با خرد فاكتورهاي ديگر  مجموعه اي بسيار با ارزش از نظر تنوع گياهي (طبق  مطالعات كارشناسي انجام شده اين زير حوزه  قابليت تبديل شدن به يك موزه زنده گياه شناسي را دارد.) ، تنوع حيات جانوري، وجود برفهاي دائمي ، يخچال هاي طبيعي، چشمه سارها و رودخانه هاي متعدد ، دره باغ هاي زيبا و...را بوجود آورده است كه بر آيند نهايي آن تنوع چشم انداز هاي شگفت انگيز همراه با اقليم بسيار مطلوب تابستاني است. همين ارزش ها موجب شده است كه به مدت چندين دهه جزو بهترين نقاط مناطق حفاظت شده ورجين و البرز مركزي محسوب شود.و باز همين ارزش ها موجب  شده است كه بيش از سه دهه موردتصرف  و ساخت وساز  قرار گيرد.  )

·        تشديد  فرسايش و به تبع آن تشديد  رسوب  گذاري در  درياچه سد لتيان وكوتاه تر شدن عمر پيش بيني شده براي آن . 

·          برهم خوردن تعادل طبيعي  بستر چشمه سار ها  و آبريز ها كه تماماً منشاء برف آبي دارد و متعاقب آن تخريب خرد  اكوسيستم هاي  متاثر و مرتبط با آنها.

·        زمينه سازي براي تعريض راه هاي فرعي ديگر اين حوزه نظير لالان ،روته ، زايگان ، برون كه از زير حوزه هاي بسيار با ارزش اين منطقه بوده و هم اكنون نيز مورد تهاجم كوهخواران مي باشند . 

·        نفوذ  هرچه بيشتر  ماشين به درون طبيعت و منطقه حفاظت شده و تسريع در روند تخريب و آلوده سازي  و تقويت  الگوي نادرست ماشين  گردشي در  تفرج هاي كوهستاني .

·        توسعه و تشديد فعاليت هاي سوداگري  زمين و ساخت و ساز . در حال حاضر تشديد ساخت و ساز فعاليت محيط باني منطقه را تبديل به يك مبارزه فرسايشي نموده است . به طوريكه يكي از عزيزان محيط بان مي گفت:  ” ما بجاي پرداختن به مسائل مهم زيست محيطي نقش پليس ساختمان را بعهده گرفته ايم“

·         افزايش  حجم زباله و فاضلاب.

  در حال حاضر كليه فاضلاب هاي اين حوزه  به رودخانه ها هدايت شده و  از درياچه سد لتيان  سر در مي آورند . بعلاوه اكثر  زباله ها نيز در محيط رها سازي مي شون  كه به علت كوهستاني بودن منطقه ، با هر بارش و يا با هر بهمني كه در اين مسير ها اتفاق مي افتد  از طريق رودخانه ها وارد درياچه سد لتيان مي گردند.  در حال حاضر  زباله هاي شهري اوشان  فشم و ميگون در  منطقه حاجي آباد  ( دامنه هاي مشرف به رودخانه رودك ) رها سازي مي شود .

 

تخليه زباله در حوزه لتيان - منطقه حاجي آباد

تخليه فاضلاب در رودخانه لالون-آبان 83

 

توجيه مسئولين در تعريض راه فشم به گرمابدر، ترافيك بسيار بالاي اين محور  بويژه در روز هاي تعطيل است كه خود از تقاضاي بالاي گردشگري تهران بزرگ حكايت مي كند و اين امري است كه بويژه از دهه 70 مورد توجه مسئولين شهري قرار گرفت و سبب تدوين طرح هاي گردشگري اطراف تهران  با هزينه هاي بسيار بالاگرديد. ولي متاسفانه با گذشت يك دهه از اين مطالعات، واقعيت امر در مناطق گردشگري كوهستاني نمادي از يك گردشگري سامان داده شده را نشان نمي دهد! در حال حاضر  از ورودي ميدان فشم به سمت گرمابدر، تا كيلومتر ها، حريم رودخانه بوسيله ساخت و ساز هاي دولتي و خصوصي مسدود شده است و حتي نماي ناچيزي از آن ديده نمي شود و كساني كه قصد تفرج هاي يك روزه را دارند مجبور هستند براي ديدن يك چشم انداز طبيعي و يا نشستن در كنار بستر رودخانه تا كيلومتر ها  به درون حوزه نفوذ  كنند. . به عبارتي  گسترش ييلاق نشيني در منطقه در حال حاضر عملاً به گونه اي است كه نه تنها حريم رودخانه ها و باغ دره ها را مورد ساخت و ساز قرار داه است بلكه توسعه فله اي اين ساخت و ساز ها به سمت ارتفاعات و خط الراس ها نيز كشيده شده و يك مسابقه ويلاسازي كه  ما آنرا مسابقه تخريب و عمل تجاوزكارانه به حقوق ملي اين نسل و نسل هاي آينده مي دانيم،  براه افتاده است.

ويلاسازي در زمينهاي ملي

 

 ما نيز معتقديم بايد به تقاضاي فراغتي- تفرجي شهروندان تهراني پاسخ درست و شايسته داد.چرا كه يك نياز حياتي براي رهايي از تنش ها و فشار هاي زندگي شهري است. بعلاوه تفرج و طبيعتگردي بستري است كه در آن به بهترين نحو پيوند ميان انسان و طبيعت برقرار مي شود و آثار  اجتماعي- اقتصادي - زيست محيطي و فرهنگي بسيار مثبتي خواهد داشت. حال اگر  اين نياز را  با توجه به محدوديت منابع طبيعي حوزه و با توجه به عدالت بين نسلي تعريف كنيم قطعاً  اولين گام  شدت بخشيدن به آزاد سازي تمامي حريم هاي رودخانه ها و ارتفاعات از ساخت و ساز است. از طرفي در اين منطقه  نيز  قبل از حل ساير  مشكلات  زير بنايي، تعريض راه هاي موجود بدون هر گونه ارزيابي اثرات زيست محيطي آن در يك محيط حفاظت شده كوهستاني به عنوان  اولين گزينه  رفع مشكلات گردشگري انتخاب شده و در حال اجرا مي باشد و اين در حالي است كه اجراي طرح فاضلاب مناطق آهار ، فشم ، ميگون كه مدتها است از تصويب آن  مي گذرد به علت عدم تامين بودجه مورد نياز هنوز به   اجرا گذاشته نشده  است و هنوز براي حجم رو به ازدياد زباله در اين منطقه اقدام اصولي صورت نگرفته است. 

 

آزاد سازي حريم رودخانه از تجاوز در حوزه گرمابدر- مرداد83

 

 بنا براين  تا دير نشده توجه به توصيه هاي زير مي تواند راهگشا در حفظ اين حوزه مهم و حياتي آب تهران باشد :

§        توقف تعريض راه فشم به گرمابدر

§        تسريع در آزاد سازي حريم رودخانه ها و ساير مناطق تصرف شده در اين آبخيز هاي حياتي 

§        تسريع در تهيه طرح جامع حفاظتي مناطق ورجين و البرز مركزي و به اجرا در آوردن آن .

§         تهيه و يا بازنگري طرح گردشگري منطقه بر پايه طرح هاي جامع حفاظتي ورجين و البرزمركزي 

§        محور قرار دادن حفظ  آبخيز ها  با هدف توسعه كمي و كيفي آب درياچه سد لتيان و رودخانه جاجرود در پايين دست آن در كليه طرح هاي گردشگري ، شهري و روستايي اين منطقه

 

ديده بانان زمين معتقدند كم توجهي به مسائل  فوق نتيجه اي جز خسارت هاي غير قابل جبران نخواهد داشت و هر اتفاقي كه در بالادست اين سد بيافتد اعم از تخريب يا آلودگي، بدون شك در كميت و كيفيت  آب سد و همچنين در كاهش طول عمر سد و آب هاي پايين دستي آن اثر خواهد داشت چنانچه تا كنون داشته است. در چنين شرايطي كدام يك از دستگاه هاي اجرايي پاسخگوي كاهش كمي و كيفي آب مورد نياز  ميليون ها شهروند تهراني خواهند بود؟  سازمان حفاظت محيط زيست ؟  وزارت نيرو ؟ وزارت راه ؟ سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيز داري ؟ سازمان گردشگري و ميراث فرهنگي ؟ شهرداري ها ؟  شوراهاي محلي ؟ قوة قضاييه ؟ و ...؟

 

كانون ديده بانان زمين آبان 1383

 

 

صفحه اصلی