کانون دیده بانان زمین در بررسی180 منطقه حفاظت شده در اکوسیستم های کوهستانی وتالابی ثابت می کند که حفاظتی بودن این مناطق دروغی بیش نیست

 

 ادامه -تالاب بین المللی گمیشان

 افزوده  -ناحیه یک

 تالاب بین المللی گمیشان با مساحت 17 هزارو 700 هکتار که از دو کیلومتری شمال شهر گمیش تپه (گمیشان) آغاز می شود و تا مرز ترکمنستان و فراسوی آن امتداد دارد و به عنوان تالاب با اهمیت بین المللی در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است. با این همه این تالاب جز مناطق چهارگانه حفاظتی ثبت نشده است. کانون ديده بانان زمين (نسرین دخت خطیبی-فرشته موثق نژاد- مینا محبوبی- طاهره ابوطالبی– صبور حبیبی) در سال 1384 دو بازديد از اين تالاب داشتند که حاصل این بازدید ها  به همراه مطالب جانبی دیگر ،درگزارشی تحت عنوان  " تالاب بين المللي گُميشان در تهديد  جدي  طرح هاي  نفتي "   در دیماه 1384در سایت کانون دیده بانان زمین ارائه شد .    در این افزوده  علاوه بربازنشر برخی از  مطالب وتصاویر گزارش سال 1384 ، موارد به روز شده بیشتری از عدم حفاظت تالاب بین المللی کمیشان  ارائه می شود :

 

افزوده اکوسیستم های تالابی و جلگه ای دریای خزر

تالاب بین المللی  گمیشان

  GOMISHAN  INTERNATIONAL WETLAND   

 

تالاب بین المللی گمیشان  یکی از با ارزش ترین اکوسیستم های تالابی ایران زمین با نقش های کارکردی بسیار از جمله ایجاد شرایط میکرو اقلیم مرطوب در بخش خشک و نیمه خشک استان گلستان است.

تالاب بین المللی گمیشان  در ارتفاع  27 متر پایین تر از سطح آبهای آزاد، نوار نسبتاٌ ً باریکی است در امتداد سواحل شرقی دریای خزرکه تقریباً از دو کیلومتری شمال شهر گمیش تپه (گمیشان) آغاز شده و تا مرز ترکمنستان و فراسوی آن یعنی تا حدود 8کيلومتر در خاک  ترکمنستان ادامه  پيدا مي کند . 

تالاب  گمیشان در سال 1381  با وسعت 17هزار و 700 هکتار به عنوان تالاب  با اهمیت بين المللي در کنوانسیون جهانی حفاظت از تالاب های رامسر به ثبت رسیده است.   شایان توجه است بخشی از این تالاب به وسعت 14 هزار هکتار از سال 1376 به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام شده است . افزون بر این  سازمان  بین المللی حیات پرندگان این تالاب را به عنوان یکی از زیستگاه های مهم پرندگان شناسایی کرده است. 

تالاب بین المللی گميشان ،  از نظر زمين ساختي  در منطقه  پلايا  قرار داشته و جزو سواحل آبگير محسوب مي شود و از اين روست که اين تالاب از نظر طبقه بندي تالاب هاي رامسر،  جزو تالاب هاي " دريايي – ساحلي " قرار داده شده است . اين موقعيت نشان مي دهد که بخش دریایی  تالاب بین المللی گميشان متاثر از  آب درياي خزر است که  با توجه به  نوسان آب ، مساحت تالاب نیز دستخوش تغییر می شود. به عنوان مثال در سال هايی که  آب دریا بالاست مساحت  آن حتی از  20 هزار هکتار نيز گذشته است . بخش ساحلی تالاب بین المللی گميشان متاثر از مصب وسیلاب های رود های غربی استان گلستان است نظیر زیر شاخه های اترک غربی و اترک خارجی ( بخشی از رودخانه اترک که در کشور ترکمنستان قرار دارد ) و همچنین رودخانه گرگان. متاسفانه به دلیل دستکاری های دولتی در این بخش از تالاب از جمله راه زنی ، ایجاد مزارع پرورش میگو ، و...و در نتیجه تکه پاره کردن این بخش از اکوسیستم تالابی !!!  بخش ساحلی  تالاب بین المللی گميشان به شدت دگرگون شده و در بخش های وسیعی حتی از شرایط تالابی خارج شده است!!! 

عمق تالاب بین المللی گمیشان متغير بوده ، در بخش هاي جنوبي عمق آن حدود يک متر و  در نزديکي مرز ترکمنستان به 2.5 متر نيز مي رسد.   

محدوده تالاب بین المللی گمیشان در سایت رامسر

 

موقعیت تالاب بین المللی گمیشان در بخش غربی استان گلستان درنقشه 1:500000منطقه

 

 

 

 

تالاب بین المللی گميشان طبق بررسي های انجام شده  برای ثبت آن در فهرست رامسر چهار معيار تالاب هاي بين المللي را دارا بوده است که عبارتند از :

معیار1a ( به عنوان يک نمونه شاخص و بویژه خوب از يک تالاب طبيعي ، داراي صفتهاي ويژه مربوط به يک منطقه جغرافيايي زيستي می باشد )

معيار2a ( در بر دارندة مجموعه اي از گونه ها و زير گونه هاي نادر ، آسيب پذير يا در خطر انقراض از گياهان و يا جانوران و  يا تعداد قابل ملاحظه اي از افراد هر يک يا تعداد بيشتري از اين گونه ها باشد )

معيار3aبه طور منظم بیست هزار پرندة آبزي را در خود نگهدارد)

معيار3c (در جايي که اطلاعات راجع به جمعيت در دسترس است به طور منظم يک درصد افراد جمعيت يک گونه يا زير گونه پرندگان آبزي را حمايت  و نگهداري کند )    

 

تالاب بین المللی گميشان همانگونه که اشاره شد به دلیل پتانسیل بالای خود ، گذرگاه مطمئن برای مهاجرت پرندگان و تخم ریزی ماهیان و جذب گونه های نادر و کمیاب است . در این تالاب تاکنون 22 گونه پرنده شناسایی شده است . پوشش گیاهی این منطقه  اکثرا به صورت گیاهان هالوفیت و شور پسند است نظیر Halocnemum و Hatostachys Salicorncia.

کانون دیده بانان زمین در اولين بازديد خود پرندگانی را که مشاهده کرد عبارت بودند از : فلامينگو به تعداد بسيار زياد که حتي در قسمت هايي از تالاب به شکل جزيره هاي صورتي  رنگ،  زيبايي خيره کننده اي داشتند . همچنين  لک لک سفيد ، عقاب ، مرغابي سر حنايي ،  خودتکا ، پرستو ، کاکايي  ، آبچليک و... متاسفانه به علت مه و عدم تجهيز به دوربين هاي حرفه اي موفق به گرفتن عکس هاي خوبي از اين پرندگان نشديم . در گفتگويي که با  دو محيط بان اين تالاب داشتيم ایشان پرندگاني که خود تاکنون در اين تالاب مشاهده کرده است را چنين بر شمردند:  فلامينگو – عقاب شاهي– بالابان ( نوعي عقاب)– قو– حواصيل– پرلا– سار– مرغابي سرحنايي – مرغابي سر سبز– گيلانشاه خال دار– کوکر – آبچليک – خوتکا – کاکايي- لک لک– پليکان  و تعداد ديگری  که خاطرشان نمانده بود.

به علاوه در تالاب بین المللی گمیشان تا کنون بيش از بيست گونه ماهی شناسايي شده است نظيركپور ماهيان ، سه خار ماهيان، شيشه ماهيان، كفال ماهيان، سوف ماهيان ، گاو ماهيان، و.....از پستانداران مرتبط با تالاب نيز از فک درياي خزر ، روباه و شغال نام برده شده است .

 

 ×شاخص های  اقلیمی تالاب  بین المللی گميشان  

شرق و شمال شرقي تالاب بین المللی گميشان به لحاظ  گسترش وسيع اراضي مسطح ، عدم ارتفاعات ، دور بودن از جنگل  ، نزديکي به بيابان هاي ترکمنستان و..... تحت تاثير  اقليم خشک و نيمه خشک است به عبارتي با فاصله کمتر از 60 کيلومتر (فاصله هوايي )، از باران هاي سالانه 700 ميليمتر گرگان به باران هاي سالانه کمتر از 250 ميليمتر در این منطقه مي رسيم ولی اين شاخص  اقليمي در  منطقه تالابی گميشان به لحاظ همجواري با درياي خزر،  تغيير کرده و حاشيه اقليمي مطلوبي را در اين اراضي خشک بوجود آورده است  و همين  ميکرو اقليم ويژه است که تبعات  زيستگاهي  پر ارزشي را به ارمغان آورده است.  

 

× موقعیت استانی تالاب  بین المللی گمیشان  و نگاهی به گذشته تاریخی آن

تالاب گمیشان در بخش مرکزی شهرستان گمیشان از شهرستان های استان گلستان قرار دارد که شهرستان آق قلا در شرق و شهرستان ترکمن در جنوب آن قرار دارد . شهرستان گمیشان دارای دو بخش ( بخش مرکزی به مرکزیت شهر گمیش تپه یا همان شهر گمیشان و بخش گل دشت با مرکزیت سیمین شهر  ) 5 دهستان ( جعفربای شرقی-جعفربای غربی- استرآبادجنوبی- انجیرآباد- روشن آباد) و 32 روستا می باشد با جمعیت 58150 نفر( سال1389)  گفتنی است شهرستان گمیشان تا سال1388 از توابع شهرستان ترکمن بود 

در کتاب "جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت"  تالیف اسدالله معینی  ( چاپ 1344- چاپخانه شرکت سهامی طبع کتاب ) در صفحه 158 در مورد گمیشان  چنین آمده است:

" بخش گومیشان:  این بخش از شمال به مرز شوروی از جنوب به بخش بندر شاه و از شرق به بخش پهلویدژ  و از غرب به دریای خزر محدود است . آب و هوای آن معتدل و مرطوب است و آب اکثر قراء ( روستا ها )   از رودخانه گرگان و آب باران تامین می شود . ......"

نویسنده کتاب در باره  شهر گمیشان ( مرکز بخش گمیشان که  در تقسیمات کشوری آن زمان جزو   شهرستان   گرگان  از استان دوم   بوده است)  چنین می نویسد :    

" گومیشان در 21 کیلومتری شمال بندر شاه و 5 کیلومتری دریا  واقع شده جمعیت آن 5167 نفر و آباد ترین و پر جمعیت ترین نقاط دشت گرگان در اوایل سلطنت رضا شاه بوده و در سال 1314  با دریای خزر نیم فرسنگ فاصله داشته است ....جمعیت آن در آن موقع بیشتر از حال بوده و علت آن این بود که به علت نزدیکی به دریا بندر تجارتی محسوب می شد و بیشتر صادرات و واردات از این بندر بوسیله کشتیهای بادبان دار حمل و نقل می شد .... تاریخ آبادی آن تقریباً  به 148 سال پیش میرسد .... رود گرگان سابقاً از محل فعلی گومیشان می گذشته و  قسمت عمده اراضی زیر آب بوده فقط محل کوچکی از آب بیرون بوده است و ترکمن ها آنجا را " آداجق " یعنی جزیره کوچک می نامیدند....... 73 سال قبل گرگان رود مجرای خود را تغییر داده و از 6 کیلومتری سمت جنوبی گومیشان به دریا راه پیدا کرد . ولی اهالی، دیگر تغییر مکان ندادند و روز به روز بر وسعت و جمعیت آن افزوده شد  و اکنون آن قسمتی که محل اولیه چند آلاچیق بود به نام  دخمه معروف شده که مقصود از آن در ترکی اختلاط چندین طایف می باشد . چشمه معدنی  نفت الیجه  تقریباً در 24  کیلومتری شمال شرقی آن واقع است . در 2 کیلومتری گومیشان آثار و خرابه هایی دیده می شود که اهالی آنجا را  گمیش تپه خرابه  می نامند و گاهی مسکوکات قدیمی از آن به دست می آید ..... پس از انقلاب کبیر روسیه و بسته شدن بنادر و همچنین ایجاد طرق شوسه و راه آهن سراسری ، گومیشان اهمیت خود را از دست داد و ساکنین آن به نواحی مختلف پراکنده شدند  و به گنبد و پهلوی دژ  و کلاله رفتند (گفتنی است پس از سال 1357  نام پهلوی دژ به آق قلعه تبدیل شد)....... بزرگترین نقص گمیشان نداشتن آب است. آب باران ازشیروانی خانه ها در آب انبار ها ی مخصوص هر خانه جمع شده به مصرف می رسد . آب چاه ها شور حتی قابل استفاده برای لباس شویی نیست آب مصرفی بوسیله بشکه یا ماشین از دهات اطراف گرگان حمل می شود و یا اشخاص آب آب انبار خود را از قرار بشکه ای 200 لیتر از چهل تا شصت ریال بفروش می رسانند و یا از قره تپه که در دو فرسنگی آن قرار دارد میاورند و هر حلب آب را 5 ریال میپردازند . بنای جدید گومیشان در سال 1304 انجام شد و در همان موقع با احداث خیابان و کوچه های مستقیم میادرت گردید . تپه  کُرسو در دو کیلومتری آن واقع و دارای آثار قدیمی است و همچنین در گومیشان خرابه آثار قدیمی و ساختمانی دیده می شود که مردم فعلاً برای بیرون آوردن آجر سد معروف سکندر (سد سکندر امروز به دیوار بزرگ  گرگان  معروف است )مشغول کاوش می باشند"

نویسنده کتاب ، ضمن چاپ نقشه ای از موقعیت این دیوار   که از گمیشان  آغاز شده و  پس از گذشتن از شمال گنبد کاوس در  خوجه لر  خاتمه  می یابد،   در بخشی از کتاب ( صفحه 79 )  چنین توضیح می دهد :   سد سکندر ، سد قزل ارسلان و یا به لهجه ترکمنی سد قزل آلان و سد فیروز  نام هایی است که روی این دیوار عجیب نهاده شده است. قسمتی از این سد بین منطقه بندر گز و قراسو تا مقداری در دریا پیش رفته و از آنطرف تا مسافت طویلی به طرف گنبد و منطقه کوکلان به طول 170 کیلومتر و به عرض 25 و 30 و حتی 50 متر ( بعضی از نویسندگان طول آن را تا 300 کیلومتر نوشته اند و نگارنده آثار این سد را از گومیشان تا گنبد کاووس دیده است در سال 1343 ) آقای عبدالرحمان  فرامرزی آن را سد کورش نام نهاده است و می نویسد که :  کورش کبیر   سدی در مقابل ترکان زرد نژاد که در قر آن از ایشان به یاجوج و ماٌ جوج تعبیر شده زده و همین سد است که آتیلا و قبایل هون را از حمله به ایران بازداشت و آنها مجبور شدند از راه روسیه به اروپا حمله کنند  و علت اینکه این سد به نام سد سکندر معروف شده این بود که مفسرین و مورخین تصور می کرده اند که ذوالقرنینی که در قرآن نامش آمده و سدی جلو یاجوج و ماجوج زده اسکندر است . در صورتیکه مطابق تحقیقات  مولانا ابوالکلام آزاد وزیر سابق فرهنگ هند ذوالقرنین، کورش کبیر است نه اسکندر..  - ولی اغلب مورخین و جغرافی دانهای قدیم بخصوص حمدالله مستوفی می نویسند که بوسیله "فیروز اول " هیجدهمین پادشاه ساسانی برای جلوگیری از تجاوزات" هپتالیان" ساخته شده است که بعد ها به سد سکندر مشهور گردیده .... آجر های این سد که قرنها مردم این سرزمین را از هجوم اقوام مختلف حفظ میکرده اکنون خرابه هایش پناهگاه و مامن خانواده های ترکمن شده و با آن خانه می سازند . بهر حال آنطوریکه باید و شاید در باره این دیوار عظیم تحقیقات چندانی صورت نگرفته است. اخیراً در منطقه خرابه شهر یک هیات مشترک علمی باستانشناسی که ریاست آن را یک خانم باستان شناس انگلیسی به عهده دارد مشغول تحقیقات و گمانه زنی شده است . خوبست وزارت فرهنگ و هنر از انهدام کلی آن جلوگیری کند ....." 

 

آجر های سد سکندر ( دیوار بزرگ گرگان )  در نزدیک گمیشان -

عکس از مولف کتاب جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت- اسدالله معینی 

 

آجر های سد سکندر ( دیوار بزرگ گرگان )  در حال حمل ، در نزدیک امامزاده یحیی شهر گنبد کاووس

 عکس از مولف کتاب جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت- اسدالله معینی 

 

آجر های سد سکندر ( دیوار بزرگ گرگان ) به کار گرفته شده در یک ساختمان – عکس از روزنامه کیهان  1343- چاپ شده در کتاب جغرافیا و جغرافیای تاریخی گرگان و دشت

********

 

تصاویری چند از تالاب بین المللی گمیشان در سال 1384

 

 تالاب بین المللی گمیشانIRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

 تالاب بین المللی گمیشانIRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

 

تالاب بین المللی گمیشانIRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

تالاب بین المللی گمیشان IRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

 

 تالاب بین المللی گمیشان IRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384I

 

 

 تالاب بین المللی گمیشان IRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

 تالاب بین المللی گمیشان IRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

 

 تالاب بین المللی گمیشان IRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس  از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

 

بچه های گمیشان  -   عکس از  نسرین دخت خطیبی- 1384  

 

 

شتر چرانی  در  تالاب بین المللی گمیشان

IRAN-GOMISHAN   INTERNATIONAL WETLAND 

عکس از  نسرین دخت خطیبی-1384

 

 

حفاظتی که انجام نشد

 

اقدامات تبهکارانه ی  شیلات برای ارز آوری بیش از 15 میلیون دلار در سال از راه پرورش میگوی صادراتی به کشور های روسیه ، چین ، امارات، قطر و کشورهای اروپایی با نابودسازی تالاب بین المللی گمیشان و در نتیجه ایجاد کانون های ریزگرد و آوار ریزگردها بر سرمردم گلستان  

 

 

  ص8 از 9 ناحیه یک

ادامه

صفحه اصلی