گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین از 180 منطقه حفاظت شده در اکوسیستم های کوهستانی و تالابی کشوردر قالب هفت ناحیه جغرافیایی

 

  ادامه ناحیه شش-جلگه خوزستان

منطقه1و2 جلگه خوزستان -  پارک ملی و منطقه حفاظت شده  دز  

IRAN-Dez National park & Protected Area  

    منطقه حفاظت شده دز  چهل و نه سال پیش ( 1346)  حفاظت شده اعلام شد . این منطقه دربرگیرنده حدود  162کیلومتر از پیچان رودخانه دز در جلگه خوزستان است همراه کرانه های  جنگلی  اطراف آن  که  از 18 کیلومتری جنوب دزفول ( 7 کیلومتری شرق  شوش ) تا  حدود  35 کیلومتری شمال اهواز( محل ورود رودخانه دز به رودخانه کارون -بند قیر ) تعیین شده است .

 در سال 1354  بخش میانی این منطقه  به پناهگاه حیات وحش ارتقاء یافت و در سال 1389 همین بخش  به پارک ملی ارتقاء یافت  .برپایه آخرین آمار اعلام شده ( نقشه مناطق حفاظت شده سال 1391 ) مساحت این دو منطقه013 22  هکتار است که 19 درصد  پارک ملی (4118هکتار)  و 81 درصد  منطقه حفاظت شده (17895هکتار) است.

پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز در شرق پارک ملی و منطقه حفاظت شده کرخه قرار دارد. اتوبان اندیمشک -اهواز  و  راه آهن تهران-جنوب  و همچنین  رودخانه شاهور (شاوور ) در فاصله  این دو منطقه قرار دارد.

رودخانه دز با طول 515 کیلومتر و وسعت حوزه ای معادل  21100 کیلومتر مربع ( کتاب رود ها و رودنامه های ایران –گیتا شناسی چاپ 1376)   ابر سازه های آب ساز طبیعی زاگرس شمالی  و زاگرس مرکزی در  محدوده شهر هایی جون بروجرد، الیگودرز ، ازنا، درود،  و...سفر خود را به جلگه خوزستان آغاز می کند . از زیر شاخه های تشکیل دهنده رودخانه دز  قبل از ورود به  جلگه باستانی  خوزستان می توان از رودهایی چون  آب سرده ، تیره ، ماربره، گهر رود، چم چید، شباندر ، شصت ماهرو، آب زز، آب سرخ، کرناس، آب میدانک، آب زالکی، سرخاب، بختیاری، مازو، گلال تنگسر، بالارود ، و....نام برد.

 رودخانه دز با ورود به جلگه خوزستان به دلیل شیب کم  با آبرفت گذاری فراوان از ره آورد ابر سازه های زاگرس  و با تشکیل پیچان رودهایی(مآندر) بسیار ،  به سوی  منزل آخر یعنی پیوستن به رودخانه کارون  جریان دارد  و هم از این روست که در این مسیر  طی هزاره ها بستری غنی در محدوده آن فراهم می شود با جنگل های انبوه از گونه های گز، پده ، کهور، تمشک ، سریم ، بنگله ، و...و زیستگاه غنی   برای گوزن زرد ایرانی ، گربه وحشی، گراز،  و... زیستگاه هایی امن برای انواع پرندگان کنارآب زی  چون باکلان ، حواصیل خاکستری، ،اردک مرمری ،درنا  ، ،و...و زیستگاه هایی برای تیز پروازانی چون   مرغ حق، شاه باز، و...  و در کرانه های همین منطقه غنی زیستی است   که شهر های تاریخی در آن  رشد کرده اند  با آثار محدودی که از آن دوران تاکنون کاوش شده است چون :

*- زیگورات چغازنبیل  ( در کرانه های غربی  پارک ملی دز و در حدود 10 کیلومتری ناحیه صنعتی هفت تپه )اولین اثر تاریخی ایران که در سال 1979 در فهرست جهان یونسکو جای گرفت . زیگورات چغازنبیل معبد عظیمی است  بجا مانده از دوران عیلامی ها در 1250 سال پیش از میلاد . در محدوده آن تا کنون بقایایی چند حصار  شهری به طول حدود چهار کیلومترکاوش  شده است  که  کاخ های شاهی در آن قرار داشته است .

*-محوطه باستانی هفت تپه   در شمال غربی چغازنبیا ( حدود ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر شوش )  که شهر تیکنی یا کابناک ازتمدن عیلامی  را درخود جای داده‌است.شرکت هفت تپه نیز در همینجا ساخته شده

*-دژپل  قدیمی ترین پل جهان  بر روی رودخانه دز  برای مرتبط کردن  جندی شاپور به دشت اروند (بین النهرین )  در زمان ساسانیان که بعد ها رابط دو شهر دزفول و اندیمشک می شود .

*- وندر شاور یا گندی شاپور که در  دوره ساسانیان و در زمان شاپور پسر اردشیر ساخته شد که تا سده ها کانون معتبر پزشکی  جهان و بزرگترین مرکز علمی و تحقیقی فلسفه ، نجوم و ریاضیات جهان آن روز گاران بود.

*- و.....

 

 

مراکز جمعیتی و صنعتی  مرز و محدوده پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز  :

کرانه  غربی : مجتمع کوی شهدا -کارخانه کاعذ پارس- کارخانه نیشکر هفت تپه -پمپاژ طرح نیشکرمیان آب-پمپاژ آب کانال توانا-پمپاژ آب طرح نیشکر دهخدا - و روستا های   شیخ حسن -خلف حیدر --  قندی-   حمزه -ابوسلیه-  حاجی طلب-  صالح سعید-  خماد-  ابولقیفه -  دهول-  مفتین -  خلیفه حیدر- کاظم حیدر-  نور-  یدی-  حاج غایب-  زبید الدبات-  حموله -  چغاوله- بام دژ-   آلبونیسی - دغاغله-  چم العبید- -  یکاویه یک و سه -و...کرانه شرقی : شهرک طالقانی- شهرک انقلاب - شهرک امیرالمومنین -شهرک شهید بهشتی - شهرک آب و خاک- موسسه کشاورزی دزفوایان-   و روستا های عبدالنبی-سردار آباد  - غریب - الوان - خپل  - عایشه – بند لازم- - -شیخ یعقوب- عاطی- عبدعون- یشان سخی-  قلعه فرهان-  دهول-  زیدان-- خماس- زمانه-شعیب نمانبی- فارسیه یک و دو- سرای یک و دو-  شعیبیه  یدی- یز آب – قلعه شیخ جاسم- خضر یک و دو –یحموره یک و دو شرجی- جویس یک، دو ، سه -  چنیبه یک و دو –و...( در محدوده شهرستان دزفول- شهرستان اهواز-  )

 

 

حفاظتی که انجام نشد

   کاهش دهی  حقابه رودخانه دز در پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز  

مافیای سد ساز در یک دهه گذشته  با بستن سدهای متعدد در حوزه آبخیز رودخانه دز ،  اقدام به کاهش دهی آب مادر رود دز  نموده است از جمله

 سد کمال صالح (بالادست سد مروک- رودخانه تیره - آبگیری  1388)

سد آبسرده ( اجرایی سیستم انحراف آب-شروع 1388 )

سد بختیاری(رودخانه بختیاری-شروع 1392-)

سد مروک   (رودخانه  تیره - آبگیری 1393)

 سد حوضیان ( رودخانه الیگودرز-آبگیرین 1394)

سد بالارود(رودخانه بالارود-آبگیری 1395)

 

 مافیای سد ساز  برای مصادره کامل آب رودخانه دز   ساخت سد های دیگری را نیز در دستور کار دارد  نظیر   سد ماربره -    سد تیره -    سد زالکی -    سد گله رود-     سد لیرو

 علاوه بر سد های بالادستی که آب رودخانه دز را از سالیان پیش کاهش داده است  ، برداشت بی رویه آب از طریق پمپاژ نیز بسیار انجام می شود

 

     رودخانه دز  در پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز ، تسمه نقاله سمّی ترین فاضلاب های صنعتی ، مسکونی  و کشاورزی  به سوی رودخانه کارون

 بجای آب پاک کوهستان های زاگرس  ، حجم بسیار زیاد  فاضلاب است که طی چند دهه  وارد این رودخانه حیاتی شده  و مسئولین بی مسئولیت ترجیح داده اند که که بجای هزینه کردن از میلیارد ها دلار نفتی برای حفاظت موثر و کارآمد ،  ،  رودخانه دز  را تبدیل به تسمه نقاله فاضلاب برای ورود به کارون کنند  !!! و سرنوشت سیاه جلگه خوزستان را بدون کارون هر چه سریع تر واقعیت بخشند !!!

 تنها نگاهی به مراکز کشاورزی و صنعتی  حریم اکولوژیکی  پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز  که  سالهاست با خودکامگی  فاضلاب های سمی خود را مستقیم وارد رودخانه دز می کنند ، خود نشانگردروغ بودن حفاظتی بودن این منطقه است !!! نظیر  کارخانه نیشکر هفت تپه ،  کارخانه کاغذ سازی پارس،  کارخانه شیر پاستوریزه شوش ،  کشت و صنعت نیشکر میان آب،  موسسه کشاورزی دزفول ،  شرکت کشت و صنعت رجایی،  و.... و این ها غیر از فاضلاب های نزدیک به پنجاه مکان شهری و روستایی دو سوی رودخانه دز در محدوه این مناطق حفاظت شده است که فاضلاب های آ ن به شکل مستقیم و یا از طریق چاه های جذبی  وارد رودخانه دز می شود و این ها  علاوه برفاضلاب  شهر دزفول و مکان های جمعیتی محدوده آن در  بالادست است که وارد رودخانه دز می شود.

نگاهی  به اخبار رسانه ای شده  :

10خرداد 1380 همبستگی- بر اثر تخلیه فاضلاب خام کارخانه کاغذ پارس هفت تپه در زیستگاه طبیعی دز که در زمان کاهش دبی این رودخانه انجام شد ، 25 هزار قطعه ماهی تلف شد و هم اینک لایه ای از چربی و مواد آلوده سطح این رودخانه دز را فراگفته است. بر اساس اسناد موجود این کارخانه روزانه به طور متوسط بیش از 50 هزار مترمکعب فاضلاب تصفیه نشده را وارد رودخانه دز می کند که علاوه بر تاثیرات فوق باعث خشک شدن حدود 2 کیلومتر از جنگل های این زیستگاه شده است .

3تیر  1389 خبرگزاری مهر - فرهاد قلی‌نژاد رییس اداره حفاظت محیط زیست دزفول : امروز مهم‌ترین آلودگی‌ رودخانه دز فاضلاب‌های شهری هستند و البته در پایین‌دست رودخانه، فاضلاب کاغذ پارس و نیشکر هفت تپه تخلیه می‌شود که مشکلات فراوانی به وجود آورده‌اند

18مرداد 1390خوز نیوز -مدیر کل بنادر و دریانوردی استان خوزستان: بر اثر آتش گرفتن خط لوله انتقال نفت قلعه نار به اهواز در نقطه رودخانه شاوور 18 کیلومتر از این رودخانه بر اثر نشت نفت آلوده شد.

23 فروردین 1391 خبرگزاری مهر- روح الله بهشتی مسئول انجمن میراث فرهنگی و محیط زیست: قسمت عمده ای از فاضلاب در جنوب شهر و در نزدیکی پل پنجم با شدت جریان بسیار وارد رودخانه زیبای دز می شود و این قسمت از رودخانه را به دریاچه بزرگی از فاضلاب به همراه مواد روغنی و زباله تبدیل کرده است.وی افزود: موضوع را از معاون امور شهری شهرداری که در همراهمان بود جویا شدم که وی گفت چندین ماه است که به علت انجام ندادن ادامه طرح فاضلاب شهری از سوی آبفای دزفول این فاضلاب وارد رودخانه می شود و همچنین به علت ساخت پل و بسته شدن مسیر رودخانه از این مکان حرکت فاضلاب جاری در رودخانه کند شده و رو به پائین نمی رود و ... ....

2آذر  1392ایسنا - روح الله بهشتی مسؤول انجمن دوستداران میراث فرهنگی، گردشگری و محیط زیست دزفول گفت: لايروبي نشدن رودخانه دز در سال‌هاي اخير موجب شده رشد بي‌رويه انواع جلبک و خزه در بخش وسيعي از اين رودخانه اتفاق افتاده به طوري که در پايين پل قدیم و کناره‌های پل شناور و نيز اطراف پل پنجم جريان آب به شدت کند شده و خزه‌ها به محل انباشت انواع پسماند و زباله تبديل شده است. .....

7 اسفند1392  ایرنا- ماندانا نوین عضو شورای شهر دزفول  : رشد بی رویه گیاهان آبزی در مناطق مختلف رودخانه دز در سالهای اخیر به حدی شدت یافته که در بخشی هایی از این رودخانه آب به رنگ سبز درآمده و اصطلاحاً دچار بیماری اوتروفیکاسیون یا سوپ سبز شده است.وی پدیده اوتریفیکاسیون را یکی از جدی ترین تهدیدهای زیست محیطی اکوسیستم های آبی دانست و گفت: اوتریفیکاسیون دلالت بر غنی شدن پیکره آبی به وسیله مواد آلی ورودی و یا روان آب سطحی حاوی نیترات و فسفات دارد که به طور مستقیم رشد جلبکها و دیگر گیاهان آبزی را کنترل می کند به بیان ساده تر اوتریفیکاسیون یک عکس العمل بیولوژیکی است که در پاسخ به ازدیاد ورود مواد مغذی به منابع آبی صورت می گیرد

10 آبان 1393  ایرنا-....دکتر اسماعیل کهرم  مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در امور محیط طبیعی با اشاره به اینکه سازمان محیط زیست نیروی کافی برای نظارت بر تمام شرکت‌ها و کارخانه‌ها را ندارد اظهار داشت:  " ....... اما این کنترل نمی‌تواند ممتد باشد. هر چند ماه یکبار متوجه خبرهای تاثیر تخلیه پساب کارخانه یا شرکتی در طبیعت می‌شویم. برای مثال در منطقه هفت تپه به صورت ناگهانی دو میلیون ماهی مردند. وقتی بررسی کردیم متوجه شدیم که پساب کارخانه نیشکر وارد آن رودخانه دو کیلومتری شده و باعث مرگ دو میلیون ماهی شد. ما وقتی مطلع می‌شویم که کار از کار گذشته‌است و سازمان نمی‌تواند نظارت ممتدی روی تاثیرات شرکت‌ها، کارخانه‌ها و... داشته‌باشد. چون به تعداد مورد نیاز مهندس و نیروی کار نداریم."

مشاور سازمان حفاظت محیط زیست ضمن اقرار به  دروغ بودن حفاظت از پارک ملی دز ، تلاش می کند ورود پساب کارخانه نیشکر به رودخانه دز در پارک ملی دز و نابود سازی  میلیونها ماهی را ، با توجیهه کمبود نیرو  یک امر  اتفاقی جا بزند !!!!!!  امری که بیش از  سه دهه است  کارخانه نیشکر با نظارت سازمان حفاظت محیط زیست  در حال انجام است !!!

 

17 خرداد  1395  خبرگزاری مهر .....قلی نژاد رئیس اداره حفاظت محیط زیست دزفول مهمترین چالش شهرستان دزفول در حوزه محیط زیست انسانی را نیز ورود فاضلاب ها به رودخانه دز دانست و عنوان کرد: در حال حاضر فاضلاب شهر چمگلک به طور مستقیم و خام وارد بالادست رودخانه می شود. فاضلاب کوی زیباشهر هنوز فاقد سیستم تصفويه خانه است و وارد رودخانه می شود. هنوز بخش زیادی از فاضلاب شهری دزفول از منطقه گاومیش آباد وارد رودخانه دز می شود ضمن اینکه شبکه تصفیه خانه فاضلاب شهری دزفول با گذشت مدت ها هنوز با تمام ظرفیت خود کار نمی کند .....

..23آبان  1395  ایرنا -فرهاد قلی نژاد رئیس اداره حفاظت محیط زیست دزفول گفت:پسماند صنایع به ویژه صنعت نیشکر هفت تپه به تهدیدی جدی برای رودخانه دز تبدیل شده است.

 

 

   آتش سوزی   در پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز 

11 تیر1391  خوز نیوز - فرهاد قلی‌نژاد ئیس اداره حفاظت محیط زیست دزفول : در  سه ماهه اول امسال شش فقره آتش سوزی در جنگل پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز در شهرستان دزفول مهار شد

مهر 1391  پایگاه خبری تحلیلی شوشان  – رئیس اداره حفاظت محیط زیست دزفول : ۱۰ فقره آتش سوزی در شش ماهه اول سال 1391 در پارک ملی و منطقه حفاظت شده دز مهار و کنترل گردید. این آتش سوزی ها با مساحت مجموع ۹۶۲۰ متر مربع در فصول بهار و تابستان رخ داده

  13 خرداد1392 خوز نیوز -رییس اداره حفاظت محیط زیست دزفول: دو فقره آتش سوزی با تلاش محیط بانان در سطح جنگل های پارک ملی دز در شهرستان دزفول مهار شد. در این حوادث 200 متر مربع از جنگل پارک ملی دز در آتش سوخت

17 شهریور1392 ایلنا-فرهاد قلی‌نژاد رییس اداره حفاظت محیط زیست دزفول : با حضور سریع محیط بانان با یک دستگاه خودروی آتش نشانی در محل آتش سوزی در نقطه شروع در مساحت حدود ۲۰۰ متر مربع در جنگل پارک ملی دز مهار شد.

6 آبان  1392سبز پرس : مرگ هفت گوزن زرد در سایت «میانرود» دزفول- برخی معتقدند مرگ این گوزن‌ها بر اثر میازیس بوده است.......

9مرداد 1393 ایرنا -مسوول روابط عمومی سازمان آتش نشانی: وقوع آتش سوزی در جنگل سوم شعبان دزفول موجب از بین رفتن دو هکتار از درختان و سطح سبز این منطقه شد. در این آتش سوزی 600 اصله درخت اوکالیپتوس در سطح دو هکتار در آتش سوخت.

 

منطقه3 جلگه خوزستان - منطقه حفاظت شده دیمه 

IRAN-Deimeh Protected Area  

  منطقه حفاظت شده دیمه شرقی ترین مناطق حفاظت شده جلگه خوزستان با مساحت 9 هزارو 812  هكتار در سال 1390 به فهرست مناطق حفاظت شده اضافه  شد. این منطقه در 14 کیلومتری جنوب شهر رامهرمز، 24 کیلومتری  شهر رامشیر و حدود 70 کیلومتری  ماهشهر قرار دارد.بخشی از رودخانه جراحي در میان  این منطقه جریان دارد .  شرقی ترین بخش منطقه حفاظت شده دیمه  محل تلاقی سه رودخانه مارن-رودخانه جراحی و رودخانه اعلا رامهرمز است  . چاه نفت مارون و تاسیسات جانبی آن درست در شرق  منطقه حفاظت دیمه قرار دارد که نشت 20 هزار بشکه نفت از چاه مارون، در دیماه 1388  بیش از 100 هزار هکتار زمین را آلوده کرد از همین نقطه وارد رودخانه جراحی  و تالاب بین المللی شادگان شد.

مراکز جمعیتی مرز و محدوده منطقه حفاظت شده دیمه عبارتند از : روستای دیمه- روستای مراد بیگی- روستای صندلی یکعنان– روستای چم دهقان- روستای عین کره - روستای چشمه بدیر  - روستای چم هاشم- روستای چم هاشم دهقان-و...(تابع  دهستان سلطان آباد و دهستان حومه غربی  شهرستان رامهرمز)

 

 آهو بازی در منطقه حفاظت شده دیمه  

   این منطقه از زیستگاه های دیرینه آهو بود که به دلیل نابودی کل آهوان این منطقه  ، طرح احیای آهو در این منطقه از سال 1388 آغاز شد. در این سال یک محدوده ۱۲۰ هکتاری  حصار کشی شد  و ۲۲ راس آهو از منطقه حفاظت شده مُند بوشهر به این منطقه منتقل شد !!!!!!

محصور کردن بخش های وسیعی از یک منطقه حفاظت شده و انتقال گونه هایی چون آهو، گوزن، و....از زیستگاه های طبیعی این گونه ها به این مناطق با شعار فریبکارانه  " احیاء گونه ها "  چیزی جز لوث کردن و  بازی و با  مفهوم جهانی"مناطق حفاظت شده" و  "حفظ تنوع زیستی"   نیست !!!!!! بازی که بیش از یک دهه است با تحمیل تلفات زیاد گونه های هدف ، در سازمان حفاظت محیط زیست شتاب گرفته و به عنوان عملکرد حفاظتی در مناطق حفاظت شده به مردم قالب می شود !!!! 

 

 ناحیه شش-ص2 از 5

ادامه

صفحه اصلی