نسخه قابل چاپ

 

 

 گردشگري پايدار در پارک دريايي جزيره تيکا

 Pulau  Tiga Marine Park

 

گزارش خبري – تحقيقي  کانون ديده بانان زمين – سيما مستوفي جاويد - دانشجوي   دکتري  رشته Sustainability Science   – مالزي  Simajavid@yahoo.com

 

در تيرماه  سال جاري ( 1384 ) به يکي از مناطق ملي حفاظت شده در کشور گرمسيري مالزي سفرکردم . پارک دريايي جزيره  تيگا ( Pulau  Tiga Marine Park ) يکي از سه پارک دريايي استان سباح ( Sabah )  با مساحت 158 کيلومتر مربع ( که بخش اعظم آن درياست ) واقع در شرق مالزي مي باشد . اين پارک که خالي از سکنه بومي مي باشد ، در شمال شرقي کشور مالزي برونئي و جنوب   درياي چين واقع است.

 

تصوير ماهواره اي جزيره تيگا -(Pulau Tiqa  aerial photo)

موقعيت  مالزي و جزيره برونئي در جنوب شرقي آسيا 

موقعيت   جزيره برونئي و جزيره تيگا

 

 

     پارک دريايي جزيره تيکا شامل سه جزيره کوچک است که تنهايکي از آنها كه فقط در زمان جزر سر از آب بيرون مي آورد ، جزيره خوانده مي شود .  نام پارک  دريايي جزيره تيگا از يکي از اين سه جزيره به همين نام گرفته شده است .

تيگا به زبان مالايي  به معني عدد سه مي باشد و جزيره تيگا به دليل دارا بودن  سه بر آمدگي که محل فوران و خروج گـلٍ رس از درون زمين مي باشد اين نام را گرفته است .

    جزيره تيگا

 

دو جزيرۀ  ديگر کالامپونيان بسار ( Kalampunian Besar  ) و کالا مپونيان داميت ( Kalampunian Damit  ) هستندکه دومي به جزيره مار دريايي ( Sea Snak Island ) نيز معروف است

    جزيره مار ها ( Snake Island )

 

 

     نماي ديگري از جزيره مار ها ( Snake Island )

 

جزيره تيگا در 21 دسامبر 1898در اثر خروج گل و لاي رسي به وسعت تنها 20 مترمربع بوجود آمد . در طول  چهار دهه از آن تاريخ اين جزيره کوچک به دليل ادامه پروسة خروج گل و لاي رسي از درون زمين و تجمع آن تبديل به جزيره اي با شکل  امروزي و وسعت 7/20 کيلومتر مربع گرديد . اين جزيره همچنان به دليل ادامۀ فعاليت هاي درون زمين در حال تغيير شکل مي باشد . البته قابل ذکر است که خروج اين گل و لاي خود موجب  بوجود آمدن يکي از جاذبه هاي منحصر به فرد گردشگري در اين پارک دريايي شده است . به گونه اي که تقريباٌ هر گردشگري که پا به جزيره  تيگا مي گذارد . بدون تجربة " حمام گل " ، جزيره را ترك نمي كند.

 

 

     حمام گل ( Mud Bath)

 

ترکيبي از سنگ ها ( Boldors ) در سايز ها و اشکال گوناگون از سنگ هاي شني ( Sandstorms)  سنگهاي آهکي ( Limestone) و رسي ( Shale )  چشم انداز هاي بسيار زيبائي به اين جزيره بخشيده است .  شايان ذکر است که قسمت هايي از اين مناطق به لحاظ زمين ساختي به شدت سست بوده و حتي در اثر راه رفتن بر روي آنها به راحتي تخريب مي گردند.

مراحل  شکل گيري چشم انداز ها از بعد  ژئولوژيکي  در اين جزيره منحصر بفرد است . بطوريکه عموماٌ صخره ها از مناطق بالادست و مرتفع به دلايلي از قبيل سنگيني ، فرسايش آبي و بادي و نيز فعاليت هاي يخچالي و غيره  به مناطق پايين دست آورده مي شوند ، ولي در مورد اين جزيره ، سنگ هايي به ابعاد مختلف و حتي بسيار عظيم به همراه فورانات گلي و فشار هاي درون  زمين به سطح زمين آورده شده است که در اين منطقه در نوع خود منحصر به فرد است .

 

     منظرة زيبايي از جزيرة تيگا 

 

از ديد گاه اکولوژيکي نيز اين پارک دريايي مأمن تعداد کثيري از گونه هاي جانوري و گياهي است . انواع گوناگون از خفاش ها ، ميمون ها و ديگر پستانداران و نيز پرندگان در اين پارک به راحتي قابل مشاهده اند . گونة ناياب لاکپشت دريايي  به همراه 132 گونه از ماهيان در آب هاي اين پارک مسکن دارند . همچنين يکي از خطرناک ترين گونۀ مارها به نام مار دريايي که زهر آن چهار برابر خطرناک تر از مار شاه کبري مي باشد ، جزيرۀ مارهاي دريايي را به محلي بسيار هيجان انگيز و وهم آلود براي گردشگران تبديل نموده است

 

مار هاي جزيره تيگا      

مار هاي جزيره تيگا

 

 

با تمام اين اوصاف معروفيت پارک دريايي جزيرة تيگا را مي توان به دليل وجود انواع بي نظير و منحصر به فرد صخره هاي مرجاني آن دانست

به طور کلي آسياي جنوب شرقي از لحاظ زيست محيطي مکاني مطلوب براي زيست صخره هاي مرجاني مي باشد به طوريکه از اين منطقه به عنوان مرکز جهاني تنوع گونه هاي جانوري دريايي نام برده مي شود . در حدود 100000 ( صد هزار ) کيلومتر مربع از صخره هاي مرجاني که برابر 34% کل دنيا ست در اين منطقه قرار دارد  . به عبارتي 600 تا 800 گونة صخره هاي مرجاني دنيا در اين منطقه يافت مي شود و از اين تعداد 350 گونة در آبهاي کشور مالزي است که 75% آن نيز در استان سباح يافت مي شوند . اين  امر  موجب گرديده است که استان سباح داراي 3 پارک دريايي از جمله پارک دريايي جزيرة تيگا که مورد توجه خاص محققين و نيز گردشگران است باشد .

 بطور کلي هدف عمده از تاسيس پارک هاي دريايي حفاظت و نگهداري از صخره هاي مرجاني به منظور موارد تحقيقاتي ، گردشگري پايدار و نيز ايجاد پايداري در صنعت ماهي گيري است . بدين لحاظ براي رسيدن به اين اهداف مهم هر گونه بهره برداري بيش از حد از ماهيان و ديگر جانوران دريايي ، آلوده سازي و تخريب صخره هاي مرجاني در اين گونه پارک هااکيداٌ ممنوع است.

 

 

     منظرة زيباي ديگري  از جزيرة تيگا 

از آنجايي که عموماٌ پارک هاي دريايي داراي جاذبه هاي زيادي براي گردشگران هستند اين مکان ها معمولاٌ داراي مجتمع هاي گردشگري و پذيرايي نيز مي باشند که طبعاٌ نکاتي از قبيل تعداد و اندازه مجتمع هاي گردشگري ، ظرفيت پذيرايي ، امکانات و تجهيزات همخوان با محيط زيست و مهم تر از همه آگاهي و تعهد مديران اين مجتمع ها به حفظ ارزش هاي زيست محيطي پارک بسيار حائز اهميت است .

 با اين همه متاسفانه پارک دريايي جزيرة تيگا از لحاظ فوق مواجه با نارسايي هايي مي باشد به عنوان مثال به علت تنوع جاذبه هاي گردشگري استان سباح از جمله ميراث جهاني کوه  کينابالو ( Kinabalu Mountain )   و نيز کشور مالزي در کل و همچنين محدوديت دورة تعطيلات گردشگران خصوصاٌ  گردشگران  غربي که عموماٌ به مدت دو هفته به مالزي سفر مي کنند باعث شده است که گردشگران زيادي مايل به گذراندن شب در جزيرۀ تيگانباشند و بيشتر مايل به سفر با گشت هاي يکروزه به اين جزيره هستند . با اين حال که اين جزيره از 7 سال پيش تا کنون داراي يک مجتمع پذيرايي به نام جزيرة تيگا با حدود 45 واحد پذيرايي و حدود 8 قايق موتوري بوده است که در اکثر ماه هاي سال خالي از گردشگر است .

 سال گذشته  مجتمع پذيرايي ديگري با 12 واحد پذيرايي و مقداري قايق موتوري مورد بهره برداري قرار گرفته است ! از طرف ديگر با آنکه تعداد گردشگران مجتمع پذيرايي جزيرة تيگا بسيار اندک اند با اين حال سيستم فاضلاب اين مجتمع توان لازم جهت تصفيۀ فاضلاب را به طور مطلوب نداشته و نياز به باز سازي دارد . شايان ذکر است که يکي از خطراتي که صخره هاي مرجاني را به شدت تهديد مي کند ، نشت فاضلاب از سپتيک تانک ها و يا واريز نمودن فاضلاب به طور مستقيم به آب هاي محل زندگي صخره هاي مرجاني است .

 نکتة ديگر اين که اين پارک همانطور که در بالا به آن اشاره گرديد از لحاظ ارزش هاي اکولوژيکي و ژئولوژيکي بسيار غني است و تحقيقات زيادي بدين لحاظ توسط محققين مالزيايي  و خارجي انجام پذيرفته است . با اين حال متأسفانه سازمان پارک هاي سباح که از سال 1984 عهده دار مديريت پارک دريايي جزيرة تيگا را بر عهده دارد  ، داراي مخزن اطلاعاتي از اين تحقيقات ارزشمند نبوده و لذا پر واضح است که مديران و تصميم گيران در زمان تصميم گيري و اتخاذ سياست گذاري ها در حفظ اين پارک ارزشمند کمتر از آن تحقيقات بهره مي گيرند .

 يکي از مهم ترين اهداف گردشگري پايدار (Sustainability  tourism ) افزايش آگاهي و اطلاعات گردشگري از محل مورد بازديد است. اين هدف در نهايت موثر در بهبود وضعيت  مديريت ميراث منابع طبيعي مي گردد . با اين حال متأسفانه در اين پارک گردشگر از نعمت اطلاعات کاربردي و مفيد در رابطه با ارزش ها و زيبايي هاي تنوع بيولوژيکي ، ژئولوژيکي فرهنگي به نوعي کاملاٌ بي بهره است. اين در حالي است که اين گونه اطلاعــات مي تواند توسط انواع بروشور هاي اطلاعاتي ، اتاق نمايش ، نمايشگاه ، فعاليت هاي فرهنگي بر اساس افسانه هاي بومي جزيرة  " تيگا " و غيره انجام پذيرد .

 

 در پايان به هنگام تعميق بيشتر و اهميت گردشگري پايدار در پارک دريايي جزيره تيگا سئوالات بي جواب زير در ذهن نقش مي گيرد :

 

1- چه تعداد گردشگران در روز مي توانند به جزيره رفت و آمد کنند ؟

2- گردشگران به چه مناطقي از جزيره مي توانند دسترسي داشته باشند ؟

3- چه تعداد  قايق موتوري در روز مي تواند به جزيره رفت و آمد کند؟  ( با توجه به نشت سوخت قايق ها بر روي صخره هاي مرجاني و نيز ايجاد آلودگي صوتي ؟

4- وضعيت کنوني صخره هاي مرجاني به عنوان يکي از مهم ترين جاذبه هاي گردشگري اين پارک دريايي چگونه است؟

 

 ***********

                   منابع  :

 

  1.  L. Bvrk, L. Seling , M. Spalding.2002. Reefs at Risk in Southeast Asia

  -Walter, A Nobel ,2000, A Manual her Sustainable Tourism  Destinations  Management , Cvc- UEM Project ,APT

 - T. Lim , Palau Tiga Resort guide ,2005 , Personal Communication

 - B. Hishan , Sabah Parks Staff ,2005 Personal  Communication

 

 

 

  

صفحه اصلی