گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین از 180 منطقه حفاظت شده در اکوسیستم های کوهستانی و تالابی کشوردر قالب هفت ناحیه جغرافیایی

 

ادامه بررسی ناحیه سه -مناطق حفاظت شده حوزه رودخانه ارس

ناحیه سه2- بررسی8 منطقه به اصطلاح حفاظت شده حوزه رودخانه ارس

در تقسیمات کانون دیده بانان زمین، گروه دو مناطق حفاظت شده ناحیه سه، دربرگیرنده8  منطقه حفاظت شده واقع در حوزه آبریز رودخانه است. ، گفتنی است حدود  41  درصد (41840 کیلومترمربع) از حوزه آبریز رودخانه ارس در کشور ایران قرار دارد.

  این 8 منطقه  به ترتیب از شرق به غرب عبارتند از :  *-منطقه حفاظت شده مغان *- پارک ملی ارسباران*- منطقه حفاظت شده ارسباران*-منطقه حفاظت شده دیزمار*- پارک ملی کنتال *- پناهگاه حیات وحش کیامکی*- منطقه حفاظت شده علمدارداغی *-و منطقه حفاظت شده مَراکان  که مجموعا مساحتی معادل  403 هزار و 797 هکتار را تشکیل می دهند  که سهم 2 درصدی نسبت به کل مساحت مناطق حفاظت شده کشور را دارد .

نقشه موقعیت مناطق به اصطلاح حفاظت شده حوزه آبریز رودخانه ارس

 

 

این 8 منطقه غیر از منطقه حفاظت شده مغان که منفرد ترین و  شرقی ترین این مناطق است  بقیه تقریبا از پل خدا آفرین شروع شده تا بخش های شرقی دریاچه سد ارس امتداد دارند. سازمان حفاظت محیط زیست در 49 سال پیش(1346) ، حدود 126کیلومتر  از رودخانه ارس، در محدوده ذکر شده را و پس کرانه های آن  که شامل  بخش وسیعی از کوهستان ارسباران  می شد ، از نظر حیات وحش بسیار با اهمیت تشخیص داد و متعاقب آن سه منطقه ارسباران ،کیامکی و َمراکان را در فاصله سالهای1346 تا 1352به عنوان مناطق حفاظت شده اعلام کرد. در سال های اخیر منطقه  حفاظت شده دیزمار و منطقه حفاظت شده علمدار داغي  ( بخشی از  منطقه شکار ممنوع یکانات) به این مناطق اضافه شد که تقریبا این فاصله 126 کیلومتری را پر کرد . در سال 1390 نیز معادل ده درصد  از مساحت دشت مغان به عنوان : منطقه حفاظت شده مغان حفاظت شده اعلام شد. با هدف طرح احیای آهو

بخش وسیعی از این 8منطقه حفاظتی را  کوهستان ارسباران تشکیل می دهد.

 رشته کوه ارسباران بر پایه تعاریف جغرافیای طبیعی ، تقریا از غرب دشت مغان(دره قره سو ) شروع شده و تا  18 کیلومتری جنوب غربی جلفا   امتداد دارد و به دوبخش ارسباران شرقی و غربی تقسیم شده است . کوه هایی چون کوه سایگرام داغی(2761 متر) ،کوه قندران باشی(2887 متر )، کوه قازان داغ ، کوه چراغلیو...جزو ارسباران شرقی هستند می باشند.وکوه هایی چون کیامکی داغ( 3347 متر) ، هرزند داغ( 2609 متر ) ،و... جزو ارسباران غربی هستند.

شاخص های تعیین کننده ای نظیر بالاترین عرض جغرافیایی ( 39 درجه و 8 دقیقه در دو نقطه از منطقه حفاظت شده ارسباران و منطقه حفاظت شده مراکان )، برخورداری از مناطق کوهستانی با طیف های متفاوت توپوگرافی ، برخورداری از  شاخص های اقلیمی رودخانه و دره ارس ،  بهره گیری از اقلیم دریای خزر ، و.... شرایط ویژه  طبیعی- زیستی را فراهم می کنند که بستری برای رویش جنگل های باستانی هیر کانی  در ارسباران می شود . گرچه  برخی از اساتید گیاه شناس ، به علت عدم وجود درختانی از جنگل های هیرکانی در این منطقه همچون راش ، شمشاد،  نمدار ، انجیلی ، آن را به عنوان یکی از نواحی مجزای رویشی ایران   تحت نام   منطقه ارسبارانی برشمرده اند، با گونه هایی نظیر  سرخدار، بلوط (اوری) ، ممرز(اولاس)، زبان گنجشک، ملج(قره آقاج)، گیلاس وحشی ( آبی گیلاس ) ، و... . این جنگلها همراه سواحل و بیشه زار های رودخانه ارس  زیستگاه ها ی غنی  می شوند برای  پلنگ،خرس، سیاه گوش، شوکا، کل و بز ، قوچ و میش ، سیاه خروس  ، کبک چیل ، کبک دری وبسیار پرندگان مهاجر و.......

 بسیاری از جنگل های هیرکانی یا همان ارسبارانی و زیستگاه های جانوری آن در همین مناطق حفاظت شده نابود شده اند در همایش"آذربایجان پاک" در 25 فروردین1389  اعلام شد که  نقشه های فضایی این منطقه  نشان داده است که طی 18سال گذشته 38 درصد جنگلهای ارسباران نابود شده است. !!!!

در ادامه ضمن مروری برشاخص های طبیعی  این 8 منطقه، دلایل مستندی از عدم حفاظت این مناطق  ارائه می شود :

 

منطقه 1و2حوزه رودخانه ارس -ذخیره گاه زیستکره ،پارک ملی  و منطقه حفاظت شده  ارسباران

IRAN-Arasbaran  Biosphere Reserve & National Park

 

 منطقه حفاظت شده ارسباران با مساحت 72 هزارو465 هکتار در سال 1352 به مناطق حفاظت شده اضافه شد. درسال 1355(1976) همین مساحت به لحاظ اهمیت زیستی و ژنتیکی بالا در فهرست ذخیره گاه های زیستکره MABیونسکو قرارگرفت. در حال حاضر(طبق فهرست نقشه سازمان حفاظت محیط زیست در تیرماه1391) ،مساحت این منطقه 86437 هکتار اعلام شده که حدود ده درصد آن (8926 هکتار) را پارک ملی ارسباران نام نهاده اندو بقیه آن (77511هکتار) نام منطقه حفاظت شده را یدک می کشد.

 

 

نقشه ذخیره گاه زیستکره ، پارک ملی و منطقه حفاظت شده  ارسباران

ماخذ نقشه : اطلس مناطق حفاظت شده -سال1385- علامت گذاری ، تعیین موقعیت سد خدا آفرین (بر پایه تصاویر ماهواره ای ) ،پارک ملی ارسباران ، نقشه منطقه حفاظت شده همجوار و..... از کانون دیده بانان زمین

 

 

منطقه ارسباران  با تاریخ هزاران ساله ایران زمین گره خورده  و بستری غنی و هستی بخش  برای تبلور زندگی بوده است. از همین روست که به جرات می توان آن را یکی دیگر از نماد های هویت زیستی ایران زمین دانست !!! که برخی آثار برجسته به یادگار مانده  از آن دوران چون  پل خدا آفرین که در زمان کورش بزرگ در  دوره هخامنشیان بر روی ارس زده شد و بعد ها در هر دوره ای باز سازی شد ، یکی از آنهاست. در زمان ساخت سد خداآفرین و  سد قيزقالاسي در همین منطقه  ، محوطه ای در حاشیه ی رود ارس کشف  شد با نشانه هايي از تمدن 7300 ساله "كورا ـ ارس". اما تاسف بار اینکه هیچ یک از این کشفیات که نماد هویت زیستی  ایران زمین بودند نه تنها باعث ایجاد طرح تحقیقاتی باستانشناسی  نشد، بلکه آنها را همراه بخش شمال شرقی ذخیره گاه ارسباران به همراه  4 روستا یعنی تاریخ شفاهی این بخش از ارس را عمدا زیر آب کردند و یک بار دیگر ثابت شد که  مافیای سد ساز  چه خصلت پلید ضد ایران  دارد !!!  و یا  شهر سه هزار ساله ی " اژدها داشی" که  در جریان انتقال خط لوله گاز به ارمنستان در ورزقان سر از خاک برون آورد که آن راهم به هیچ گرفتند !!!البته هنوز نمادهای تاریخی در این منطقه از دست ضد ایرانی ها  محفوظ مانده است  چون  :

*-قلعه بابک خرم دین یا   دژ "جمهور" ، بنایی باشکوه در ارتفاعاتی بلند در ذخیره گاه زیستکره ارسباران. بابک خرم دین، این دلاور مرد ایرانی که در1236 سال پیش، نزدیک به  24 سال در مقابل خلفای متجاوز و زور گوی عرب ایستادگی کرد و ارسباران را جایگاه پرشورترین مبارزات علیه خلفای متجاوز عرب کرد.  قیام پرشورخرم دینان منسوب به این دوره است . دلاور مرد ایران زمین که سرانجام  با خیانت یک ضد ایرانی خود فروخته دربار عرب به نام افشین با حیله دستگیر  و دژ بابک سقوط کرد . گویند وقتی  بابک را نزد معتصم خلیفه بردند  ،این خلیفه عرب که کینه بسیار از شکست های متوالی در مقابل خرم دینان داشت ،  ابتدا یک دست و یک پای سپهسالار بابک را قطع کرد و  بابک دست خون آلودش را به صورت کشید. خلیفه علت را جویا شد و می گویند  بابک  پاسخ داد که وقتی خون از تمام بدنم رفت نمی خواهم صورت  زرد  من را نشانی از ترس بدانی و خوشحال شوی ! سر این دلاور سپهسالار ایرانی  را قطع و برای مدتها در سامره آویزان کردند . گفتنی است قلعه جمهور یا دژ بابک خرم دین درسال 1349 توسط انجمن حفظ آثار باستانی به عنوان یکی از میراث های فرهنگی کشور به ثبت رسید.

چشم اندازی از قلعه بابک خرمدین بر فراز ارتفاع 2700 متری  در شرق ذخیره گاه زیستکره

ماخذ تصویر : سایت تبریز ویکی لینکر

 

چشم انداز  دیگری  از قلعه بابک خرمدین بر فراز ارتفاع 2700 متری  در شرق ذخیره گاه زیستکره

 

*-پلهاى خدا آفرین منسوب به دوره هخامنشى

*-غار وایقان که  از لحاظ کاوشهای باستان شناسی و هم از لحا ظ طبیعی و غارشناسی دارای اهمیت ویژه ای است

*-قصر آینانلو( نزدیک روستای اسکلو ) *- قلعه پشتو  *- قلعه چوشون*-قلعه کردشت*-قلعه پیغام *-  قلعه وینه*- قلعه کلهر،و...

 

 پارک ملی و منطقه حفاظت شده ارسباران  در محدوده سه رودخانه  ارس (حدود 29 کیلومتر از این رودخانه  با جلگه هاو بیشه زار های ساحلی آن مرز شمالی و شمال غربی این منطقه تعیین شده)  رودخانه کلیبر (مرز شرقی) و  ایل گنه چای( مرز غربی ) قرار دارد .از جنوب نیز این منطقه محدود به کوه  قلندران(قندران) باشی(2887متر) و کوه سای گرام داغی(2761متر) است. کوه های معروفی نیز در داخل این منطقه هستند نظیر : کوه  توپخانه  ( 2890متر ) کوه آکه داغ -کوه قره موت کوه وینه داغی- کوه جنگ داغی- کوه شاه اوتران- کوه قارون لار- کوه هراسروآرزومان- کوه آغداش- کوه آنزا - و...

 برف آبها ،آبهای جاری و آب چشمه های بسیاری چون :  چشمه ساري بلاغ -ساري چشمه- زرده چشمه- چشمه  وسي نعلي-  چشمه کاراني- چشمه ناولي بلاغ  ،  .... از طریق رود دره هایی چون : ستین چای، اسکو چای، مکیدی چای ، دگیر مای چای،  رودخانه توعلی، رودخانه ناپشته ، و...نهایتابه  رودخانه ارس منتهی می شوند.

 از سطح جنگل های هیرکانی یا همان ارسبارانی ارقام به روز شده ای یافت نشد  ولی آخرین رقم اعلام شده در مورد این جنگل ها رقم 19 هزارو125 هکتار است (  فصلنامه محیط زیست  پاییز 1373) به علاوه آمار به روز شده ای نیز در مورد وضعیت زیستگاه ها و جمعیت حیات وحش یافت نشد. تنها ارقام به دست آمده مربوط گزارش  دکترجمشید منصوری در مورد سیاه خروس Lyrusus mlokosieweczi ، در این منطقه است مربوط به  سال 1346 که تعداد آنها را  بالغ بر   30 الی 40 عدد تخمین زده است.

 

در دهه 70 اجراي طرح احياي نسل مارال  ( گوزن قرمز) به عنوان يكي از گونه هاي جانوري منقرض شده در آذربايجان شرقي شروع شد و به همین منظور محوطه ای را برای آن در نظر  گرفتند. در حال حاضر  محوطه حصار کشیده شده برای این منظور حدود ۱۸۰ هكتار است با نگهداری ۱۱ راس ماده و ۱۵ راس نر.

خبر گزاری مهر در ۸ آبان ۱۳۸۹ نوشت دو راس گوزن مارال تحت حمایت اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی در حین انتقال از ذخیره گاه بیوسفر "ارسباران" به جنگل های "فندقلو" در استان اردبیل تلف شدند

 

چشم انداز ی از اسارتگاه  مارال  درذخیره گاه زیستکره ارسباران

 

 

چشم انداز ی از اسارتگاه مارال درذخیره گاه زیستکره ارسباران

 

مرکز جمعیتی داخل  ذخیره گاه زیستکره ، پارک ملی و منطقه حفاظت شده ارسباران عبارتند از:روستای اینالو- روستای ستن، روستای قره قوچ بالا و پایین  ،روستای بویدوز ، روستای قره تیکانلو، روستای احمد لو،  روستای عاشقلو، روستای اوزان، روستای کلاله بالا و پایین، روستای کوره ذق، روستای تو علی بالا و پایین ، روستای جعفر آباد، روستای حیدر کانلو پایین و بالا ،روستای قاقالو،  روستای بابالوی، روستای مسجد لو - روستای وینق-   روستای تاتار بالا و پایین  ، روستای قلعه، روستای سالک، روستای ایشگه سو، روستای قارونلار،  روستای کشیش قشلاقی، روستای همان، روستای بنفشه ، روستای بخاری، روستای شاه حیدر، روستای بش انگیل، روستای همنشین، روستای محمود کاغی، روستای ابریق، روستای داش باشی، روستای تاره کند، روستای آراتوپ، روستای سوموکلی، روستای جیریلی تیکه داشی، روستای شیرنق، روستای گندمنان،  روستای عبا س آباد ، روستای ایلانکش، روستای یوسفلو ، و....( شهرستان  خداآفرین)

قلعه بابک ،روستای شجاع آباد،  روستای اسکلو ، روستای ناپشته ، روستای کلشکو ، روستای  کلاسور یا کلاثور ، روستای خریل -، روستای علی آباد- هجراندوست ، روستای آغویه ، روستای  شوخانا - روستای دَمیرچی- روستای خونیرود ، روستای بهروز ، مزگر، و.....( شهرستان کلیبر )

 

 

                                    حفاظتی که انجام نشد

 

  معدن خواری و داغان کردن زیستگاه های گیاهی و جانوری  در ذخیره گاه زیستکره ارسباران

 محوطه معدنخواری مس سونگون  متصل به  جنوب غربی ذخیره گاه زیستکره ارسباران و جنوب شرقی منطقه حفاظت شده دیزمار،  د ر ابر سازه های آب ساز طبیعی کوهستان ارسباران و حریم اکولوژیکی این مناطق قرار دارد . هیولایی که 16 سال پیش در این منطقه آزاد شد و در حال بلعیدن هر آنچه نشانی از حیات در کوهستان ارسباران را دارد، است !!!  و تاکنون تاثیرات ویرانگری براین منطقه گذاشته است . روزنامه همشهری در 15تیرماه 1382 از قول حسین میرزایی مدیر کل محیط زیست استان آذر بایجان شرقی می نویسد :     "   از زمان اجرای پروژه ملی بهره برداری از سنگ مس معدن سنگون بیش از  هشتاد میلیون متر مکعب خاک جنگل منطقه حفاظت شده ارسباران و یکی از 9 ذخیره گاه زیستکره کشور جابجا شده است . تخریب جنگل و فرسایش خاک تاکنون مهمترین پیامد های مخرب معدن مس سونگون بوده است به طوری که 40 هکتار از اراضی جنگلی این منطقه تخریب شده است"

در  اردیبهشت 1389 درست ده روز پس از حادثه فاجعه بار "کاوه سودا " در مراغه که براثرشکستن پنج استخرذخیره ضایعات شیمیائی این کارخانه،  بیش ازیک میلیون متر مکعب ضایعات سمی بصورت سیل جاری شد و ده هزارهکتار از زمینهای زراعی و باغات روستاهای اطراف مراغه و بناب را ویران و مسموم کرد ( ابعاد این فاجعه از نظر کارشناسان  قابل مقایسه با مسمومیت روستائیان بوپال هند بود) مشابه این حادثه درمنطقه ارسباران بوجود می آید  که بر اثر پرشدن حوضچه های مواد اسیدی که بعد ازتغلیظ مس تولید می کند ،حوضچه ها ی مواد سمی معدن ومرکزتغلیظ مس شکسته ومواد سمی به رود خانه اهرجاری شد و خسارات زیادی به مزارع اطراف رودخانه وارد آورد .

تصور چشم انداز  نیستی این میراث طبیعی ملی و بین المللی با فعال شدن معادن مس ، طلا و نقره  در  مناطق  خوینرود، بالوجه، طویل، کالیجان، شرف آباد، اندریان، آستامال، آوان، گوتلر، اوزی که برخی از آنها در همین سه منطقه حفاظت شده قرار می گیرند،  چندان دور از انتظار نیست  چرا که هم اکنون جستجو گران مشغول شخم زنی ذخیره گاه زیستکره ارسباران برای مس و طلا و نقره  بیشتر هستنند !!!!  آقای عبدالله اشتری مدیرعامل انجمن حفظ محیط کوهستان در گفتگو با خبرنگار مهردر 12 تیر ماه 1390 در این باره می گوید :

"متعاقب خبرهای واصله به انجمن حفظ محیط کوهستان در روزهای گذشته مبنی بر تشدید تخریب در منطقه ارسباران، اعضای این انجمن به این منطقه عزیمت کرده و از نزدیک این مسئله را بررسی کردند. در بازدید به عمل آمده مشخص شد که عوامل و مجریان مس سونگون، از محدوده تعیین‌شده معدن به دفعات تجاوز کرده و با هدف کشف معدن جدید، بدون توجه به کمترین ضوابط حفظ محیط طبیعی، منطقه را تبدیل به ویرانه کرده‌اند. به ‌گفته اشتری، در چند منطقه از جمله بول مرک و هفت‌چشمه (خوینه‌رود)  این تخریبها از شدت بیشتری برخوردار بوده به طوری که ترانشه‌های متعددی در عرصه مراتع درجه یک ایجاد شده است. همچنین منطقه جنگل قرنیخ توسط مجموعه‌ای از راه‌های متعدد احاطه شده و احتمال می‌رود تخریب پوشش گیاهی و جابجایی خاک، خسارات شدیدی به بافت جنگلی منطقه وارد کند"    وی در بخش دیگری از سخنان خود به خبرگزاری مهر می گوید :    " دست‌اندازی عوامل معدن مس سنگون خارج از محدوده تعیین‌شده، طی بازدیدی که در سال 1387 توسط اعضای انجمن حفظ محیط کوهستان از مناطق مختلف ارسباران صورت گرفت، محرز شد و در آن زمان نیز هشدارهای لازم از سوی دست‌اندرکاران این انجمن به سازمان‌هان ذیصلاح داده شد.... متاسفانه تاکنون هیچ پرونده تخلفی برای مجریان طرح معدن مس سنونگون درمراجع ذیربط قانونی به‌ثبت‌ نرسیده که این مسئله جای سؤال داردجنگلهای ارسباران واقع در شمال غرب کشور، از پدیده‌های نادر و منحصر به ‌فرد طبیعی کشور است......"

 

 راه زنی با تکه پاره کردن زیستگاه های گیاهی و جانوری در ذخیره گاه زیستکره ارسباران

ایجاد راه كليبرـ جانانلو به طول 40 کیلومتر و در امتداد دره كليبرچاي .اين راه از منطقه حفاظت شده ارسباران عبور داده شده  که در شهریور 1391 به دست معاون اول رئیس جمهور وقت به بهره برداری رسید. ارسلان هاشمی، مدیرعامل آب منطقه‌ای استان که مجری حدود25 کیلومتر از این راه است  و دو خدمت تخریبی سدسازی و راه زنی را  باهم انجام می دهد !!! در دیماه 1391 منعکس در جام جم آنلاین می گوید:

" ..... قرار شد حدود 42 کیلومتر جاده در منطقه احداث شود که با تصویب آن مقرر شد حدود 25.5 کیلومتر عملیات را آب منطقه‌ای و بقیه را وزارت راه و شهرسازی عهده دار شود. هنگام عملیات اجرایی با مشکلات و موانع فراوانی مواجه بودیم اما بالاخره شهریور امسال این پروژه به اتمام رسید......، مخالفت‌های مکرر محیط زیست برای اجرای طرح باعث شد تعهد کنیم در مسیر جاده مواردی چون روگذر (گالری) و پاسگاه احداث شود اما باتوجه به نیاز سه میلیارد تومان اعتبار برای احداث این گالری‌ها و کمبود شدید مالی سازمان، تاکنون موفق نشدیم به تعهدات خود عمل کنیم..... وی می‌گوید: احداث جاده در منطقه باعث تردد آسان محیط‌بانان و حافظان محیط‌زیست شده، به‌طوری که آنها براحتی می‌توانند طول جاده را با خودرو یا پیاده بپیمایند و پایش و کنترل منطقه را با سهولت انجام دهند...... "

 

طرح دو بانده کردن جاده مرزی اصلاندوز به جلفا که بخشی از آن شمال ذخیره گاه ارسباران و منطقه حفاظت شده ديزمار  را  متاثر خواهد کرد

 

   طرح بزرگراه  تبریز ـ اهر ـ باکو . در این رابطه ارسلان فتحی پور نماینده کلیبر و خداآفرین باز همان  بهانه های نخ نما شده  عقب مانده  یعنی " از بن بست در آوردن " را  مطرح می کند که معنی واقعی آن آزاد کردن ذخیره گاه ارسباران  برای زمین خواری است !!!!!  وی در 4 شهریور 1394 به ایرنا می گوید : " یکی از محورهای مهمی که می تواند این منطقه را از بن بست نجات دهد، بزرگراه اهر– تبریز و ادامه آن به کلیبر و خداآفرین و اتصال آن به نقطه صفر مرزی است."

 

طرح بزرگراه بین المللی تبریز ـ ارمنستان  که کلنگ آن در ۲۵ ارديبهشت ۱۳۸۹ به زمین زده شده   این راه نیز از داخل  ذخیره گاه زیستکره ارسباران عبور داده خواهد شد. ایرنا در 14 اردیبهشت ماه 1390 از قول نماینده تبریز، آذرشهر و اسکو در توجیه گردشگری این راهزنی ، چنین می نویسد :  " .... مسیر عبور بزرگراه تبریز - ارمنستان که از شهرستان های ورزقان و کلیبر در منطقه شمال غربی آذربایجان شرقی تعیین شده است، یکی از نقاط بکر طبیعی استان آذربایجان شرقی به شمار می رود ......علیرضا منادی یکی از نمایندگان مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی در این زمینه، گفت : با توجه به اینکه این بزرگراه در یک مسیر گردشگری فوق‌العاده احداث می‌شود، علاوه بر مزیت های اقتصادی، می تواند در جلب و جذب گردشگران و همچنین اولویت دادن مسافران منطقه به انتخاب مسیر یاد شده، موثر باشد. ....." 

  یک بار دیگر نمایندگان مجلس که خود می بایست حافظ تعهدات بین المللی کشور ایران در حفاظت از ذخیره گاه های زیستکره باشند، از آنجا که برای مناطق حفاظت شده پشیزی ارزش قائل نیستند ، تبلیغاتچی راه زنی در این ذخیره گاه زیستکره شده اند . در کجای دنیا تخریب ذخیره گاه زیستکره، با ایجاد بزرگراه و تکه پاره کردن آن به عنوان چشم انداز جذاب برای گردشگران مطرح می شود؟؟؟؟!!!!   گفتنی است خبر گزاری جمهوری اسلامی در 8 اسفند 1393 از پیشرفت 25 درصد ی این بزرگراه خبر می دهد .

 

 جنگل سوزی و خاکستر سازی ذخایر ژنتیکی  در زیستگاه های حیات وحش  ذخیره گاه زیستکره ارسباران

جنگل سوزی و خاکستر سازی ذخایر ژنتیکی، همانند دیگر مناطق حفاظت شده، بارها در زیستگاه های حیات وحش و ذخیره گاه زیستکره ارسباران اتفاق افتاده ولی  مانند همیشه ،به علت عدم وجود امکانات  اطفای حریق،  این آتش سوزی ها به سختی و با بدوی ترین وسایل در مدت زمان طولانی خاموش شده و همین مسئله باعث وارد شدن خسارات جبران ناپذیر به  جنگل و پوشش گیاهی آن شده است. در ادامه به برخی از این آتش سوزی ها که رسانه ای شده است اشاره می شود :

1379همشهری- طی دو فقره آتش سوزی به فاصله بسیار کم در منطقه جنگلی ارسباران کلیبر70 هکتار جنگل و مرتع نابود شد.

28 آبان 1389 خبرگزاری مهر - رستم صادقی مدیر کل منابع طبیعی آذربایجان شرقی: دو هکتار از مراتع جنگلی ارسباران در ورزقان دچار حریق شد...... آتش سوزی اخیر در جنگل های ارسباران درست در منطقه ای اتفاق افتاده بود که به خاطر صعب العبور بودن تنها با بیل و کلنگ و آتش کوب امکان اطفای حریق وجود داشت .....

8مهر1392 خبرگزاری مهر- آتش سوزی در جنگل های ارسباران بعد از دو روز مهار شد.....آتش سوزی جنگل های ارسباران که صبح شنبه از حوالی ساعت 10 صبح آغاز به بلعیدن درختان بیش از 200 هکتار از مراتع ارسباران کرد، ظهر امروز دوشنبه بالاخره مهار شد.

12مرداد 1393خبرگزاری مهر -علی شاهد رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان کلیبر از سوختن هزار متر مربع از پارک ملی ارسباران در پی آتش سوزی خبر داد.

اول شهریور1393فارس-خلیل ساعی مدیرکل ستاد بحران استانداری آذربایجان‌شرقی: ده هکتار از جنگل‌های ارسباران در حوالی روستای قاسم کندی از توابع شهرستان کلیبر دچار حریق شد.......

21 شهریور1394 فارس- فرماندار شهرستان خداآفرین: حدود ده هکتار از مناطق حفاظت شده ارسباران طعمه حریق شد....این آتش‌سوزی از روز دوشنبه هفته گذشته در روستای « اولی» ازتوابع بخش منجوان و در داخل محدوده حفاظت شده «دیزمار» به علت بی‌احتیاطی افراد محلی آغاز شد....

۲۶مرداد ۱۳۹۵ خبرگزاری مهر : ، داوود قاسم زاده مدیر روابط عمومی اداره کل محیط زیست آذربایجان شرقی : ۵۰ هکتار از اراضی ارسباران طعمه حریق شد. از این بین یک هکتار نیز ار جنگل های ارسباران طعمه حریق شده است.

17مرداد 1396ایرنا - حجت علیزاده رییس اداره منابع طبیعی خداآفرین  گفت : این آتش سوزی در محدوده روستاهای مشهد حسنلو - کلاله سفلی از توابع بخش منجوان خداآفرین روی داد....بر اثر این آتش سوزی های اتفاق افتاده در هفته جاری حدود  5هکتار از پوشش گیاهی مشجر و بوته زار مراتع منطقه از بین رفته است

29آبان 1396خبرگزاری مهر  :منطقه کوه دیوری کلیبر از ساعتی قبل دچار آتش سوزی شد

 

 

 

 

 

 تصاحب و تملک میراث طبیعی ملی نسل ها در ذخیره گاه زیستکره ارسباران،پشت نقاب طرح های گردشگری ویرانگر

این منطقه نیز به دلیل طبیعت جنگلی و پوشش گیاهی و همچنین وجود آثار تاریخی با ارزش، بدون توجه به حفاظتی بودن آن و البته زیر نظر متولی قانونی آن یعنی سازمان حفاظت محیط زیست ، مورد هجوم  انواع طرح های مخرب گردشگری قرار گرفته است. به مواردی از آن اشاره می شود : 

ساخت تله کابین و مجتمع تفریحی در اطراف قلعه بابک در ذخیره گاه زیستکره ارسباران در سال 1392 آغاز شد. در آن  طرح هایی چون شهر بازی، رستوران، شهرک سینمایی، رصدخانه ، فضاهای تجاری و مجموعه های ورزشی پیش بینی شده است  و زهی تاسف  برای سازمان حفاظت محیط زیست که خود مبلغ چنین تخریب هائی در یک ذخیره گاه زیستکره است. در پورتال سازمان حفاظت محیط زیست-اداره کل محیط زیست آذربایجان شرقی، به شکل رسمی ،این طرح مورد تایید قرار گرفته و برای آن تبلیغ شده است : "ایجاد زیرساخت براى احداث کمپ سیاحتى و اقامتى در اطراف قلعه بابک با اعتبار ۳ میلیارد ریال..... قلعه بابک به عنوان یکى از قلاع تاریخى استان.... لذا ایجاد زیر ساخت جهت احداث کمپ در سمت جنوبى قلعه پیشنهاد مى‌گردد."

برای بازدید از قلعه بابک در دخیره گاه زیستکره ارسباران نیاز به هیچگونه زیر ساختی نیست ، امری که تاکنون انجام می شده !!!! اما  رانتخواران و سوداگران میراث های فرهنگی و طبیعی متعلق به نسل ها برای  تصاحب و مال خود کردن این میراث ها ، این بار با   اسم رمز " زیر ساخت"  وارد میدان شده اند  !!!!

 

جدا کردن و حصارکشی 50 هکتار از مهم ترین مناطق جنگلی  مکیدی و رودخانه مکیدی چای و آنهم در کنار منطقه امن پیردره سی  تحت عنوان پارک جنگلی مکیدی.

  به گفته بسیاری از ساکنین منطقه مکیدی ، تا چند سال پیش منطقه مکیدی جنگلی بکر و دست نخورده بود. اما حالا به لطف حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست، منطقه در اختیاز مافیای گردشگری گذاشته شده است. تراب محمدی مدیرکل میراث فرهنگی،صنایع دستی وگردشگری آذربایجان‌شرقی در افتتاح 6 طرح گردشگری شهرستان کلیبر از جمله در منطقه جنگلی مکیدی (قلعه دره‌سی) در 31 شهریور 1392 به خبرگزاری فارس دربارۀ برخی طرح های داخل ذخیره گاه زیستگره ارسباران می گوید:     ".... قلعه دره‌سی کلیبر با این افتتاح‌ها از نظر زیرساختی تکمیل شده و آماده توسعه پس از واگذاری به بخش خصوصی است، پیش از این چهار مجتمع سرویس بهداشتی در این کمپ احداث شده بود که امروز امکاناتی نظیر نمازخانه، راه دسترسی به طول 500 متر و مخزن 6 هزار لیتری آب آشامیدنی نیز تامین شده است."

تراب محمدی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان‌شرقی در مورد منطقه آینالوکه مثلا برای احیای  مرال بخشی از آن حصارکشی شده ، در همان خبر می گوید:

" آخرین سرویس بهداشتی در سه راهی آینالو در دست ساخت بوده و داخل کمپ آینالو با امکانات 40 آلاچیق، بازسازی سرویس‌های بهداشتی و مجتمع رفاهی شامل نمازخانه و فروشگاه ،امسال تکمیل و راه‌اندازی می‌شود."  وی همچنین گفت: "  سال گذشته نیز سرویس‌های بهداشتی در آن افتتاح شده(افتتاح دستشویی !!!!! ) و امسال نیز کمپ شجاع‌آباد با امکاناتی نظیر نمازخانه و سرویس‌های بهداشتی و فروشگاه در این محور تجهیز شد.  وی راه‌اندازی سرویس‌های بهداشتی در کمپ گردشگری مکیدی و روستای اسکلو را از دیگر طرح‌های بهره‌برداری شده در این منطقه برشمرد"...

البته تمام این خودکامکی و تصاحب اراضی صد درصد ملی متعلق به نسل ها در ذخیره گاه ژنتیکی  ارسباران با کلید رمز سرویس بهداشتی  و نماز خانه  آغاز می شود!!!  اما این بازی ها و تخریب های بنیان کن به بهانه نمازخانه و مسجد و توسعه امام زاده و مشابه آن، پروژه های نخ نما شده ای است که تاکنون بسیاری از مناطق بکر این آب و خاک را به روز سیاه نشانده و به چنگ رانت خواران در آمده است !!!  مثل اینکه در یک محیط طبیعی، عبادت و نماز خواندن در روی خاک معصیت دارد و حتما باید کلی درختان باستانی آخرین جنگل های ارسبارانی را قطع کرد و نماز خانه ساخت و زیر سقف و روی فرش نماز خواند !!!

 

چشم انداز ی ازجنگل های تخریب شده ارسبارانی در منطقه " مکیدی"

 

 

  طرح های گردشگری ویرانگر در ، اطراف روستا های  آغویه  ، علی آباد  و مسیر اسکلو  . این مناطق در جنوب غربی  ذخیره گاه زیستکره ارسباران ، در غرب قلعه بابک و شمال منطقه امن  پیردره سی  و شمال پارک جنگلی مکیدی  قرار دارد . رودخانه هایی چون  ناپشته چای ، مکیدی چای ، اسکلو چای و چشمه های بسیاری از جمله پشمه آغویه زیستگاه های امنی را در منطقه بوجود آورده بودند که اکنون مورد سوداگری قرار گرفته اند .

در گزارشی در سایت پایگاه خبری "کلیبر خبر" در 4 آبان 1394 در خبری تحت عنوان " زمین خواری در میشه پاره  به بهانه احداث هتل، اهالی دو روستا را رو در روی هم قرار داد"   بهمراه اسناد تصویری از قطع درختان و آتش زدن درختان .در بخشی از این گزارش آمده است :   دست‌ اندازی چند شهروند در چشمه‌ روستای آغویه به بهانه‌ ساخت هتل در روستای علی‌آباد، اهالی این دو روستا را تا آستانه‌ درگیری پیش برده است.....

 

چشم انداز ی ازجنگل های نابوده شده  ارسبارانی در منطقه " آغویه "

نمونه ای از  آگهی های فروش اراضی ملی متعلق به نسل ها ، در ذخیره گاه زیستکره ارسباران :

فروش باغچه به متراژ 500 متر 16 متر بر جاده قدیم اسکلو  دارای درختان سیب و گردو  با سند. واقع در منطقه گردشگری – رامین وحدت تلفن : .....

فروش قطعه زمین ویلایی در نزدیکی قلعه بابک به مساحت 6000 متر

فروش قطعه زمین ویلایی در نزدیکی قلعه بابک به مساحت 6000 متر مربع با سند شش دانگ دارای آب رایگان و برق سه فاز که به صورت 2000 متر مربع با سند دو دانگ نیز در محوطه توریستی قلعه بابک جهت ویلا سازی فروخته می شود.جهت اطلاعات بیشتر می توانید با شماره همراه ........ (آقای محمد درگاهزاده ) تماس حاصل بفرمایید.

ارسال آگهی 9 مهر 1392 – اجاره ویلا در کلیبر قلعه بابک - با مناسب ترین امکانات

فروش ویژه باغ ویلا در منقطه آزاد گردشگری قلعه بابک کلیبر- قیمت : توافقی- فروش باغچه دارای درختان سیب وگردو به متراژ 500 متر به ابعاد 13در 38 متر دارای سند ومجوز تغییر کاربری- ارسال آگهی 8 مهر 1394

 فروش ویلا در منطقه آزاد گردشگری قلعه بابک فرصتی مناسب برای دوستداران طبیعت با تمامی امکانات دارای راه آب.برق ،گاز و باغ به متراژ1400 متر و ویلابه متراژ 100متر با چشم اندا ز- قیمت توافقی

فروش زمین ویلایی در متراژهای مختلف واقع در شهرستان کلیبر- روستای توریستی مکیدی. با قیمت مناسب. علاقمندان جهت کسب اطلاعات بیشتر تماس بگیرند.نام: اصغر سرهنگ زاده

و........

 

 

   سد سازی و به زیر آب بردن بخش هایی از شمال شرقی ذخیره گاه زیستکره ارسباران

 سد خدا آفرین -عملیات تخریبی  سد خداآفرین در سال 1379 در غرب پل تاریخی خداآفرین  ودر آذر ماه سال 1387 آبگیری شد و بخش هایی از شمال شرقی ذخیره گاه زیستکره ارسباران را به زیر آب برد. در اسفند 1391 هاشمی مدیرعامل شرکت آب منطقه ای آذربایجان شرقی به ایرنا می گوید با آبگیری سد چهار روستا با 591 واحد و سه هزار نفر در داخل مخزن قرار گرفته است .

 

 

منطقه3 حوزه رودخانه ارس - منطقه حفاظت شده دیزمار

IRAN-Dezmar  Protected Area

 

منطقه حفاظت شده  دیزمار  به وسعت 68 هزارو 602 هکتار در سال 1390  به فهرست مناطق حفاظت شده اضافه شد. این منطقه متصل به ضلع غربی منطقه حفاظت شده ارسباران  و در ده کیلومتری شرق پناهگاه حیات وحش کیامکی قرار دارد. مرز شمالی آن محدود به رودخانه  ارس ،در جنوب پارک ملی " زاگاتا " درکشور ارمنستان است.

 

نام  این منطقه بر گرفته از ولایاتی تاریخی درجنوب ارس و کوه های ارسباران بنام دیزمار  با مرکزیت  خاروانا است که بیش از 50 روستا را در بر می گرفته . قلعه باستانی مردانقم(مردانقیم Mardanqim) ، روستای باستانی و پلکانی اشتبین که در سال  1379 با شماره ثبت 2692 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید و روستای زیبای پلکانی نمنق دراین منطقه قرار دارد.

 منطقه حفاظت شده  دیزمار  در بر گیرنده جنگل های باستانی هیرکانی  و به بیانی دیگر جنگل های ارسبارانی است.  کوه قازان داغ ( 2572 متر ) ،کوه چراغلی(2550 متر)، کوه دوسته شا (1250 متر) ،کوه گچي گونايي،کوه دالان کش وکوه ساری بلاغ، ابرسازه های طبیعی آب ساز این منطقه است با روددره های ایل گنه چای(مرز طبیعی منطقه حفاظت شده ارسباران و دیزمار) ، مردانقم چاي،کنز رود ،رود  دارانا ، و...

 

 مراکز جمعیتی داخل و مرز منطقه عبارتند از :  روستای اشتیبن- روستای پیربلاغ(پیر بلاغی ) - روستای مسین - روستای قولان-  روستای انیق -روستای نمنق( دهستان نوجه مهر بخش سه رود شهرستان جلفا )  

روستای اولی ( اولیق ) – مردانقم (مردانقیم Mardanqim)روستای چای کندی - روستای کوانق- روستای کرنگان- روستای دارانه - روستای کلاله یا یوخاری کلا -  روستای لمه اسلام- روستای دولاب کرانلو- روستایتیموربیگلو ( دهستان های دیزمارشرقی و منجوان غربی شهرستان خدا آفرین )

 روستای آوان- روستای چشمقان -روستای اردکین- و... (دهستان جوشین بخش خاروانا - شهرستان ورزقان )

                                

حفاظتی که انجام نشد

 

   زلزله سال1391 ورزقان و مناطق آسیب دیده در منطقه حفاظت شده دیزمار

 

 درروز شنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۱ زلزله ای در ۱۷ کیلومتری اهر  ده کیلومتری ورزقان اتفاق افتاد که موجب کشته شدن  ۳۰۶ نفر و مجروح شدن بیش از ۵۰۰۰ نفر شد . افزون بر آن در این زمین لرزه ۱۸ هزار و ۶۱۸ واحد مسکونی دچار آسیب شده و تعداد ۵ هزار و ۳۲۹ واحد مسکونی به طور کامل تخریب شدند. در  مجموع ۴۱۰ روستا دچار تخریب شده و ۶۵ روستا به طور کامل از بین رفته‌اند . بیشترین خسارت در اثر این زلزله به شهرستان‌های اهر، هریس، ورزقان، کلیبر، خداآفرین ، شبستر، سراب، مرند، تبریز وارد شد

 

در داخل  و محدوده  منطقه حفاظت شده دیزمار روستاهای بسیاری  چون روستای قولان ، روستای مسین، روستای مردانقم، روستای چای کندی، روستای کلان ، روستای آستمال، روستای دوست آشنا، و.... دچار آسیب های جدی شدند .

 زلزله ای که  ابتدا  حتی خبر آن  با  تاخیری 24 ساعته از رسانه ملی پخش شد!!!!!! که اگر زودتر رسانه ای می شد شاید جان بسیاری نجات پیدا می کرد . اما وقتی کمک رسانی آنهم با تاخیر آغاز شد ،  خبر های بازدیدهای تبلیغاتی این وزیر و آن وزیر و آن معاون و ..... از صدا و سیما مرتب پخش شد آنهم همراه وعده های سرا پا تبلیغاتی از جمله ساخته شدن  خانه های مردم  در مدت دو ماه و مشابه آن. ولی نکته قابل تامل در این زلزله 6 ریشتری  که موجب تخریب کامل بیش از۵ هزار واحد مسکونی و آسیب دیدگی بیش از  ۱۸ هزار واحد مسکونی شد آن است که  نشان می دهد که هم وطنانی که  در چند قدمی و زیر سایه غارتگران مس و کشوری دستکم در دولت نهم و دهم بیش از هشتصد  میلیارد  دلار در آمد نفتی داشت ، در چه مکان های سستی به نام مسکن!!! ، زندگی  فقیرانه داشته اند !!!!!در منطقه ای که بیش از 16 سال است از دل زمین هایش مس غارت کردند وسود های کلان از سهم بین نسلی به جیب زده اند  ولی نه تنها هرگز به استحکام خانه های مردم نپرداختند بلکه حتی  نیم نگاهی نیزبه وضعیت زندگی فرو رفته در فقر این منطقه نیانداخته ند  !! 

 

   جنگل سوزی در منطقه به اصطلاح حفاظت شده دیزمار به دلیل عدم تجهیزات فوری خاموش کردن آتش حتی بعد از زلزله مرگبار

 

8 مرداد 1392 – سایت خدا آفرین - محرم فروغی شجاعی فرماندار شهرستان ورزقان : .....بعد از ظهر روز شنبه محدوده  15 هکتاری دچار حریق شده بود، که با همکاری عوامل آتشنشانی مهار شده بود.صبح روز یکشنبه به علت وزش باد در منطقه، آتش زیر خاکستر این آتش مهار شده، دوباره از سر گرفته شد تا اینکه آتش نشانان، بعد از ظهر روز گذشته، در محدوده ی ورودی به جنگلهای ارسباران در روستای آستامال، موفق به مهار کامل آتش سوزی شدند. بخشی از آتش سوزی نیز در محدوده ی مراتع روستای انویق صورت گرفته بود، این آتش سوزی در مجموع در 200 هکتار از مراتع ارسباران صورت گرفته بود، .....

  تیر ماه  1394 ایرنا-  علی وفادار فرماندار شهرستان ورزقان  : " 144 هزار هکتار مرتع و 45 هزار هکتارجنگل در حوزه شهرستان ورزقان وجود دارد که در صورت بروز آتش سوزی بدلیل نبود حتی ساده ترین امکانات در معرض خطر جدی قراردارند"

 

 

گویا امکانات باید از آسمان نازل شود!!!!! 

 

  7 مرداد  1394  سایت اهر نیوز-  مدیر کل حفاظت محیط زیست استان حمید قاسمی: شامگاه دوشنبه آتش سوزی در جنگل های ارسباران در منطقه دیزمار و روستای اولیق در اثر بی احتیاطی عوامل انسانی رخ داده بود .در این آتش سوزی در حدود ۶ هکتار از مراتع مشجر و اراضی زراعی در آتش سوخت .....

15 مرداد  1394- باشگاه خبرنگاران جوان - حمید قاسمی مدیر کل حفاظت محیط زیست استان: آتش سوزی در مراتع حاشیه منطقه حفاظت شده دیزمار و روستاهای انویق و آستمال در اثر بی احتیاطی عوامل انسانی رخ داده بود که ... طبق برآورد اولیه بیش از یکصد و بیست هکتار از مراتع ملی که عمدتاً محدوده روستای انویق و بخشی از اراضی روستای آستمال که خارج از مناطق تحت مدیریت را در بر می گرفت، دچار حریق گردید.

 شهریور 1394 قدس آنلاین- امین امینیان فرماندار خداآفرین: حدود ۱۰ هکتار از مناطق حفاظت شده ارسبارن با پوشش زراعی، مرتعی و جنگلی در محدوده این شهرستان طعمه حریق شد. این آتش سوزی از روز دوشنبه هفته گذشته در روستای "  اولی " از توابع بخش منجوان و در داخل محدوده حفاظت شده  دیزمار به علت بی احتیاطی افراد محلی آغاز شد.

 

 

 تخریب های هول انگیزی در کمین منطقه حفاظت شده دیزمار

 29 فروردین1394 خبرگزاری مهر : الهویردی دهقانی نماینده ورزقان و خاروانا در مجلس شورای اسلامی به خبرگزاری مهر  از پیوستن این شهرستان به منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس در آینده نزدیک خبر می دهد  و در این رابطه می گوید :"در مرحله اول این طرح یکهزار و ۶۰۰ هکتار زمین در بخش خاروانا و دو منطقه از شهر ورزقان اختصاص داده می شود که شامل شهرک های صنعتی ورزقان و شهرک صنعتی مس است"

  بر نامه های دیگری نیز  در تکمیل طرح های غارتگرانه منطقه آزاد ارس پیش بینی شده است. از جمله ساخت نیروگاه های برق آبی ارس میان دولت  ایران و ارمنستان که در آبان 1391 کلنگ زنی شد . این طرح که برخی از عملیات آن آغاز شده و قرار است تا 5 سال آینده به اتمام برسد ( 1399 )، نزدیک به 40 کیلومتر مرز آبی رودخانه ارس با کشور ارمنستان را تحت تاثیر عملیات تخریبی و آلوده سازی قرار خواهد داد.  گفتنی است  نقطه شرقی این مرز ، تقریبا در مصب رودخانه مردانقم در ارس و در منطقه حفاظت شده دیزمار و نقطه غربی این مرز نیز  نزدیک به مصب رودخانه خاروانا چای به  ارس، یعنی پارک ملی کنتال قرار دارد.

 

 

ناحیه سه-ص5 از 14

ادامه

 

صفحه اصلی