گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین از 180 منطقه حفاظت شده در اکوسیستم های کوهستانی و تالابی کشوردر قالب هفت ناحیه جغرافیایی

 

ادامه بررسی ناحیه چهار 

گروه یک -  بررسی مناطق حفاظت شده واقع در واحد کوهستانی هزار مسجد- الله اکبر- کپه داغ

(اُرس سیستان، الله اکبر  تندوره،  دربادام،  قرچغه،  اُرس سرانی ، صنوبر شیروان،سرو قره باغ )

گروه یک ناحیه چهار بررسی کانون دیده بانان زمین دربرگیرنده  10 منطقه حفاظت شده با مساحت  278هزار و 757هکتار  است.  این   10 منطقه حفاظت شده تقریبا متصل به هم  تعیین شده اند ،در یک راستای جنوب شرقی -شمال غربی یعنی هم راستا ی محور کوهستانی هزار مسجد – الله اکبر- کوه کپه داغ  و در محدوده مراکز جمعیتی کلات نادری، چاپشلو، جشن آباد، درونگر، دربادام، باجگیران،قرچقه و سرانی.  شهر درگز و شهر قوچان دو شهر بزرگ نزدیک به این مناطق در شمال و جنوب این محور حفاظتی قرار دارند.  این مناطق به ترتیب از جنوب شرق به شمال غرب عبارتند از : 

منطقه حفاظت شده ارس سیستان، منطقه حفاظت شده الله اکبر ،پارک ملی و منطقه حفاظت شده تندوره،  منطقه حفاظت شده دربادام ،منطقه حفاظت شده قرچقه، منطقه حفاظت شده سرانی، اثر طبیعی ملی ارس سرانی ، اثر طبیعی ملی صنوبر شیروان و  اثر طبیعی ملی سرو قره باغ

 

 

منطقه1 محورکوهستانی هزار مسجد- الله اکبر- کپه داغ  -منطقه حفاظت شده اُرس سیستان 

IRAN-Ors_e Sistan  Protected Area 

منطقه حفاظت  شده ارس سیستان  در سال 1378 با مساحت 112 هزار و 714هکتار حفاظت شده اعلام شد.

این منطقه در8کیلومتری جنوب غربی شهر کلات نادری ، 25 کیلومتری شمال شهر چناران و 65 کیلومتری شمال مشهد  قرار دارد و از شرق متصل به  منطقه حفاظت شده الله اکبر است.

منطقه حفاظت  شده ارس سیستان  در برگیرنده بخش وسیعی از  رشته کوه هزار مسجد است که تمامی بخش شمالی و میانی این منطقه را شامل می شود قله بلند هزار مسجد با فراز 3040متر در این منطقه است و کوه های بسیاری از جمله کوه سپیدار،  کوه صالح حمام،  کوه شاه قاسم، کوه سر ریز، کوه قرپو،کوه آت قلاخ،  کوه پلنگ زوه، کوه سه چینگه ،کوه سرریز،کوه کافره ،دره سیستان یا تفنگ دره ، دره تیرگان، دره لایین، روددره چرم، دره ایدلیک  و بسیاری دیگر از پدیده های شگفت انگیز رشته کوه هزار مسجد در همین محدوده است .

در روایات تاریخی  در مورد نام هزار مسجد آمده است که چون اسکندر به ایران هجوم آورد و درصدد نابودی دین زرتشت برآمد،هزار نفر از بزرگان دین زرتشت که به مزمعروف بودند ، اوستا را به این کوه آوردند و در آنجا مخفی شدند و لذا این کوه جایگاه هزار مز شد.بعد ها پس از حمله وحشیانه اعراب به این منطقه نام آن به هزار مسجد تغییر داده شد.

افزون بر این کوه های بسیاری در بخش های جنوبی تر آن قرار گرفته اند نظیر کوه کله قوچ،  کوه توبه چوپون، کوه مرزانگی، کوه ریواشه ، کوه کمر قلعه خوچ، کوه زو زندان ، کوه کمریخدان،کوه کمرموس،کوه کمر قرو ، و...

شرایط  توپوگرافی و زمین ساختی این منطقه موجب پدیده های آبشاری بسیاری شده است  مانند آبشار دره سیستان،آبشار دره آبگرم، آبشار چَــرَم کهنه،آبشار دره ایده لیک، آبشار ایستیق سو، آبشار شَـــــشو ، و...

افزون بر این در دل این کوهستان ها ی برف گیر و بلند در طی میلیون ها سال سفره های غنی آب زیر زمینی بوجود آمده است که توسط چشمه های فراوانی که تعداد آنها را به بیش از چهل چشمه می رسد  بروز و ظهور داشته که عامل مهم حیات و دوام  زیستگاه های منطقه بوده است. چشمه هایی  با نام هایی تامل بر انگیز  نظیر قوش چشمه ، چشمه اُرس، چشمه شاتوت ، چشمه مهر، چشمه مراد، چشمه سوت، چشمه چراغ، چشمه گوگلی، چشمه زنبورک،چشمه قره جنگل ، چشمه یخی ، چشمه درخت دره ، چشمه چل کانی ، چشمه النگ، چشمه یوردخواجه، چشمه سولاخه، چشمه کبکان، چشمه دلدل، و.....    چشمه هایی که تغذیه کننده  رود دره های  منطقه حفاظت  شده ارس سیستان  هستند نظیر رودخانه چرم، رودخانه لایین یا بابا رمضان  ،رودخانه ایده لیک ،  رودخانه خاکستر ، و...و بستری فراهم شد   برای  رویش و بالیدن جنگل های اُرس ، تا آنجا که  مهم ترین جنگل های اُرس کشور در این منطقه شناخته شده  و نام این منطقه حفاظت شده نیز برگرفته از جنگل های ارس دره سیستان است . همراه دیگر درختان در این ارتفاعات چون  پسته وحشی، بادام ، زالزالک ، و.... و این همه زیستگاه هایی امنی شد  برای  پلنگ،  کل و بز، قوچ و میش ، بز و پازن، گربه پلاس، عقاب، بالابان ، شاهین و.....

 

مراکز جمعیتی داخل منطقه حفاظت  شده ارس سیستان  عبارتند از :  روستای لایین کهنه ، روستای خاکستر ، روستای چهار راه، روستای اینچه، روستای قیدر   ، و....

مراکز جمعیتی مرز  منطقه حفاظت  شده ارس سیستان  عبارتند از : روستای تیرگان ،روستای بابا رمضان، روستای ژرف،روستای سینی کهنه،  روستای دوآبی ،  روستای  ایده لیک ،  ، روستای چَرم نو،  ، روستای بلغور، روستای مارشک، روستای دربیابان، روستای امردوک ، روستای کلات گاه ، روستای اندیشش  ، روستای حرکت ،، و...این روستا ها عمدتا تابع  دهستان هزار مسجد و دهستان کبود گنبد- شهرستان کلات،  دهستان زنگلانلو شهرستان درگز و  دهستان بقمچ   شهرستان چناران

 

 

 واگذاری بلند مدت حیات وحش منطقه حفاظت شده ارس سیستان به شرکت های شکارچی !

سازمان حفاظت محیط زیست تاکنون گزارش های به روز شده ای از این منطقه چه در خصوص کمیت و کیفیت جنگل های منطقه و جمعیت حیات وحش، و ... در اختیار مردم قرار نداده است ولی از قرار داد های بسته شده برای واگذاری این منطقه به شکارچیان ، بنظر می رسد که حیات وحش منطقه قابل توجه باشد و شاید به همین دلیل هم آمار به روز شده تنوع جانوری وجمعیت حیات وحش منطقه داده نشده تا سازمان حفاظت محیط زیست با خیال راحت این ذخیره گاه ژنتیکی نسل ها را  برای شکار و سوداگری  بدون دغدغه واگذار کند

 30 شهریور 1393خبرگزاری مهر : "  از چندی قبل مذاکراتی مبنی بر واگذاری بلندمدت تعدادی از مناطق چهارگانه محیط زیست از جمله پناهگاه حیات وحش حیدری نیشابور و منطقه حفاظت شده ارس سیستان (هزار مسجد) در شهرستان کلات به یک شرکت برگزارکننده تورهای شکار انجام شده است و این مذاکرات در حال حاضر مراحل پایانی خود را طی می کند. مذاکرات درحالی بصورت کاملا مخفیانه و محرمانه در حال انجام است که بر اساس شنیده ها تاکنون مابین مدیران حفاظت محیط زیست استان خراسان رضوی و رئیس موسسه برگزار کننده تورهای شکار، چندین جلسه برگزار و توافقاتی نیز در این زمینه حاصل شده است.و...."

طبق این خبر سازمان به اصطلاح  حفاظت محیط زیست قرار است  تا این میراث طبیعی نسل ها را  برای 15 سال به شکارچیان واگذار کند  !!!!! گویا این منطقه حفاظت شده برای اجاره و در آمدزایی به این سازمان  سپرده شده است !!!

 

  جنگل سوزی و قطع درختان جنگلی در منطقه حفاظت  شده ارس سیستان 

22 تیر 1389 کیهان - حمد سبحاني معاون اداره منابع طبيعي شهرستان چناران: بیست هكتار از مراتع و جنگل هاي ارس واقع در كوه هاي هزارمسجد اين شهرستان در آتش سوخت. برآورد اوليه ما اين است كه در اين آتش سوزي 150 اصله درخت كهنسال نابود شده است.

28 مهر 1392فارس- حسین‌نژاد رئیس اداره حفاظت محیط زیست کلات از قطع درختچه های جنگلی ارس سیستان خبر داد و گونه  های قطع شده را  از نوع آلبالوی وحشی می داند .

 

 

منطقه2 محورکوهستانی هزار مسجد- الله اکبر- کپه داغ -منطقه حفاظت شده الله اكبر

IRAN-Allah Akbar Protected Area 

منطقه حفاظت  شده الله اكبر با مساحت 36 هزار و 408 هکتار در سال 1391 حفاظت شده اعلام شد.

منطقه حفاظت  شده الله اكبر   از غرب متصل به  منطقه حفاظت شده ارس سیستان و از شرق  نیز متصل به جنوب پارک ملی تندوره  است .

منطقه حفاظت  شده الله اكبر درحدود 20 کیلومتری جنوب درگز،  38 کیلومتری شمال قوچان و 40 کیلومتری جنوب باجگیران قرار دارد.راه قدیم قوچان -درگز لطف آباد از جنوب و میانه این منطقه عبور می کند.

 بر پایه نقشه های سازمان حفاظت محیط زیست ، منطقه حفاظت  شده الله اكبر جزو رشته کوه الله اکبر و  در امتداد  غربی  ارتفاعات هزار مسجد در منطقه حفاظت شده ارس سیستان است  رود دره  سنگزسو مرز جنوبی آن تعیین شده است  .   این رودخانه بعد از پیوستن به رود بارسو که در  بخش شرقی  منطقه حفاظت  شده الله اكبر جریان دارد به سمت مرز های شمالی امتداد می یابد. بلند ترین فراز ارتفاعی این منطقه 2330متر است .

 منطقه حفاظت  شده الله اكبر از رویشگاه باستانی جنگل های اُرس و از زیستگاه  های دیرینه پلنگ ، قوچ و میش ،بز و پازن ،گربه جنگلی،گربه پالاس ،چکاوک شاخ دار ،مرغ حق،عقاب طلایی ،شاهین و ... است.

  مراکز جمعیتی محدوده مرز ی این منطقه کوهستانی عبارتند از : روستاي كپكان ،روستای خادمانلو، روستای گپی، روستای دهشت ، روستای آغ مزار، ، روستای امام قلی ،  روستای شارت، روستای آقداش، و....این مراکز جمعیتی عمدتا جزو دهستان میانکوه بخش  چاپشلو شهرستان درگز می باشند .

روستاي كبكان گفته می شود زادگاه نادر شاه افشار است و پلکان نادری که در محل به "نردبان يولي" هم معروف است به طولی حدود هزار متر  در 4 کیلومتری شمال شرق همین روستا  ایجاد شده  و منسوب به زمان نادرشاه است. و سه كتيبه مربوط به اين اثر نیز در كمرگاه كنار پلكان وجود دارد .

 

 

حفاظتی که انجام نشد

 

  راه زنی  تونل کنی  در اکوسیستم های شکننده منطقه حفاظت شده  الله اکبر

راه قدیمی موجود  درگز- قوچان ( درگز-چاپشلو-میا-کپکان- کیکانلو- قوچان )  هم اکنون از جنوب و میانه این منطقه عبور می کند. ولی نماینده مجلس و امام جمعه  ،  تصمیم می گیرند راه دیگری به موازات همین راه این بار با تونل کنی و تخریب های بنیان کن در  ابر سازه های آب ساز طبیعی رشته کوه الله اکبر اجرایی کنند !!!! در اردیبهشت 1390 با حضور امام جمعه شهرستان درگز، این طرح شوم کلنگ‌ زده شد و  محمدعلی دلاور نماینده مردم درگز  به خبرگزاری مجلس در خصوص این راه می گوید :   " ....با احداث این جاده (درگز–کپکان –دوغایی –قوچان)  که برای تحقق آن به تونلی به طول 3 کیلومتر در کوه‌های ‌الله و اکبر نیاز است ، طول مسیر درگز به قوجان بسیار کوتاه‌تر خواهد شد و نیز خطرات جاده کوهستانی و طولانی کنونی که مسافرت به شهرستان و صنعت توریسم شهرستان را با مشکل روبه‌رو کرده را برای همیشه مرتفع خواهیم کرد.... که با نفوذی که در هیات محترم دولت داریم کمک استاندار گرامی را خواهانیم........"

در 24 شهریور 1392 محمدرضا قلندر مديرکل راه و شهرسازي خراسان رضوي در تشریح بیشتر این راه به روزنامه خراسان رضوی می گوید  :    " ....... طول کل قطعه دوم محور درگز-دوغايي را نزديک به 5/13 کيلومتر عنوان کردکه 5 هزار و 263 متر از اين مسير متشکل از 5 تونل کوچک و بزرگ مي باشد و ادامه داد: کوتاه ترين تونل اين مسير داراي 153 متر طول و طولاني ترين آن 3 هزار و 545 متر به عنوان طولاني ترين تونل کشور مي باشد.وي حجم عمليات خاکي احداث اين 5 تونل را 3 ميليون و740 هزار متر مکعب و.....  "

عباس آخوندی وزير راه و شهرسازي در مراسم آغاز عمليات احداث مسير و تونل‌هاي قطعه ۲ محور درگز-كبكان- قوچان  اهداف  این راه زنی و تخریب های بنیان کن ، اکوسیستم های آب ساز طبیعی و متعلق به نسل های آینده در منطقه به اصطلاح حفاظت شده الله اکبر را  در شهریور 1394  ( خبر گزاری تسنیم )  اینگونه  شرح می دهد :

" ...... گردنه الله اکبر از مرتفع‌ترین نقاط خراسان است و داشتن راهی از بین این منطقه کوهستانی شرایط مبادلات کالا را تقویت کرده و علاوه بر آن به افزایش مبادلات فرهنگی از طریق جذب گردشگر می‌انجامد. وی ادامه داد: بهره برداری از مسیر و تونل قطعه 2 محور درگز- کبکان- قوچان آثار گسترده ای در اقتصاد کشور به جای می‌گذارد و با کامل شدن آن در 42 ماه آینده مسیر مبادله کالا بین ایران، ترکمنستان، قزاقزستان، تاجیکستان و آسیای میانه مهیا می‌شود. بنابراین اگر این پروژه را در مجموعه اندیشه احیای تمدن خراسان بزرگ در نظر بگیریم آن زمان است که اهمیت و ارزش آن بیش از گذشته نمایان می‌شود..... "

ایشان بهتر است بدانند که احیای تمدن خراسان بزرگ  بر  اکوسیستم های ویران شده و تهی از آب و خاک و جنگل توهمی بیش نیست و تنها فایده آن برای سوداگران و رانت خواران است و بس !!!!

 اقدامات خرابکارانه  با انفجارات هولناک در این آبخیز های شکننده  و  داغان کردن سفره های آب های زیر مینی که در هر تونل کنی اتفاق افتاده  ،  آب های میلیون ساله  ای که  طی هزاره ها  منشا بروز و ظهور چشمه سار های منطقه  بوده  اند همچنین تخلیه حجم عظیم خاک در دره  رود ها ی این منطقه مثلا حفاظت شده  ، بدون شک شتاب دومینوی تخریب این  ابر سازه آب ساز طبیعی  را تسریع و کامل می کند!!!! ذوق زدگی  آخوندی  بعد از این تخریب بزرگ در کوه الله اکبر آنهم برای مبادله کالا  با کشور های همسایه در حالیست که هم اکنون پایین دست این ارتفاعات  با مشکلات فراوان از بی آبی دست و پنجه نرم می کند !!!!!

ناحیه چهار-ص2 از 9

ادامه

 

صفحه اصلی