گزارش بررسی کانون دیده بانان زمین از 180منطقه حفاظت شده در اکوسیستم های کوهستانی و تالابی کشوردر قالب هفت ناحیه جغرافیایی

 

ادامه بررسی گروه دو  ناحیه چهار   

منطقه4و 5 محورکوهستانی بینا لود - حیدری - شاه جهان- سالوک - کُورخود-پارک ملی و منطقه حفاظت شده ساریگل  

IRAN-Sarigol National Park & Protected Area 

 منطقه حفاظت شده ساریگل در 43 سال پیش (1352 ) با مساحت 28هزار هکتار با نام شاه جهان ، برگرفته ازنام  بلندترین کوه  این منطقه یعنی شاه جهان حفاظت شده اعلام شد . در سال 1361 نام این منطقه را  به ساریگل تغییر دادند. در سال 1381 بخشی از شرق این منطقه، را پارک ملی ساریگل اعلام کردند .درحال حاضر 25درصد این منطقه راپارک ملی (7037 هکتار) و75 درصد بقیه رامنطقه حفاظت شده ساریگل(21309 هکتار)تشکیل می دهد.   

پارک ملی و منطقه حفاظت شده ساریگل  در 30 کیلومتری شرق پارک ملی و منطقه حفاظت شده سالوک  قرار دارد و جاده ترانزیتی بجنورد-اسفراین- سبزوار  از میانه این دو منطقه عبور می کند و پناهگاه حیات وحش حیدری  نیز در  80 کیلومتری  شرق  آن قرار دارد . این منطقه همچنین در 8 کیلومتری شرق شهر اسفراین ،48کیلومتری جنوب شهر شیروان، 65 کیلومتری جنوب شرقی شهر بجنورد   قرار دارد.

پارک ملی و منطقه حفاظت شده  ساریگل دارای اکوسیستم کوهستانی است ولی بخش کوچکی   از آن نیز  دشتی است که در روزگارانی نه چندان دور   زیستگاه  آهو بوده است. ( شمال روستا های  ایزی و نصرآباد   )

ابر سازه های آب ساز این منطقه کوهستانی در بر گیرنده  ارتفاعات غربی کوه شاه جهان (3032 متر) کوه گاوتیغ ،  کوه بیل باقالی(2916متر) ، قله ساریگل (۲۸۹۳ متر) ،  کوه قره داش(1750متر) کوه قزل قلعه ،کوه رول،کوه قوری تخته، و... با رود دره های بسیار چون رودخانه بیدواز، دره کلاته نریمانی، هونی  دره، دره نصرآباد، دره ایزی ، دره بیدواز، دره حسن آباد،  دره گنجدان ،دره  اردغان  ، رودخانه سرچشمه

در دل این ابر سازه های آب ساز طبیعی از پس میلیون ها سال سفره های غنی آب زیر زمینی ذخیره شده است  که توسط چشمه های فراوان  بروز و ظهور دارند . چشمه هایی که عامل مهم حیات و دوام  زیستگاه های منطقه می باشند . چشمه هایی  جون چشمه چل مرغ، چشمهقوچ بلاغی  ، چشمه گُل،  چشمه درخت بید ، چشمه کله ماران،چشمه تالاری، چشمه بیست ریگ، چشمه سنجگ،  یان چشمه،  چشمه یوردی ملک ،  چشمه آده ،چشمه پولاد ، چشمه کمران،  ،چشمه هونی دره، چشمه گول ،  آق چشمه ،  چشمه ترکال، چشمه کلنگاه،   چشمه کلوخی، چشمه عسگرخان، و....

پارک ملی و منطقه حفاظت شده ساریگل پیش از این دارای  جنگل های انبوه اُرس بوده که جزایر کوچکی  از آن باقی مانده به همراه گونه هایی چون  زالزالک، انجیر وحشی ، کرکو، گون، کلاه میر حسن ( نوعی گون)،  گردو، بید، سنجد، زرشک کوهی و.... این منطقه همچنین از  زیستگاه های دیرینه قوچ و میش اوریال ، پلنگ ، بزو پازن ،گربه پلاس، آهو ، و....و بلند پروازانی چون دال، هما، شاهین، بالابان، کرکس ،  بوده است.  آ نگونه که ساکنان قدیمی  ساریگل نقل می کنند ، ساریگل پوشیده از پوشش گیاهی  با چشمه های خروشان  بوده  که بعد ها با لو له کشی از چشمه ها و انتقال آب آنها منابع حیاتی زیستگاه ها دچار اختلال شده است و بدین ترتیب با آسیب دیدن زیستگاه ها ، جمعیت حیات وحش نیز کاهش پیدا کرده است  به گونه ای که دستکم در 15 سال اخیر حتی یک آهو نیز در دشت های جنوبی  ساریگل دیده نشده است .

مراکز جمعیتی که در مرز این منطقه قرار دارندعبارتند :  روستای اردغان، روستای حسن آباد، روستای بیدواز،روستای دنج (زیر دریاچه سد بیدواز رفت)  ، روستای  انوشیروان، روستای پرکانلو  ، روستایایزی، روستای دهنه اجاق، روسی حصاری، روستای نصرت آباد ( تابع  دهستان  میلانو، دهستان  بام و دهستان  آذری  شهرستان اسفراین)

 

حفاظتی که انجام نشد

 

 سد سازی درحریم اکولوژیکی  پارک ملی و منطقه حفاظت شده ساریگل  و اخلال در منابع زیستی  این منطقه

 

سد بیدواز (اسفرین)بخش شمالی منطقه حفاظت شده ساریگل ،

 بر پایه نقشه این منطقه در  اطلس مناطق حفاظت شده ،  رودخانه بیدواز به عنوان مرز طبیعی شمالی این منظقه تعیین شده است که رود دره های اردغان، حسن آباد، بیدواز، از داخل این منطقه  به آن می پیوندند .  روستا های قرار گرفته در مسیر این رودخانه   از شرق به غرب  عبارتند از :  روستای اردغان، روستای حسن آباد، روستای بیدواز،روستای دنج  ، روستای  انوشیروان، روستای پرکانلو

در سال1375  درحریم اکولوژیکی این محدوده  عملیات تخریبی و ویرانگر سد بیدواز شروع  و در سال 1383 آبگیری شد.   با آبگیری این سد روستای دنج با همه کشتزار ها و باغات آن به همراه بخشی از بستر های زیستگاهی این منطقه مثلا حفاظت شده به زیر آب رفت و چون این سد نیز مشابه بسیار دیگر سد ها فله ای ساخته شده بود ، پس از مدتی متوجه نشت آب از این سد شدند ولی خشک شدن سد را تماما  به گردن خشکسالی انداختند!!!!

  در 7 مرداد1393 خبرگزاری فارس نوشت : "  کاظم طاهریان مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی با اشاره به وضعیت سدهای استان بر اثر خشک‌سالی گفت آب سد بیدواز سومین سد استان تا پایان این هفته خشک می‌شود. ....."

 و در 12 مرداد 1393  ایرنا نوشت :   " روستای دنج اسفراین پس از 18 سال، با کاهش آب مخزن سد بیدواز در این شهرستان، از زیر آب سر برآورد. ... شاهدان عینی به خبرنگار ایرنا گفتند: با پایین رفتن آب سد اسفراین، علاوه بر بقایای منازل مسکونی اهالی روستای دنج، سرشاخه های درختان گردو و دیگر گونه های باغی این روستا نیز از زیر آب بیرون آمده و ....."

 

و حالا هزینه  پشت هزینه  برای مرمت سد بید واز  !!! در 7 مرداد 1394  ایرنا نوشت : " معاون اول رییس جمهوری مصوبه دولت در خصوص اختصاص مبلغ یکصد میلیارد ریال برای علاج بخشی سد بیدواز اسفراین را ابلاغ کرد."

 

 راه زنی در پارک ملی و  منطقه حفاظت شده ساریگل

 در سال 1390 خبر  رسانه ای می شود وآن رسیدن بولدوزر ها به این منطقه است و این بار به بهانه راه زنی برای عشایر کوچ رو.  سایت محلی ساریگل با تصاویری تکان دهنده این خبر را اعلام می کند.  در بخش هایی از این خبر می خوانیم :  ".....در سال های گذشته اتفاقاتی در این منطقه افتاده است که غیر قابل جبران بوده اند . سال 90سال تلخی برای ساریگل بود. شکستن مرزهای پارک ملی توسط عشایر ... جاده ای که قرار است از معدود مناطق جنگلی اطراف ساریگل که پوشیده شده است از اُرس و زرشک و بید وحشی بگذرد !!! منطقه ای که رد پا های بی شمار پلنگ در آن نشانه ای از امن و بکر بودن آن دارد ..... با مجوز اداره منابع طبیعی که خود باید ضامن حفظ منابع طبیعی باشد ، اداره امور عشایر به اتفاق یک دستگاه بیل مکانیکی وارد منطقه شده و بدون هیچ مشکلی اقدام به احداث این جاده می کنند.....آیا برای کسی روشن نبود که احداث این جاده برای قشری که فقط یک ماه از سال را در این مناطق بسر می برند کاری بیهوده و برای محیط زیست بکر ساریگل اقدامی نابود کننده است ؟؟این جاده تا مدتها درگیری هایی را بین سازمان امور عشایر و محیط زیست ایجاد نمود که در نهایت با دخالت ارگان های دیگر بدون هیچ نتیجه ای ختم شد . و محیط زیست ماندو یک جاده و تخریب هزاران گون و درختچه های زرشک" 

 

 تلفات   حیات وحش پارک ملی و منطقه حفاظت شده ساریگل به دلیل بیماری یعنی عدم حفاظت و رسیدگی به موقع !

24 شهریور1390 ایرنا : طي 10 روز گذشته شماري از وحوش منطقه حفاظت شده ساريگل اسفراين در استان خراسان شمالي بر اثر بيماري ناشناخته اي تلف شد و شمار وحوش تلف شده تاكنون از 90 راس گذشته است.اين ميزان تلفات قوچ و ميش عمدتا شامل بره هاي يكساله است .

 21 شهریور 1395 خبرگزاری مهر: سید اصغر مطهری مدیرکل حفاظت محیط‌زیست خراسان شمالی :  .....در سال ۱۳۹۱، شیوع طاعون نشخوارکنندگان در پارک ملی ساریگل نیز سبب تلف شدن بیش از ۳۰۰ رأس از حیات‌وحش این پارک ملی شد

 

 

منطقه6و 7 محورکوهستانی بینا لود - حیدری - شاه جهان- سالوک - کُورخو-پارک ملی و منطقه حفاظت شده سالوک  

IRAN-Salouk National Park & Protected Area 

منطقه حفاظت  شده سالوک در 43 سال پیش (1352 ) هم زمان با منطقه حفاظت شده ساریگل  با مساحت 16 هزار هکتار حفاظت شده اعلام شد. در سال 1381 بخشی از شرق این منطقه  را پارک ملی سالوک اعلام کردند. در حال حاضر 41 درصد این منطقه راپارک ملی (8231هکتار) و59 درصد بقیه رامنطقه حفاظت شده سالوک( 11677هکتار)تشکیل می دهد.   

 پارک ملی و منطقه حفاظت  شده سالوک، در 30 کیلومتری غرب منطقه حفاظت شده ساریگل و در 40 کیلومتری شرق منطقه حفاظت شده قرخود  قرار دارد. این منطقه همچنین  در22 کیلومتری غرب اسفراین ،   31 کیلومتری جنوب شهر بجنورد ، 85 کیلومتری شهر جاجرم ( گرمه جاجرم) قرار دارد و راه اسفراین به بجنورد در مسیر روستاهای سامران، روستای چهاربرج ، روستای زاری،  روستای توی ، مرز جنوبی این دو منطقه تعیین شده است . 

 نام این  منطقه برگرفته از کوه سالوک( 2670متر)  است که در غربی ترین قسمت منطقه حفاظت شده سالوک قرار دارد  و   افزون بر آن  کوه تخته نی ، کوه تقدر ،کوه بیلندی ، کوه حسن چوخونی همراه  با رود دره هایی چون   دره زاری ، دره توت ، و...اساس توپوگرافی این منطقه را تشکیل می دهند.  در دل این کوهستان ها ی برف گیر و بلند از پس میلیون ها سال سفره های غنی آب  ذخیره شده است  که توسط چشمه های  بسیار بروز و ظهور دارند چون چشمه فاش ، چشمه چهار برج، چشمه چندلی،  چشمه اردوغانی، چشمه حسن چوخونی، چشمه ترنو، چشمه نخون زار، یان چشمه، ، و...

پارک ملی و منطقه حفاظت شده سالوک پیش از این دارای  جنگل های انبوه اُرس بوده که جزایر کوچکی  از آن باقی مانده به همراه گونه هایی چون  زرشک ، گوجه وحشی، انجیر، زالزالک،  گون، کلاه میر حسن ( نوعی گون)،   و....در روزگارانی نه چندان دور که هنوز پوشش جنگلی انبوه پارک ملی و منطقه حفاظت شده سالوک دستخوش تخریب نشده بود ، این منطقه از  زیستگاه های پر ارزش قوچ و میش اوریال،کل وبز،پلنگ، گربه وحشی و خرس بود ولی متاسفانه ،امروزه چندان اثری از آنها باقی نمانده .

مراکز جمعیتی که در مرز این منطقه قرار دارندعبارتند :  روستایسیاه خانه، روستای سا مران ، روستای آهنگران،روستای چهار برج  ، روستای  توی بالا، روستای زاری  ،  و...( دهستان  دامن کوه  شهرستان اسفراین)

 

 

حفاظتی که انجام نشد

سازمان حفاظت محیط زیست  مانند یک گزارشگر کلی گوی و بی مسئولیت ، در سایت خود در باره منطقه حفاظت شده سالوک زیر عنوان " تعارضات مهم این منطقه"به شکار، تصرفات اراضی و چرای مفرط اشاره می کند!!!!!!! بدون ذکر  آمار سطح  تصرفات  ، نام تصرف کنندگان ،  تاریخ دقیق تصرفاتی که صورت گرفته   و یا اقدامی که این سازمان برای آزاد سازی آنها انجام داده است و.......ولی همین انداره نیز خود اقراربه عدم مسئولیت پذیری  و بی کفایتی در قبال این میراث طبیعی ملی متعلق به نسل ها است!!!!از موارد دیگر عدم حفاظت این منطقه آتش سوزی های اتفاق افتاده ه علت عدم تجهیزات موثر خاموش کردن فوری آتش ، آنهم تنها در چند ساله اخیر اشاره می شود :

11تیر 1387  ایرنا- محسن شهرياري مدير كل حفاظت محيط زيست خراسان شمالي : حدود‪ ۷۰۰مترمربع اززمين‌هاي منطقه شكارممنوع سالوك در ارتفاعات محمداپو در اين حادثه دچار آتش‌سوزي شد

  14 شهریور 1387 روزنامه خراسان - موسي صابري مديرکل منابع طبيعي خراسان شمالي :   طي ٥ ماه نخست امسال، ١١ مورد آتش سوزي در ١٩٣ هکتار از اراضي جنگلي استان رخ داده که از اين ميزان ١٨٤ هکتار مربوط به پارک ملي گلستان بوده است. سال گذشته ١٦ مورد آتش سوزي در ٦٥ هکتار از اراضي جنگلي رخ داد که از اين ميزان ٣٤ هکتار آن مربوط به مناطق حفاظت شده پارک ملي سالوک و قرخور بوده است.

  20 تیر1390جام جم - محمد آروين مديرکل دفترمدیریت بحران استانداری خراسان شمالی: بخشي از منطقه حفاظت شده سالوك در شهرستان اسفراين از عصر روز شنبه به علت نامعلومي دچار حريق شده ، اما ،توسط نيروهاي امدادي مهارشد.  محمد آروين سطح برآوردي آتش سوزي را حدود 500 هكتار اعلام كرد

17 تیر 1393 خبرگزاری  مهر: بر اثر آتش سوزي که روز جمعه سيزدهم تيرماه جاري در منطقه سالوک رخ داد، بیش از پنج هكتار از عرصه اين منطقه  در آتش سوخت

اول مهر  1393 باشگاه خبرنگاران - حسن پهلوان مسوول روابط عمومی اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی: آتش سوزی شش هکتاری در منطقه حفاظت شده شکار ممنوع شمال و غرب سالوک. در این آتش سوزی که 5 ساعت طول کشید، گونه های بالشتکی و درختچه های سرو کوهی و زرشک وحشی در آتش سوخت.

 

ناحیه چهار-ص7 از9

ادامه

صفحه اصلی