نسخه قابل چاپ

گزارش  خبري – تحقيقي

نسرين دخت خطيبي

تخريب شتابنده در حوزه هاي آبخيز تهران

قسمت سوم

حوزه دماوند  با تمرکز بر روي مشاء

 

کانون ديده بان زمين پژوهش و تدوين :  نسرين دخت خطيبي- ويرايش : فرشته موثق نژاد  

 

مقدمه : ديده بانان زمين سومين سري از گزارش هاي خبري تحقيقي خود از تخريب آبخيز هاي تهران  را به حوزه دماوند اختصاص داده است . گفتني است قسمت هاي اول و دوم اين سري مربوط به حوزه هاي کن - سولقان  و  حوزه لتيان  بوده است که متن آنرا مي توانيد در همين سايت  مطالعه نماييد. مطالعات حوزه دماوند از اوايل مرداد امسال شروع شد و تاکنون چند  بازديد جمعي از اين حوزه به عمل آمده است گروه بازديد کننده عبارت بودند از :

هنگامه هاديان (  کليه تصاوير گرفته شده از حوزه  توسط وي  انجام شده است ) مينا محبوبي طاهره ابوطالبي فرشته موثق نژاد و اينجانب.

 

نمايي از موقعيت توپوگرافي حوزه در بخش شرقي استان تهران ( خط سفيد محدوده جغرافيايي استان تهران در اين نقشه است .) ( ماخذ نقشه سايت ... )

 

 

تصوير ماهواره اي  منطقه دماوند و مشاء

سال 2005- رنگ قرمز باغات و فضا هاي سبز است که اميدواريم باقي بماند

 

در اين گزارش  خبري تحقيقي پس از اشاره مختصر به شاخص هاي کلي طبيعي اقتصادي و اجتماعي منطقه ، به روند تخريب اراضي و منابع طبيعي حوزه پرداخته شده است :

حوزة دماوند با وسعتي حدود 76000 هکتار  در جنوب سلسله جبال البرز مرکزي و در شرق حوزه لتيان قرار دارد.  از شمال به حوزه هاي لار و هراز و از شرق به حوزه درياچه تار و ايوانکي محدود مي شود.  قلة با شکوه دماوند هر چند در اين حوزه نيست ( قلة دماوند در حوزه هراز قرار دارد)   ولي نام آن متاثر از دماوند است که سابقه تاريخي بس عميقي دارد.  بگونه اي که برخي آن را حتي قديمي تر از ري دانسته اند. بلند ترين نقطه ارتفاعي حوزه 4010 متر از سطح دريا است که با پست ترين قسمت آن  بيش از 2700 متر اختلاف دارد .

رودخانه دماوند که از شرق به غرب حوزه جريان دارد ، رودخانه اصلي و دريافت کنندة کليه آبهاي جاري اين حوزه است که  در پايين دست سد لتيان (منطقه ماملو )  پس از طي 47 کيلومتر به  رودخانه جاجرود  متصل مي شود .  پارک ملي خجير و منطقه حفاظت شده جاجرود  در جنوب غربي اين حوزه قرار دارد .  حفظ آب رودخانه جاجرود يعني حفظ حيات طبيعي اين دو بخش مهم طبيعي تهران . بنا براين هر آنچه که  بر  سر آبخيز هاي اين حوزه بيايد مستقيماٌ بر روي رودخانه جاجرود و اراضي متاثر از آن در  محدوده جاجرود اثر خواهد گذاشت .  متوسط باران  اين حوزه حدود 320 ميليمتر است  . که در برخي مناطق شمال غربي حوزه نظير مشاء ، آبعلي و ... به بيش از 450 ميليمتر هم مي رسد .  

رودخانه دماوند داراي انشعابات مهمي بوده که مهمترين آنها رودخانه هاي " تار "- " بار " "آه " " ايرا "  - " زردستان " " سياهرود "  و... مي باشد در تصوير زير نحوة ارتباط اين رودها با رودخانه هاي  دماوند و جاجرود  نشان داده شده است :  

Text Box: روستاي مشاء

 

 

بعلاوه  بيش از 190 دهنه چشمه در اين زير حوزه  شناسايي شده است .

 

از نظر تقسيمات استاني بخش وسيعي از اين حوزه در محدوده شهرستان دماوند و در استان تهران قرار دارد که حدود  ده درصد وسعت استان تهران را شامل مي شود .  دو جاده هراز و فيروزکوه که از پر ترد ترين جاده هاي کشور مي باشند از اين حوزه عبور مي کنند .  

   

شهرستان دماوند طبق آمار سال 1375 حدود 93920 نفر جمعيت دارد  که 47  درصد آن در روستا  و بقيه در  5 شهر دماوند کيلان رودهن  -  آبسرد  و آبعلي ( روستاي آبعلي  در فروردين ماه 84 به عنوان شهر شناخته شد ) متمرکز هستند . از  196 روستاي  شهرستان  88 روستا خالي از سکنه و 108 روستا داراي سکنه است .

 

بخشي از شهرستان دماوند

  شهرستان دماوند  با مساحتي حدود 188 هزار هکتار  در محدوده شهرستان هاي  فيروز کوه ، آمل ، ورامين  ، گرمسار و تهران قرار دارد  و  منطقه اي کوهستاني است که متوسط ارتفاع آن از سطح دريا حدود 2000 متر است.  بنا براين تغيير کاربري اراضي فله اي  و اجراي عمليات جاده سازي هاي بي ضابطه و.... صدمات جبران ناپذيري به بستر اين منطقه تا کنون زده و خواهد زد ! 

 از ميزان 188هزار هکتار مساحت شهرستان،  83 درصد  جزو منابع ملي و  16 درصد جزو زمينهاي کشاورزي  و حدود يک درصد بقيه نيز جزو حوزه شهر است.

 در گذشته اي نه چندان دور اين شهرستان يکي از محور هاي کشاورزي و دامداري بوده است با توليداتي نظير :  سيب گيلاس آلبالو گردو سسيب زميني خيار و محصولات دامي   ولي امروز... بهتر است واقعيات امروز را از  زبان فرماندار دماوند بخوانيم  : 

 

 

   çفرماندار دماوند،  ديماه 83 13 : در گذشته عمده فعاليت هاي اقتصادي دماوند در بخش کشاورزي متمرکز بود ، اما متاسفانه اکنون خريد و فروش اراضي به عنوان فعاليت اقتصادي عمده اين شهرستان مطرح است.

 

به راستي چگونه چنين چيزي اتفاق افتاده ؟

و چگونه خريد و فروش اراضي ملي در چنين حوزة مهمي به عمده ترين فعاليت اقتصادي تبديل شده است. فرماندار دماوند مي گويد :

 

   ç فرماندار دماوند 3 اسفند 1383: " موضوع زمين خواري که امروز مطرح مي شود برابر بررسي هاي به عمل آمده مربوط به حداقل 10 سال گذشته است و با آماري که گرفته شده بيش از 600 هکتار زمين از طريق وزارت سابق کشاورزي و جهاد به صورت مستقيم واگذار شده و مسئولين شهرستان هيچ نقشي در آن داشته اند .

 

 ç ولي پور فرماندار دماوند- 9 فروردين 84 :    از 7000 فقره پرونده مربوط به  تصرفات اراضي در سطح استان تهران که در سال جاري تشکيل شده است ، 420  فقره در شهرستان دماوند بوده

 

فرماندار دماوند يکي از علل اين اتفاق را چنين مي داند:  

 

çبيست و پنج فروربن 84:   يکي از مواردي که موجب افزايش تخلفات اراضي ملي شده حضور تعداد زياد بنگاه هاي معاملات ملکي شهرستان است که تعداد آنها سه برابر نياز منطقه است . ... وي گفت:  ظرف مدت دو سال اخير 48 واحد بنگاه معاملات ملکي غير مجاز در شهرستان دماوند شناسايي و با استناد به حکم قضايي پلمب شده است.  

 

از طرفي با تغيير کارکرد شهرستان از يک مرکز کشاورزي به  يک بنگاه  معاملات  اراضي و اوج گيري  هجوم کوهخواران به اين منطقه، يک تغيير شغل تاسف بار نيز بين اهالي روستايي  در حال رخ دادن است . به قول بخشدار مرکزي دماوند:   

 

ç هفده آذر 83 :   " ساخت و ساز هاي غير مجاز کار افراد مستضعف و فقير و کشاورز نيست بلکه افراد سود جو با استفاده از اهرمهايي براي به دست آوردن سود بيشتر اقدام به نابودي اراضي کشاورزي و تبديل آن به اماکن مسکوني مي کنند . در حاليکه برخي از کشاورزان حتي توانايي اينکه در روستاي محل خود خانه اي را بسازند ندارند چه رسد به اينکه در کار ساخت و ساز وارد شوند . وي گفت مناطق مشاء  ، هومند وادان ، هومند آبسرد سربندان سيد آباد زان و مراء از جمله مناطقي هستند که بيشترين ميزان ساخت و ساز هاي غير مجاز در آن صورت مي گيرد. .... اين در حالي است که ساخت ويلا در اراضي کشاورزي توسط  سودجويان  انجام مي شود و از طرف ديگر کشاورزان فقط تبديل به سرايدار آن ويلا نشينان مي شوند که اين نياز روستانشينان هم نيست ..."

 

   با وجود آنکه سال 1383  نقطه عطفي در طرح مسئله تجاوز به اراضي ملي و زمينخواري  در بيشتر نقاط کشور و از جمله در دماوند بود و اگر چه اين  سال ،  سال پاسخگويي  نيز نام داشت،   اما  يک نگاه کلي به سخنان مسئولين در اين شهرستان گوياي آن است که آنها در  سخنان خود  تنها به بخشي از واقعيات اشاره داشته اند و اين اشارات نيز در پرده اي از ابهام و به شکلي غير شفاف بوده است .   به عنوان مثال اکثر مسئولين در سخنان خود از  يک فاعل مجهول الهويه اي به نام " عده اي سود جو " نام مي برند  و تو متحير مي ماني که اين سودجويان مگر چقدر ابهت  و قدرت دارند که به اراضي ملي يک ملت تجاوز مي کنند  ولي هيچکس حاضر به ذکر نام آنها نيست!  در اين ميان تنها،  هفته نامه ره آورد ( هفته نامه منشر شده در دماوند  ) بيش از  20 شماره از نشريات خود در سال 1383  را به  درج اخبار تصرف اراضي دولتي و ساخت و ساز هاي غير مجاز اختصاص و در اين مورد اطلاع رساني  مي کند.  ولي جز تکرار ابهام انگيز واژه " زمينخواري" و " عده اي سود جو " و... چندان چيزي به عنوان پاسخ در  خصوص  چگونگي تصرف و تخريب اراضي  آبخيز ها و نحوة مقابلة موثر و نهايت آزاد سازي اين اراضي  بدست نمي دهد.    اگر چه طرح مسئله تجاوز به منابع ملي و زمينخواري در اين يکسال و چند ماه تا کنون تغييري در روند پيشين بوجود نياورده است ، اما اين خود گامي به جلو است که به قول همان سود جويان تا حدودي بازار معامله ها را راکد کرده است . اما بايد توجه داشت که  ويلا هاي همين سودجويان همچنان محکم به زمين هاي دماوند و مناطقي مثل مشاء چسبيده و ظاهراٌ اراده اي براي  تکان دادن آن  ها  و آزاد کردن اراضي و منابع ملي از لوث وجود اين ويلا ها را نه در اين حوزه و نه در حوزه هاي ديگر  ندارد!  

 

فعاليت اين  " سود جويان " ادامه مي يابد و همچنان اراضي ملي و دولتي به تاراج مي رود :

 

çفرماندار دماوند اول خرداد  84  :    افراد سود جو بخشي از اراضي دولت در دماوند را فروختند . فرماندار دماوند اضافه کرد که بخشي از زمين هاي " سرهار " دماوند که متعلق به دولت است ، توسط افراد سودجو به صورت غير قانوني تفکيک و فروخته شد . وي گفت اين اراضي متعلق به منابع طبيعي است و در زمان حاضر به دليل واقع شدن در حريم شهر دماوند طبق قانون به اداره مسکن و شهرسازي واگذار شده است . وي اظهار داشت 350 هکتار از اراضي " سرهار " از پشت کارخانه آب معدني تا خط الرس شمال غربي دماوند متعلق به دولت است و اراضي امتداد آن در منطقه " اسب چران " داراي کاربري کشاورزي  بوده و متعلق به کشاورزان داراي سند مالکيت است .

 

 

ارزش  و اهميت زمين هاي"  سر هار"  و"  اسب چران   " را  از ابعاد زيست محيطي  از زبان   سخنگوي شوراي اسلامي شهر دماوند  بخوانيم  ضمن آنکه در واژه ابهام انگيز " فضا هاي مناسب براي گردشگران داخل و خارجي متوجه تهديدي مي شويم که عدم برنامه ريزي هاي ملي-  منطقه اي بر اساس برنامه آمايش سرزمين چگونه مي تواند دست هر کس را به شکل خود راي در تغيير کاربري  اراضي ملي باز بگذارد . بدون توجه به اثرات  زيست محيطي آن در آيند ه!    

 

ç   نايب رييس شوراي شهر دماوند ( حاج عليرضايي ) 10 آبان 1383: ساخت و ساز و تغيير کاربري در اراضي " سرهار و اسب چران دماوند ممنوع است ... وي گفت اميدواريم با کمک مسئولان و شهروندان اراضي سرهار و اسب چمن را به عنوان يک منطقه با فضاي سبز و فضاهايي براي جذب گردشگران داخلي و خارجي تبديل کرده تا مورد استفاده قرار گيرد . وي اظهار داشت اين اراضي چندي پيش  توسط افراد سودجو به صورت غير مجاز تصرف شده و عده اي از افراد ناآگاه نيز اين اراضي را خريداري کرده و مکرر براي دريافت جواز به شهرداري دماوند مراجعه کرده اند.

 

سرانجام برخي از سود جويان  افشاء مي شوند  ! 

 

فرماندار دماوند 10 آبان 1383: تخلفات شهرداري آبسرد در خصوص ساخت و ساز غير مجاز در حال پيگيري است . .... به گفته وي تهيه طرح جامع و کسب در آمد بيشتر براي شهرداري هيچ دليلي براي انجام تخلف نيست چرا که منطقه آبسرد  داراي بافت کشاورزي است و صدور مجوز ساخت و ساز و توافق تغيير کاربري در آن غير قانوني است وليپور اضافه کرد : اقدامات شهرداري و شوراي شهر شهر آبسرد مورد اعتراض همه مسئولان دستگاه هاي ذيربط قرار گرفته و اگر به اين اعتراضات توجهي نشود از طريق مقامات استانداري و بازرسي کل کشور اين موضوع پيگيري خواهد شد .

 

 

çسيد احمد رسولي نژاد نماينده مردم دماوند و فيروز کوه  هشت بهمن 83 در گفتگو با ايرنا گفت : ... کشاورزان و دامداران  نمي توانند زمنيخوار باشند . بنا براين بايد با کساني که با زد و بند هاي صورت گرفته از طرق مختلف صاحب زمين هاي دولتي شده و ويلا هاي يکصد ميليون توماني را در زمين هاي 200 هکتار ي احداث مي کنند بر خورد شود . وي با بيان اينکه کشاورزان با مشکلات زيادي رو برو هستند تصريح کرد اين قشر از جامعه نمي تواند در تصرف اراضي 200 هکتاري دخالتي داشته باشد ولي متاسفانه تا کنون تنها با آنها برخورد شده و با سرمايه داراني که برخي از عوامل دولتي نيز از او حمايت مي کنند برخورد قاطع صورت نگرفته است . وي افزود بايد اين عوامل جمع آوري شوند و دستگاه هاي قضايي با قاطعيت با اين افراد برخورد کند و در مقابل آنها کوتاه نباييد چرا که نمايند گان مجلس حامي اين طرح و مبارزه با زمين خواري هستند .

 

 

 و اما بخوانيد  راه هاي مقابله با اين  تجاوزات  به عرصه هاي ملي را که مطابق با آنٌ   خريدار ان  مجازات مي شوند  و نه فروشند گان  اصلي :  

 

çفرماندار دماوند اول خرداد84  " ... افراد سود جو اين اراضي   ( " سر هار و اسب چران " ) را با قولنامه هاي عادي به مردم و تعاوني هاي مسکن فروخته اند وي تاکيد موقعيت اين اراضي مشخص است و در آينده مشکلات زيادي را براي خريداران ايجاد خواهد کرد .

 

 

çفرماندار دماوند   مهر 84  هفته نامه ره آورد  : در صورتيکه تعرضي غير مجاز به اراضي دولتي و غير ه صورت گيرد ملک مزکور از دريافت هر گونه خدمات دولتي محروم خواهد شد .

 

 

çفرماندار دماوند 25 فروربن  84::   هر گونه خدمات آبرساني ، برق رساني ، تلفن و به بنا هاي غير مجاز و تصرفات غيرقانوني و چاه هاي غير مجاز ممنوع بوده و در صورت مشاهده با دستگاه هاي مختلف برخورد خواهد شد

 

اما گويا اصل قضيه لوث مي شود ، يعني  اراضي ملي آبخيز ها از دست سود جويان آزاد مي شود  ولي تغيير کاربري آن به شکلي  قانوني  ادامه مي يابد    !! 

 

çفرماندر  دماوند   10 مرداد 1383  :   50 هکتار از اراضي متعلق به مسکن و شهرسازي که به صورت غير قانوني توسط افراد سود جو تصرف شده بود با حکم قضايي آزاد شد . 

 

ديگر تهديد هاي حوزه آبخيز دماوند:

v       دفع  غير بهداشتي زباله شهرستان  

v    تخليه کليه فاضلاب ها در رودخانه دماوند

v    تخريب زيستگاه هاي طبيعي

 سرپرست  اداره محيط زيست دماوند:  تخريب باور نکردني زيستگاه هاي طبيعي  از  عمده ترين معضل در حوزه برون شهري است وي مي گويد : طبيعت دماوند شامل تنوع گونه هاي کمياب مي باشد و داراي وحوشي همچون کل ، بز ، ميش ، پلنگ به عنوان عمده ترين حيوانات موجود حيات وحش شهرستان علاوه بر آن پرندگان مختلفي نظير کبک ، تيهو ، کبک دري ، پرندگان شکاري مانند عقاب طلايي ، قرقي ، دليجه مي باشد . اين درحالي است که گذر گاه قشلاقي پرندگان ناياب شکاري همچون بالابان شاهين و بحري است . وي همچنين گفت خطراتي همچون احداث معادن در کنار زيستگاه هاي طبيعي و تخريب انساني اين اماکن مثل احداث غير کارشناسي راه ها در آن از عمده دلايل تهديد هاي زيست محيطي است 25-  مرداد 1383

 

v آزادي شکار و صدور مجوز صيد و شکار

مجوز صيد و شکار  که معلوم نيست بدون مشخص کردن جمعيت وحوش بر پايه کدام ارزيابي صادر مي شود ن سرپرست محيط زيست اداره محيط زيست دماوند :  " منطقه شکار شهرستان دماوند کلاٌ آزاد بوده و جهت شکارچيان مجاز در سال به مدت 45 روز و از ابتداري دي ماه تا نيمه بهمن مجوز شکار انواع کل بز کوهي قوچ و ميش صادر مي شود . وي همچنين گفت براي صيد انواع پرندگان شامل مرغابي سار-  کبک دري کبوتر و سره-  نيز از ابتداي آبان ماه هر ساله به مدت 4 ماه و سه روز آخر هرهفته براي صيادان و شکارچيان مجوز شکار صادر مي شود . وي اضافه کرد از ابتداي تيرماه سال گذشته تا کنون 240 برگ پروانه صيد ماهي براي متقاضيان و ماهيگيران صادر شده و بابت صدور هر پروانه مبلغ 50 هزار ريال نيز دريافت مي شود . پروانه صيد ماهي توسط شرکت خصوصي سنگسر و در حاشيه درياچه تار و تنها براي صيد پنج قطعه ماهي در روز به صورت يک روزه صادر مي شود . هفته نامه  ره آورد 25 مرداد 83 )

v  سيل  از ديگر معضلات اين منطقه کوهستاني است که با توجه به تعرضات انجام شده چندان دور از انتظار نيست به چند نمونه از سيل هاي منطقه اشاره مي کنيم :

3 مدير جهاد کشاورزي دماوند گفت : جاري شدن سيل در روز هاي آخر اسفند ماه سال گذشته در برخي روستا هاي حريم رودخانه اي شهرستان بيش از 30 ميليارد ريال خسارت به بخش کشاورزس وارد کرد . بخشدار مرکزي دماوند نيز گفت : برخي از اين خسارت ها به علت تجاوز به بستر رودخانه ها و تنگ شدن حريم رودخانه در برخي مناطق به وجود آمده است  ( 25 فروربن 84- شماره 202 و201 ره آورد )

3 سيل بيش از 20 ميليارد ريال  خسارت به کشاورزان دماوند وارد کرد( 3 مرداد 1383 شماره 169 ره آورد )

 

3اين منطقه از نظر شيب و توپوگرافي بسيار پرشيب  از يک طرف و همچنين ساخت و ساز در حريم و حتي بستر رودانه هاي منطقه و با توجه به بارش هاي شديد متاسفانه سيل به يکي از پديده اي مخرب تبديل گشته است . نظير سيل 1367شهريور 1367  با تلفات مالي و که البته اين سيل تنها در اثر شدت باران نبوده است بلکه عواملي نظير عدم رعايت حريم رودخانه ها در ساخت و ساز منطقه عدم استاندارد نبودن پل ها با توجه به باران هاي شديد اين منطقه را هم مي توان نام برد جاني زياد . به عنوان مثال در درة مشا، درست در مسير و يا در مسيل رودخانه ساخت و ساز شده است .

 

 مشاء

§       ويژگيهاي عمومي طبيعي

در بسيار از مطالعات ،  محدودة  بين  مناطق جمعيتي  کيلان دماوند آبعلي -  مبارک آباد را يک زير حوزه گرفته اند که اين زير حوزه محل تلاقي رودخانه هاي  "تار"   و " رود با ر"  است که محل  شروع رودخانه دماوند است . روستاي مشاء در اين  زير حوزه قرار گرفته است . اين زير حوزه  بلند ترين و مهم ترين زير حوزه هاي دماوند است .   ارزش هاي طبيعي زياد موجب مشکلات زيست محيطي عديده اي در اين زير حوزه شده است که شايستگي  توجه ويژه را دارد .

 ترکيب سنگ شناسي آن عمدتاٌ از توف ، داسيت ، آهک ، ماسه سنگ و رسوبات آبرفتي است که بخش وسيعي از آن متعلق به واحد هاي ژئو مورفولوژي ائوسن است که تقريباٌ بيرون زدگي اصلي و گسترده تشکيلات آذرين منطقه را تشکيل مي دهد و ديگر رسوبات  ژوراسيک است .برخي از اين تشکيلات گدازه هاي اتتشفشاني به عنوان توف را مي توان نام برد که در کار هاي ساختماني تهران استفاده بسيار مي شود . از ديگر شاخص هاي زمين ساختي اين منطقه گسل مشاء است .  زلزله ها ي بسياري که تاکنون موجب ويراني در اين منطقه بوده است به فعاليت اين گسل نسبت داده شده است اطلاعات بيشتر در مورد اين گسل و زلزلهاي اتفاق افتاده در اين منطقه را مي توانيد در  همين سايت  و در  خبر  " تونل سازي در مشاء دماوند موجب تخريب مخاذن آب زير زميني شد مطالعه نماييد ) روي خبر کليک شود

. خاک هاي منطقه عموماٌ کم عمق بوده و آثار فرسايش در آنها بسيار زياد است . رودخانه هاي اصلي حوزه دماوند از آبريز ها و  چشمه سار هاي مهم همين زير حوزه و زير حوزه تار شکل مي گيرد و سمت جاجرود جريان مي يابد .

 ارتفاعات اين زير حوزه نظير کوه سياه چال و گردنه امام زاده هاشم و کوه کبود  است که از سرچشمه هاي مهم آبريز هاي رودخانه دماوند است .  رودخانه " تار " نيز که از ارتفاعات 4000 متري حوزه تار سرچشمه مي گيرد .  حداکثر بارش اين منطقه در اواخر زمستان و اوايل بهار است و در بخش هاي شمالي نظير آبعلي،  متوسط باران سالانه آن 566 ميليمتر است . همچنين با توجه به کوهستاني بودن بخش اعظم منطقه مقاديري از ريزش هاي جوي منطقه به شکل برف است . بنا براي حفظ محيط کوهستاني و حفظ خاک بر روي اين حوزه از اهميت زيادي برخوردار است .  منشاء بسياري از آب رودخانه ها متاثر از رژيم برف آبي است .

 مناظر زيبا ، پوشش گياهي ويژه مناطق کوهستاني ، مناظر برف هاي دائمي ، گياهان دارويي ، چشمه هاي آب معدني رودخانه هايي دائمي  و غيره از ارزش هاي اين زير حوزه است . همچنين دماي بسيار مطلوب تابستان.  بخشي از چشمه هاي  مهم دماوند در همين زير حوزه قرار دارد نظير چشمه اعلاء ، چشمه آهن  با رنگ قرمز در آبعلي و چندين چشمه آبمعدني که همگي از ويژگيهاي خاصي برخوردار مي باشند .

پوشش گياهي  ارتفاعات اين روستا مشابه برخي از نقاط کوهستاني دماوند شامل :  گل گاوزبان  ، گل بنفشه و برخي ديگر از گياهان صنعتي و دارويي مي باشد 

 در برخي کتاب هاي جغرافيايي از جانوران نظير  بز کوهي ، کبک ، گراز،  پلنگ و حتي خرس نام برده شده است . ولي  فهرست معتبري در اين مورد وجود ندارد !   

 

§        تهديد ها و مشکلات زيست محيطي  :

از فر آيند تخريبي اين حوزه مي توان به شرايط فرسايش هاي طبيعي به دليل  خصوصيات زمين ساختي  و اقليمي ،  همچنين خرد شدگي و ريزش سنگها در اثر يخبندان  و حرکت تخته سنگها به طرف پايين دامنه ها ، کولاک هاي شديد ، سقوط بهمن ، سيل و...  اشاره کرد  که  عوامل انسان ساز نظير جاده سازي  ، انفجار براي حفر تونل  ، چراي مفرط ،  ويلا سازي ،  تغيير کاربري اراضي مراتع و...بدون توجه به ويژگيهاي کوهستاني اين منطقه فرسايش طبيعي را تشديد مي کند  . به عنوان نمونه مي توان به روند حفر تونل در مشاء اشاره کرد که شرح آن در همين سايت آمده است .

 شايان ذکر است امروز دماوند به يکي از قطب هاي گردشگري به لحاظ آب و هواي خاص آن براي زمستان و تابستان تبديل شده است که اگر اين امر با ديد گاه درست براي حفظ تعادل محيط آن صورت نگيرد با توجه به شکنندگي اين حوزه ، حاصلي جز تخريب نخواهد داشت .

 

روستاي مشاء   Mosha:

روستاي مشاء در 6 کيلومتري شمال غرب شهر دماوند ، در مجاورت جاده هراز و در ارتفاع 2250 متر در دره اي به همين نام قرار دارد .  رودخانه " بار " از جنوب غربي  اين آبادي مي گذرد .کوه " ميان رود"   در شمال و غرب  و " گردنه امام زاده هاشم"  در 4 کيلومتري غرب  آبادي است . بقعه امام زاده هاشم در ضلع شمال غربي جاده هراز ( تهران آمل ) در ارتفاع 2720 متر از سطح دريا و مشرف به دشت مشاء است . و دره  " پشت بن"  در 3 کيلومتري شمال خاور آبادي است .

 

کار و پيشه اهالي  در گذشته اي نه چندان دور عمدتاٌ  کشاورزي ، دامداري ، باغداري و کارگري بوده است که به لحاظ هجوم زمينخواران و ساخت و ساز هاي ويلايي بيشتر زمين هاي کشاورزي را از روستاييان به قيمت نازنل خريده و تغيير کار بري داده اند .

 

هجوم کوهخواران  از زبان مسئولين  :

 

çرئيس واحد کنترل و نظارت شهرداري دماوند 28 شهريور 1383  : از ابتداي سال جاري تاکنون با بيش از 100 مورد تخلف ساخت وساز غير مجاز در دماوند برخورد شد ..... وي گفت : بيشترين موارد تخلف در مناطق مشاء جاده مراء -شلمبه وليران خميني آباد همند چنار شرق- قلعه پا و قلعه سنگي بوده است .

 

ساخت و ساز ها در مشاء شکل قانوني مي گيرد

 

çدر خصوص ساخت وساز در اين روستا معاون استانداري تهران در تير ماه 1382 اظهار مي دارد که صدور مجوز ساخت و ساز در منطقه دماوند و به ويژه روستاي مشاء غير مجاز است به گفتة در آينده نزديک ناحيه شهرداري مشاء وابسته به شهرداري دماوند در اين روستا تشکيل مي شود تا کار ساخت و ساز هاي اين روستا را ساماندهي کند .

 

ç  بخشدار مرکزي دماوند 17 آذر 83  :     از ابتداي سال تا کنون از طريق صدور 180 جواز ساخت و ساز در منطقه مشاء بخشداري 280 ميليون تومان در آمد داشته که اين در آمد به حساب خزانه واريز شده است و به دنبال آن هستيم که 80 درصد از اين ميزان را در قبال اجراي پروژه ها در مشاء هزينه کنيم .

 

کشمکش براي الحاق  مشاء  به شهر دماوند و تغيير وضعيت آن از حالت روستا به شهر  

 

 

çعضو شوراي شهر دماوند ( مرتضي همتي) :  " ، استانداري تهران در سال 1373 و به استناد آن مصوبه (  بر اساس مصوبه انجمن شهر دماوند در سال 1344 شمسي) که بر اساس نص صريح قانون تقسيمات کشوري تصويب شده ، مشاء را به عنوان يکي از محلات شهر دماوند دانست و شهرداري نيز متعاقب آن در اين منطقه ناحيه شهرداري تاسيس کرد . در سال 1379 بر اساس مصوبه هيات دولت ، مشاء در حوزه بخش تعريف شد ولي در طول سالهاي اخير مجموعه مديريتي شهرستان اتفاق به الحاق اين منطقه به شهر دماوند داشتند و اقداماتي را براي اين مهم انجام دادند . وي تصريح کرد قبل از الحاق بايد طرح هادي مشا، تهيه شود و به همين منظور شهرداري دماوند با همکاري شرکت مشاور " يادمان بنا " اين طرح را آماده و تنظيم کرد ولي مراحل کاري آن از سرعت کمي برخوردار است . همتي اضافه کرد اين کندي سرعت به منظور توقف عمليات نبوده به طوري که از زمان ارسال نامه فرمانداري شهرستان به استانداري تهران مبني بر لزوم الحاق مشاء به شهر دماوند در سال 1381 تاکنون اين طرح در دست انجام بوده است اين عضو شوراي شهر دماوند خاطر نشان کرد شهرداري و شوراي شهر دماوند به طور جدي به دنبال الحاق اين منطقه به مجموعه شهري هستند . نماينده مردم شهر هاي دماوند و فيروز کوه   (26  آبان 1383- شماره 184 ره آورد)

 

       çسيد احمد رسولي نژاد نماينده مردم فيروزکوه و دماوند :  در حال حاضر مسئولين بخشداري مرکزي و فرمانداري دماوند بايد در خصوص صدور مجوز ها ي ساخت وساز در اين منطقه دقت بيشتري کرده و وسواس به دست خرج دهند تا در آينده اين گونه مجوز ها باعث بروز مشکل در سطح منطقه نشود . 26آبان 1383- شماره 184 ره آورد

 

مسئولين دولتي خواستار الحاق هستند ولي اهالي چه مي گويند:  

 

çاستشهاد محلي اهالي مشاء

اعضاي محترم شوراي اسلامي روستاي مشاء :

احتراماٌ به استحضار مي رسانيم اينجانبان امضاء کنند گان زير از اهالي مشاء که در تمام فصل ها در مشاء زندگي مي کنيم و تمام مشقات و سختي و بي آبي و سرماي زمستان  را متحمل مي شويم و در چند سال گذشته بدون مجوز رسمي مشاء را جزو حوزه الحاقي دماوند قلمداد کردند و با زدن ناحيه شهرداري و افتتاح صوري آن با دادن تعداد زيادي پروانه ساخت و ساز و مجوز معاملات ملکي و تفکيک املاک با دريافت حداقل دو ميليارد تومان نه آب شرب سالم داريم و نه از جاده و ديگر خدمات بهره برده ايم و بدين سبب به ما اهالي ظلم نموده اند . اخيراٌ تعدادي از افراد اين محل که اکثر ساکن تهران مي باشند و فقط در بهار و تابستان به عنوان آب و هواخوري براي کسب در آمد آنچناني که از راه معاملات ملکي با تصرف بسياري از املاک عمومي به جهت کسب منفعت بيشتر خواهان الحاق مشاء به دماوند را دارند . لذا ما اهالي ساکن مشاء ضمن قدر داني از بخشداري محترم مرکزي که اخيراٌ با کمک به دهيار و شورا نيت خيرخواهانه براي حل مشکلات مشاء را دارند اعلام مي داريم و خواهانيم که چنانچه مقامات و مسئولين ذيربط محترم ما را ياري فرمايند مشاء به صورت مستقل و خود گردان با داشتن شهرداري مستقل اقدام نمايد و در غير اين صورت با توجه به کمک و مساعدت بخشدار محترم و کارکنان اداره و راهنايي مثبت فرماندار محترم با داشتن طرح هادي روستايي به صورت روستا باقي بمانيم . والسلام با تشکر اهالي ساکن دائمي مشاء ن 1383 شماره 182 ره آورد) 

 

هر صورت چه " مشاء " به يک شهر مستقل تبديل شود و يا به شهر دماوند ملحق شود و يا اينکه به شکل روستا باقي بماند ، مديريتي ويژه مي طلبد تا اراضي آبخيز هاي حياتي اين منطقه را به عنوان مهم ترين زير حوزة دماوند مورد حفاظت جدي قرار دهد . بعلاوه  ذکر اين نکته ضرورت دارد که عدم توجه به اين مهم و  توسعة ساخت و ساز در اين منطقه با توجه به گسل مشاء و زلزله هاي رويداده ،  نتايج تاسف باري در پي خواهد داشت .

 

 

در پايان کانون ديده بانان زمين بر پايه اين پژوهش،   عقيده دارد که ساخت و ساز  بي رويه در اين منطقه ، تغيير کاربري اراضي کوهستاني ، عدم رعايت حريم رودخانه و مسيل ها ، راه سازي هاي مخرب و عملياتي از اين دست ريشه در عدم وجود طرح آمايش سرزمين دارد . بدون وجود آمايش سرزمين است که برنامه ريزي و اجراي طرح ها از سوي يک وزارتخانه و يا يک نهاد ، در تناقض با اهداف و عملکرد هاي وزارتخانه يا نهاد ديگر قرار مي گيرد و يا استاندارد هاي وزارتخانة ديگر را ناديده مي انگارد و يا شرايط و موقعيت مکاني يک طرح را مورد ارزيابي قرار نمي دهد . بنا براين راه برون رفت از چنين آشفته بازاري در حوزه دماوند  و ديگر آبخيز هاي کشور ،  تنها اتکا به برنامة آمايش سرزمين و بر پايه آن ،  برنامه هاي ملي – منطقه اي است . وجود چنين برنامه اي  از بخشي نگري و اجراي  سليقه اي جلوگيري خواهد کرد در غير اينصورت  ابعاد فاجعه بار تخريب و آلودگي از اين نيز فراتر خواهد رفت !

 

 

 

 

صفحه اصلی