مبانی فکری و زمینه های عملی

حجم وسیع تخریب و آلودگی  محیط زیست

در سه دهه

 
ادامه مطلب از صفحه قبل
 
     بخش  دو   
پیامد های شوم به بار آمده در نتیجه  مبانی فکری و عملکرد ها ی مخرب در محیط زیست

در این بخش نتایج شوم به بار آمده از بنیان های فکری  و اعمال بر نامه های نادرست و یا عدم اجرای برنامه های زیر ساختی   در نه محور زیر   دستکم در یک دهه اخیر و آنهم در برخی موضوعات زیست محیطی ارائه شده است. شایان تاکید  است  موارد ارائه شده  گزینه هایی از صد ها  مورد  ناهنجاری ها ی زیست محیطی است که اگر چه شامل همه ابعاد  اتفاقات  و پوشش دهنده کامل توزیع جغرافیایی آن ها نیست ولی  روشنگر بسیاری از  بنیان های فکری و عملکرد ها و یا عمل نکردن ها  در این سه دهه  بوده است که  موجب آسیب های جدی  و غیر قابل بازگشت  در بیشتر  موارد شده  است.  در این بخش گزیده خبری،گوشه ای از کارنامه ناموفق حفاظت از منابع حیاتی طبیعی و میراث ملی  این سر زمین در دوازده  موضوع  زیر تنظیم  و ارائه شده است:  

 

یک-منابع حیاتی آب، قربانی تخریب گسترده اکوسیستم های کوهستانی و دشتی و اجرای پروژه های غیر منطبق با ظرفیت منابع آبی و آلوده سازی های بی مهابا

 

 سد ها ی ساخته شده

آبخیز ها  منفجر و نابود می شوند تا سد ها ساخته شوند. سد هایی که موجب شده با ارزش ترین تالاب ها نابود و یا تهدید به نابودی شوند. سد هایی که تعادل طبیعی  آب  دشت های پایین دست را مختل کرده ،  تعادل طبیعی کوهستان ها یعنی بهترین آبخیز ها و سرچشمه  رود ها را  با انفجارهای فاجعه بار بر هم زده و  فرسایش های  آبی را  تشدید کرده است. سد هایی که بی مصرف بودن آنهادر شرایط خشکسالی ها  و نیز در زمان وقوع سیل ها به اثبات رسیده. سد هایی که  تنها کمتر از هفت درصد  برق  کشور را  تامین می کنند.   در زیر به  مواردی  چند از ناکار آمدی این سد ها که آبخیز های حیاتی یک کشور خشک و بیابانی را هدف گرفته است ارائه می شود  :

سد 15 خرداد    سد 15 خرداد  به عنوان طرح میان مدت برای تامین آب قم در نظر گرفته شده بود  و از ابتدا فرار آب  و مشکل شوری آب در آن پیش بینی شده بود اما  در این سالها به دلیل خشکسالی و افزایش میزان شوری آب ، این سد با مشکل مواجه شده است ....، این سد کارایی لازم را ندارد (زرگر معاون وزیر نیرو  - روزنامه ایران -24 شهریور 1379 )   *- تا پايان سال جاري هيچ آبي از سد 15 خرداد براي استفاده كشت پائيزه كشاورزان رهاسازي نخواهد شد. علت چنين اقدامي خشكسالي و ضرورت تامين 50 درصد از آب شرب شهر قم است. (مدير عامل شركت آب منطقه‌اي قم-  فارس 18 شهریور 87)

سد مارون - در مطالعات اولیه این سد، دقت کافی صورت نگرفته بود که با بهره برداری زود هنگام مشکلات آن تشدید شد( زرگرمعاون وزیر نیرو -  روزنامه ایران  24 شهریور 1379)

3 سد خاکی اسفراین-  آب دریاچه سه سد خاکی اسفراین به دلیل خشکسالی خشک شد. (عظیمی مدیر سازمان جهاد سازندگی اسفراین - روزنامه ایران11 اردیبهشت 1379)

سد خاکی هشترود-   بر اثر ناهماهنگی در برداشت آب سد خاکی هشترود ، مخزن سد  خشک شد و 25 تن ماهی تلف شد . خشک شدن این سد خاکی 120 میلیون ریال خسارت زد (ایران23 مرداد ماه 1379)

سد شهید پارسا - خشکسالی سالهای اخیر منجر به خشک شدن آب  سد شهید پارسا  در منطقه سرایان شهرستان فردوس شد. طی دو سال گذشته تا کنون هیچگونه آبی وارد این سد نشده است . این موضوع تبعاتی را بر روی مسائل زیست محیطی پیرامون سد بر جای گذاشته است .( مهدی عابدی بخشدار سرایان همشهری21 شهریور 1379)

سد جیرفت -  ذخیره سد جیرفت به علت خشکسالی و مصرف بی رویه تا تیرماه سال جاری به پایان می رسد. حجم ذخیره این سد از 400 میلیون مترمکعب به 62 میلیون مترمکعب در حال حاضر رسیده است که از این میزان نیز نصف آن قابل استحصال است (دریجانی رئیس سد جیرفت  - کیهان5 خرداد 1380 )

سد درود زن -  حجم آب موجود در سد درود زن و میزان ورودی آب به این سد در حال حاضر به کمترین حد خود در طول عمر این سد رسیده است . حجم آب هم اکنون 407 میلیون متر مکعب و  دبی رودخانه 15 متر مکعب در ثانیه است که باید این وضعیت را فاجعه یا بحران واقعی خواند.( هاشمی فرماندار مرودشت کیهان – خرداد 80)

سد  شاه قاسم یاسوج - آب سد شاه قاسم  از طریق چشمه های فصلی "تنگ  شاه قاسم  "  تامین می شود که به علت عدم بارندگی کافی در سال گذشته این چشمه ها خشک شده اند . کشاورزان منطقه هم می گویند : قبل از ایجاد سد کشت ها به صورت دیم انجام می شد و در حال حاضر با نظر به تامین آب توسط سد  شاه قاسم  کشت  به صورت آبی انجام شده که همگی در معرض نابودی قرار دارند . (جهانگیر حبیبی مدیر کل آب کهکیلویه و بویر احمد کیهان5 خرداد 1380)

سد مخزنی آبشینه -   در مراسم افتتاح سد مخزنی آبشینه  در کیلومتر 9 پایین دست سد اکباتان ( همدان ) هیچ آبی در رودخانه  های آبشینه و حاجی آباد جریان نداشت و مسئولان ذیربط برای آنکه احساس می کردند افتتاح سد بدون آب ممکن است مضحک باشد با عجله ته مانده آب سد اکباتان را خالی کردند و به این سد  انتقال دادند و حوالی غروب مراسم افتتاح بر گزار شد( ایران 19 مرداد 1381 )

سد يامچي و سد  ستارخان: با ساخت سد يامچي در اردبيل وسد  ستارخان در اهر ميزان توليد و استحصال آب اين شهرستان بيش از 150 ميليون مترمكعب كاهش يافت. (نماينده مشكين‌شهر در مجلس- فارس 29دی  1387)*- قطع جريان آب از سد ستارخان اهر بخش عظيمي از شاليزارهاي شهرستان مشگين شهر را با خطر نابودي رو به رو كرده است (ایرنا 23 خرداد 1387)

سد  فينارود - آب دریاچه سد  فينارود خلخال  خشک شد. هم‌اكنون دبي آب درياچه پشت سد فينارود به صفر رسيده و علاوه بر مشكل كم آبي براي زمين‌هاي زراعي پاياب سد، موجب از بين رفتن و تلف شدن دهها هزار قطعه ماهي نيز شده است (ایرنا- اول  تیر 1387)

سد ارس - كمبود نزولات آسماني موجب كاهش چشمگير آب در پشت سد ارس شده است..... انباشت رسوب و گل و لاي در درياچه شهرك مغان از مشكلات اساسي بخش كشاورزي شهرهاي پارس آباد و بيله سوار است . در صورت عدم تسريع در لايروبي اين درياچه علاوه‌بر بخش كشاورزي در تامين آب شرب شهرستان هاي مذبور با مشكل جدي رو به رو خواهيم شد. (فرماندار پارس آباد مغان-  ایرنا 12  مرداد 1387 ) 

سدهاي خوزستان - ذخيره آب پشت سدهاي خوزستان در سال جاري  پنج ميليارد متر مكعب كاهش يافته است (مديرعامل سازمان آب و برق خوزستان- ایسنا 9دی  1387)   بر اساس مطالعات انجام شده، 9 ميليون و 465 هزار هکتار از اراضي حوزه هاي آبخيز در بالا دست سدهاي استان قرار دارند. از اين ميان حدود پنج ميليون و679 هزار هکتار زمين در حال فرسايش هستند...اين موضوع در نهايت موجب افزايش رسوب گذاري در مخازن سدهاي استان مي شود. شدت اين پديده به حدي است كه سالانه حدود90 ميليون و 500 هزار متر مکعب معادل مخزن يك سد بزرگ از ظرفيت مخازن سدهاي خوزستان کاسته مي شود. اين موضوع در آينده اي نزديک، سبب رسيدن رسوبات تا دهانه ورودي نيروگاه‌هاي سدهايي كه بيش از 30 سال عمر دارند، شده و خروج آنها از سيكل توليد برق را به همراه خواهد داشت ...... در صورت ادامه روند كنوني،  مخزن سدي همچون سد دز تا 15 سال آينده از رسوب پر مي شود(   دبير انجمن صنفي مهندسان صنعت آب خوزستان- 18 آبان 1387 –ایسنا )

سد كوثر - ميزان ذخيره سد كوثر  به كمتر از۳۰درصد ظرفيت كلي آن يعني حدود ‪ ۲۲۳ميليون متر مكعب رسيد. ( بخشدارمركزي گچساران-ایرنا  18 شهریور 1387)

سد کارون 3 شکاف زمین در اطراف سد کارون 3 بر اثر زمین لغزش های گسترده  .    درمحدوده سد  کارون3 روستا های مسکونی،اراضی کشاورزی و بخشی از جنگل های باستانی بلوط زاگرس قربانیان سد سازی نابخردانه  کارون3  شد  (1387کانون دیده بانان زمین   )

*- طرح انتقال آب از سد كارون 3 به دشت ايذه تاكنون آغاز نشده است.  يكي از اهداف ساخت سدها، انتقال آب از پشت سدها از طريق ساخت شبكه‌هاي آبياري و زهكشي براي برخوردار شدن زمينهاي زراعي پايين دست مي‌باشد ولي تاكنون اين مهم براي اراضي پايين دستي سد كارون سه اجرا نشده است.(  فرماندار ايذه - ایسنا 13  مرداد 1387 )

سد خميزان-  ميزان آب ورودي به مخزن سد خميزان در شهرستان تيران و كرون به ميزان ‪ ۶۱درصد نسبت به سال قبل كاهش يافته است(  مديرعامل شركت سهامي آب منطقه ای اصفهان   -ایرنا 5 تیرماه 87) 

سد حنا - سدحنا در شهرستان سردسير و پر آب سميرم ‪ ۶۰درصد نسبت به سال قبل كاهش يافته است ( مديرعامل شركت سهامي آب منطقه ای اصفهان  -ایرنا 5 تیرماه 1387) 

سد زاينده رود -وضعيت ذخيره آب سد زاينده رود وخيم است  ذخيره آب از ‌٧٠٠ ميليون متر مکعب در سال گذشته به ‌٢٩٠ متر مکعب رسيده است. مديرعامل شرکت آب و فاضلاب استان اصفهان خسارت ناشي از نشت نفت در تابستان امسال به تاسيسات تصفيه خانه و شرکت آب و فاضلاب را ‌٣/٨ ميليارد تومان و ‌٤ ميليارد تومان به آب منطقه اي اعلام کرد و تاکيد کرد: با آغشته شدن فيلترهاي تصفيه خانه به مواد نفتي و از بين رفتن خاصيت و تعويض حتمي اين فيلترها حدود ‌٢ ميليارد تومان هزينه در برداشته است. ( مديرعامل شرکت آب و فاضلاب استان اصفهان--ایسنا 9دی  1387) آب شرب‪ ۲۷۰روستاي اين استان  اصفهان  با تانكرهاي سيار تامين مي‌شود...(  مدير كل بازسازي و حوادث غيرمترقبه استان اصفهان- ایرنا 24 آذر 87)

سد اكباتان - با ادامه حفاري‌هاي غيرمجاز در معادن حوزه سد اكباتان، با بارش رگبار 15 دقيقه‌اي، سد اكباتان پر از رسوب خواهد شد....براي برداشت يك كاميون سنگ سيليس بيش از 200 متر مكعب خاك اراضي ملي را برداشت مي‌كنند كه چنين مسئله‌اي مي‌توان تبعات غيرقابل جبراني را به دنبال داشته باشد.( سرپرست اداره منابع طبيعي همدان-  فارس  19 شهریور 87 )

سد استقلال - رنگ خاص آب شرب بندرعباس ناشي از فرآيند حذف جلبك‌ها در تصفيه خانه‌هاي آب اين شهر است. استفاده از لايه‌هاي پاييني آب سد استقلال ميناب و جلبك‌‌خيز بودن سطح درياچه‌اي اين سد باعث شده است كه در هنگام پمپاژ آب به خطوط آبرساني، مقاديري ناخالصي شامل جلبك‌ها و ساير مواد رنگدانه‌اي مشابه به تصفيه خانه‌ها انتقال يابد....(. مدير عامل شركت آب و فاضلاب هرمزگان - فارس  اول آبان 1387)

سد نکوآباد-  اولین پیامد زیست محیطی خشک سالی زاینده رود این است که از سد نکوآباد به پایین، حیات را از دست داده‌ایم و به صورت برنامه ریزی شده فقط به باغات آب رسانی می‌شود به طوری که حیات رودخانه در خطر است و در عمل سه تا پنج سال زمان نیاز است تا زاینده رود دوباره احیا شود. ( اول خرداد 1390 - مدیرکل محیط زیست استان اصفهان- مهر )

 درسال آبي جاري، حجم آب 44 سد كشور به كمتر از 20درصد رسيده كه سدهاي لار، رييسعلي دلواري، علويان، زاينده رود، جيرفت، ساوه، 15 خرداد، گلپايگان، ملاصدرا و طرق از جمله اين سدها به شمار مي روند. (وزارت نيرو– جام جم  8 آذر 1389 )

و .....

عواقب پیش بینی شده سد های برنامه ریزی شده  و یا در دست ساخت :

     سد البرز - این سد در ‪ ۴۵كيلومتري جنوب شرقي بابل (لفور سوادكوه و در انتهای منطقه حفاظت شده " شش رودبار ") واقع شده است. برای ساختن این سد نزدیک به 600 هزار درخت قطع شد و تعادل اکوسیستم های باستانی این منطقه به کلی به هم ریخت. ارتفاعات بسیاری در این منطقه با پوشش جنگلی و مرتعی ویژه برای تولید مصالح تخریب شد . فرسایش ها و سنگ ریزش های بسیاری در منطقه اتفاق افتاده که ادامه دارد . با آبگیری سد، مصیبت وارد مرحله تازه ای می شود . یعنی برای آبگیری ، حجم عمده آب رودخانه بابلرود به اسارت این سد در خواهد آمد و در پی آن،منابع آب مورد نیاز آبخوان ها و مناطق جنگلی پایین دست دستخوش تخریب های  بنیادی خواهد شد .

    سد کبودوال - با تکميل عمليات احداث سد کبودوال 72 هکتار از جنگل های چندصدساله علی آبادکتول واقع در استان گلستان قطع خواهد شد. مجوز قطع اين درختان که شامل گونه هاي کميابي چون انجيلي و ممرز نيز مي شود توسط شوراي عالي جنگل و مرتع در تاريخ 11/4/84 صادر شده و ارزيابي زيست محيطي آن از سوي سازمان محيط در سال 1384 تاييد شده است.( اعتماد، - 5 آذر 1387 )

  سد نرماب -در صورت موافقت سازمان جنگل ها با ساخت سد نرماب در استان گلستان، بيش از 220 هکتار از جنگل هاي هيرکاني باستاني ايران در معرض نابودي قرار خواهد گرفت.در همين حال چهار روستا و بخش هايي از اراضي زراعي آبي ارزشمند منطقه در صورت ساخت اين سد زير آب خواهد رفت .... مطالعات سد نرماب که از مصوبات سفر رئيس جمهور احمدي نژاد به گلستان بوده و قرار است اين سد در محدوده پنج کيلومتري شهرستان مينودشت در شرق اين استان ساخته شود......احداث اين سد بزرگ در حالي به عمليات اجرايي خود نزديک مي شود که پيش از اين، ساخت سد نو مل در مرکز گلستان با شکست مواجه شده و به دليل دارا بودن عارضه فرار آب و برخي مشکلات فني ديگر، بسياري از اهداف تعيين شده براي آن محقق نشده است. در همين حال مسوولان آب منطقه يي استان همچنان بر خوش بيني نسبت به ساخت سدهاي بعدي، از جمله سد کبودوال و نرماب پاي فشرده اند؛ دو سدي که براي ساخت تاج، مخزن و آبگيري نياز است تا بخش بزرگي از جنگل ها و اکوسيستم ارزشمند منطقه در معرض نابودي قرار گيرند.( 14 آبان 1387 روزنامه اعتماد)

  سد موشمپاي- اگر سدهاي در حال ساخت و همچنين سد موشمپاي زنجان وارد مدار شوند به 5 ميليارد متر مكعب آب نياز خواهند داشت تا مخازن سدها را تامين كند كه با اين توصيف بلايي بر سر گيلان خواهد آمد كه معلوم نيست چه كسي بايد پاسخگو باشد..... در صورت احداث سدهاي مذكور كشاورزي گيلان را به نابودي مي‌كشاند. (ميرزايي عضو كميسيون كشاورزي مجلس شوراي اسلامي مهر ماه 1387 گیل نیوز )

  اجرایی شدن  ساخت سد قره‌سو و  زرين گل در  علي‌آبادكتول ,خسارتی بی بازگشت  به جنگل های باستانی شمال و ذخیره گاه های جنگلی منطقه خواهد زد .  مدير عامل شركت سهامي آب منطقه‌اي گلستان گفت: عمليات اجرايي ساخت سد "قره‌سو ، زرين گل" در شهرستان علي‌آبادكتول كه ازمحل مصوبات سفرهيات دولت و رييس جمهوري به استان درحال اجراست، ‪ ۴۸درصد پيشرفت فيزيكي دارد. عمليات اجرايي سد زرين گل از سال ‪ ۸۲با برآورد اوليه ‪ ۱۲۰ميليارد ريال آغاز شد( 25 دی 86)

 خطر  نابودی جنگل های باستانی آمل درپی اجرایی شدن  سد منگل

 سد سیاه بیشه- سد نامبارکی که عملیات آن با انحراف رودخانه حفاظت شده  چالوس  آغاز می شود. این سد سازی با انفجار های پیاپی  در دل شکننده ترین کوه های کشور یعنی البرز ،  موجب می شود که  سفره های  آب  میلیون سالی این کوه های سترگ   شکسته  و منهدم شوند   و  میلیونها مترمکعب آب  بیرون ریخته و هدر برود .   شاید بسیاری از مسافران جاده چالوس بار ها و بار ها سرازیر شدن حجم زیادی از آب را از سمت  تونل های  در حال  ساخت و تخریب  منطقه سیاه بیشه در یکی دو سال پیش  دیده باشند. در آن هنگام  گفته می شد  که چون  سازندگان این تونل ها و سد ها در این منطقه قادر به  مهار آب نیستند حتی از ژاپن و دیگر کشور ها  کارشناس آورده اند . برای بستن این گندکاری  یعنی دقیقا همان  گند کاری که در ساخت تونل  مشاء  افتادکه از کشور ژاپن کمک درخواست شد نکته قابل توجه در  این عملیات مخرب آن است که این ساخت و سازها با نام  " شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران  "    انجام می شود که با نتایج به بار آمده   مغایرتی 180 درجه  با چنین نامی دارد . توسعه ای که با انفجار ذخایر میلیونی آب آغاز ی شود .  آیا از خود نمی پرسیم این چه نوع سد سازی است ؟

 

  سد بختیاری در استان لرستان در 23 اسفند ماه سال 1389 کلنگ آن به زمین زده شد .سدی که قرار است با همکاری چینی ها ساخته شود .این سد ظرفیت مخزن آن 5 میلیارد مترمکعب اعلام شده که دقیقا" در قلب جنگل های بکر زاگرس بنا می شود وحداقل 200 هزار اصله درخت را قربانی خواهد کرد. مديرعامل شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران اظهارداشت: سد بختياري به عنوان بلند ترين سد دو قوسي بتني جهان با ارتفاع 315 متر، بزرگترين مخزن مصنوعي ذخيره آب را در كشور پس از كرخه با حجم ظرفيتي معادل 8/4 ميليارد متر مكعب خواهد داشت.  ( ایرنا – 9 اسفند 1389 )

  سد سیمره - سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری با گذشت 2 روز از انتصاب رئیس آن سازمان به سرپرستی نهاد ریاست جمهوری اعلام کرد که مجوز آبگیری سد سیمره در محوطه باستانی تاریخی شهر سیمره را  صادر کرده است . این اعلام البته از سوی مجری سازنده سد که قرار است به عنوان نیروگاه برق آبی نیز استفاده قرار بگیرد صورت گرفت  .... محل احداث سد سیمره که در محل تلاقی استان ایلام و لرستان قرار دارد  ، دارای تاریخی کهن است که به موجب کاوش های انجام شده به دوران پیش از تاریخ نیز می رسد . .... در بررسی های نخست تخمین زده شده که با احتساب محوطه های دور مانده از چشم گروه بررسی کننده ، آثار باستانی و تاریخی موجود در محوطه 150  اثر مشتمل بر تپه ها و گورستان های باستانی ، پل ها و قلعه ها و آسیاب های آبی باشد که هر کدام نیازمند فصل های طولانی کاوش یا بررسی است ..... کامیار عبدی ، باستان شناسی  که البته در یکی از فصل های کاوش در سیمره نیز حضور داشته ، می گوید  : بر اساس آنچه باستان شناس های دیگر نیز اعلام کرده اند آثاری از 25 هزار سال قبل  تا دوران اسلامی در کاوش های سیمره به دست آماده و سفال های نادری نیز از محوطه تاریخی  یافت شده است . وی همچنین می گوید ، یادگار هایی از دوران ساسانی شبیه به کوشک یا کاروانسرا های ساسانی در این محوطه با استناد به گچبری های ساسانی یافت شده از سیمره خبر می دهد .. ( روزنامه همشهری – 25 فروردین 1390 )

  احداث سدي در تنگه  مال آقا  اين دهكده گردشگري به زير آب مي‌رود...با احداث اين سدْ آثار تاريخي و باستاني اين منطقه به طور كامل به زير آب مي‌روند (مدير میراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري باغملك- ایسنا  29 تیر 87 )

   و....

  مواردی  از نتایج استحصال های بی رویه از آب های زیر زمینی و نیز آلوده سازی های بی مهابای رود خانه ها :

… به‌دليل پايين رفتن سطح سفره‌هاي زير زميني در استان خوزستان، مجوز حفر چاه جديد صادر نمي‌شود.. (مديرعامل سازمان  آب و برق خوزستان - فارس 5 آبان 1387)

… به دلیل افت شدید سطح آب ، سفره های زیر زمینی  دشت مرکزی  و منابع آب این منطقه با خطر شور شدن مواجه شده است. از بیست سال گذشته تاکنون سطح آب های زیر زمینی دشت اراک بیش از 30 متر افت داشته است (دبیر کمیته حفاظت از منابع آبی استان مرکزی گفت حیات نو 26 تیر 1379)

…فروچاله‌هاي کبودرآهنگ از نظر تعداد و عمق در کشور نادر هستند....اگر بناست به صنعتي شدن همدان فکر کنيم، بايد به دنبال صنايعي با آب کمتر باشيم، چرا که اگر پيش از احداث نيروگاه شهيد مفتح در کبودرآهنگ مطالعه عميق و تفصيلي صورت مي‌گرفت و آب زيرزميني منطقه ارزيابي مي‌شد، قطعا از ساخت نيروگاه در اين منطقه صرف نظر مي‌شد.....در 18 سال گذشته، سطح آب زيرزميني منطقه، 18 متر کاهش يافته است. (دکتر قبادي عضو هيات علمي گروه زمين شناسي دانشگاه بوعلي سيناي همدان -    ایسنا 6 آبان 87)

 …120حلقه چاه آب كشاورزي در شهرستان گچساران خشك شد ( رئیس اداره آب گچساران -18/6/87  )

…آب شهرستانهاي دير، کنگان و جم از شاخص هاي بهداشتي برخوردار نيست و به عنوان نمونه يک بطري از اين آب را براي مسئولان در مرکز ارسال مي کنم تا آنان قضاوت کنند که اين آب که مردم اين شهرستان ها مي نوشند، چه وضعيتي دارد. (  نمایتده کنگان، ديّر و جم - ایرنا   2 خرداد 1388)

…درحالیکه طی یک ماه گذشته شهرستانهای مختلف بزرگترین استان کشور شاهد بروز سیل، طوفان و زمین لرزه بودند این بار رانش و نشست زمین موجب بروز شکافی دو کیلومتری در شهرستان عنبرآباد در جنوب کرمان شد.. عمق این شکاف دو کیلومتری در برخی از نقاط زمین به چندین متر و عرض آن به یک متر می رسد.   تاکنون 150 واحد مسکونی روستایی در اثر این شکاف آسیب دیده اند و مردم نگران از تداوم خسارات آن هستند. این شکاف بزرگ و عمیق موجب تخریب برخی منازل مسکونی در چهار روستای در امتداد این شکاف شده است.  وی خاطرنشان کرد: این حفره طولانی و عمیق روستاهای حاجی آباد، نظم آباد، خاتون آباد و شوکت آباد را در برگرفته است. مسعود ناظم زاده رئیس سازمان زمین شناسی کرمان: این پدیده بر اثر بروز زمین لرزه و گسل روی نداده است بلکه به دلیل نشست زمین در دشت روی داده است. وی افزود: خشکسالیهای پیاپی در استان کرمان و برداشت بیش از حد آب از منابع آب زیر زمینی موجب کاهش سطح آب و درنهایت نشست زمین می شود.( 17 بهمن 1389 – مهر )

 …600دشت در کشور وجود دارد که از اين تعداد 300 دشت در خطر فرو نشست قرار دارد.  محمد جواد بلورچي مدير زمين شناسي سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدني کشور مي گويد: فرونشست پايين رفتن تدريجي سطح زمين است که دليل اصلي آن برداشت بي رويه از سفره هاي آبي زير زميني است. برداشت بي رويه آب از منايع زير زميني باعث ايجاد خلل و فرج در خاک مي شود و زمين مانند اسفنجي که آبش را گرفته باشند پايين مي رود و ديگر آن قسمت از زمين براي هميشه از دست مي رود. بررسی‌های موردی که برخی از آنها توسط سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در این زمینه انجام گرفته عبارتند از:

í فرونشست بزرگ اختیار آباد در نزدیکی کرمان    

 íدشت کبودر‌آهنگ و فامنین در استان همدان که فروچاله‌های متعددی در این دشت دیده شده و روند شکل‌گیری آنها حتی نیروگاه شهید مفتح را تهدید می‌کند

 íدشت معین‌آباد ورامین در استان تهران که در آن شکاف زمین به طول ۴/۲ کیلومتر در منطقه مشاهده شد و حتی تا امروز شکافهایی به موازات آن در شکل‌گیری است. روند گسترش این فرونشست خطوط انتقال نیرو را تهدید می‌‌کند

íدشت‌نظرآباد در استان تهران که بعضی از آثار فرونشست به صورت بالا‌آمدن لوله چاهها از سطح زمین و ماسه‌دهی چاهها مشاهده شده است.

 íدشت‌های رفسنجان و مشهد نیز آثاری از پدیده فرونشست را نشان داده‌اند

íدر جنوب غرب تهران بزرگ، اندازه‌گیری‌های انجام شده توسط سازمان نقشه‌برداری کشور نشستی به میزان حدود یک‌ونیم متر را در ۹ سال گذشته در منطقه17  ،۱۸ و ۱۹ شهرداری نشان می‌دهد.

براساس بررسی‌های انجام شده، شواهدی در دست است که نشان می‌دهد این پدیده در دشت‌های دیگر ایران چونÙ اراک،  Ù ‌نهاوند، Ù  خمین،  Ùگلپایگان،Ù نطنز،  Ù یزد  و  Ù ابرکوه  نیز در حال شکل‌گیری است ،این موارد نمایانگر آن است که بازنگری و تغییر در استراتژی مدیریت منابع آب ایران در توسعه پایدار کشور اجتناب‌ناپذیر است. بلورچي گفت: کار بر روي پديده فرونشست از حدود سال 84 که بررسي آن دقيق و شديد شد، توسط سازمان نقشه برداري کشور آغاز شد. بلورچي اظهارداشت: متاسفانه وضعيت نگران کننده است .بسياري از دشت هايي که مورد بررسي قرار گرفتند ميزان بالايي از فرو نشست را نشان مي دهند مثلا Ùدشت کاشمر در استان خراسان رضوي و Ùرفسنجان با نرخ حدود 30 سانتيمتر در سال تا کنون رکورددار هستند.
   دشت هاي ديگر مانند
Ù دشت مهيار در استان اصفهان،Ù دشت اصفهان، Ù‌دشت کاشان،  Ù دشت تهران،  Ùهشتگرد،Ù ورامين، Ù ‌مشهد و Ùدشت قزوين با 25 سانتيمتر در سال فرو نشست نرخ هايي است که هر ذهن فعال و متفکري را نگران آينده اين دشت ها مي کند .بلورچي گفت: در استان تهران هفت دشت وجود دارد و فقط در دو دشت آبسرد در دماوند و دشت اشتهارد فرو نشست مشاهده نشده است. البته دليل آن برداشت درست از منابع زير زميني نيست بلکه به نوع دانه بندي خاک بر مي گردد. دشت هاي وسيعي در کشور وجود دارد مانند دشت تهران که حدود 500 تا 600 کيلومتر مربع است يا Ùدشت ساوجبلاغ حدود 600 کيلومتر مربع است يا Ùدشت ورامين حدود 800 کيلومتر مربع است که تمام اينها در حال فرو نشست هستند. به گفته بلورچي ميانگين فرونشست اين دشت ها از 10 سانتيمتر کمتر نيست و اين نرخ بسيار بالاي جهاني است، در جهان چيزي در حد سانتيمتر نگران کننده است حالا ما دهها برابر آن را داريم و اين نشان مي دهد که چقدر بايد به نحوه بهره برداري از آبهاي زير زميني اهميت دهيم و چقدر بايد نگران آينده باشيم. بلورچي در ادامه در خصوص دشت هاي استان فارس گفت: متاسفانه در پنج ساله چهارم به استان فارس نپرداختيم، Ùفارس يکي از استان هايي است که بدون شک بيشترين نرخ فرونشست در کشور را دارد .چندي پيش استاندار فارس اعلام کرده بود که حدود 60 دشت دراين استان دچار پديده فرونشست شده است. مدير زمين شناسي سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدني کشور گفت: ....   ايران کشوري است که داراي خشکسالي هاي مستمر و طولاني است و ايراني در طول تاريخ هميشه زندگي اش را بر مبناي آب زير زميني برنامه ريزي کرده است و در چنين اقليم خشکي تمدن چند هزار ساله داريم. چون بارندگي ها در کشور ما دائمي نيست اگر منايع زير زميني از بين برود امکان اينکه بتوانيم روشي براي جايگزيني منابع آبي پيدا کنيم بسيار سخت است .......  بلورچي گفت: در برخي نقاط فرو نشست کاري کرده که اکثر خانه ها دچار ترک هاي ريزي شده است که حتي توسط ساکنان نيز حس نمي شود و متاسفانه اين مناطق در زمين لرزه هاي کوچک مي توانند متحمل خسارت هاي بزرگ شوند.مدير زمين شناسي سازمان زمين شناسي و اکتشافات معدني کشور گفت:   ما نبايد فقط به اين قضيه فکر کنيم که فعلا نياز آبي خود را برطرف کنيم در حالي که با حرکت نادرست در طبيعت، زنجيره اي را از گردونه طبيعت پاره مي کنيم و به ضرر خودمان تمام مي شود، در واقع ما خودمان مسوول کار هاي خود هستيم. پديده فرونشست خطرش بيشتر از زلزله است چون وقتي شهري زلزله بيايد بعد از چند سال بالاخره بازسازي مي شود اما شهري که در اثر فرونشست از بين برود و آبخوانش تخليه شود ديگر با هيچ انرژي و سرمايه گذاري باز سازي نمي شود.  (پایگاه ملی داده های علوم زمین 23 اسفند 1389)

تخریب آبخوان ( سفره آب دائمی Permanent water table )

……تونل سازي در مشاء دماوند موجب تخريب مخازن آب زيرزميني شد .  این عنوان گزارشی است از کانون دیده بانان زمین در مرداد ماه سال 1384   . در بخشی از این گزارش آمده است : ....اين تونل که  از  حدود سه  سال پيش،  عمليات آن آغاز شده است،    ازنظر موقعيت در دره مشاء دماوند و در زير ارتفاعات تونل امام زاده هاشم  واقع است .   هدف اوليه در ايجاد اين تونل،  ظاهراٌ کوتاه کردن  مسير تهران – شمال يا  ايجاد يک راه موازي ديگر از اين بخش از حوزة دماوند به شمال است...... چند خبر تلخ از این تونل سازی در فروردین 1383:  رئيس جمعيت هلال اهمر دماوند:   ريزش تونل در دست ساخت " مشاء " در اين شهرستان باعث کشته شدن يک نفر و مجروح شدن 4 نفر از کارگران مشغول به کار شد . به گفته علي اصغري ، اين حادثه در عمق 300 متري تونل به دليل جمع شدن آب در پشت ديواره انتهاي تونل ، شکسته شدن ديواره و جاري شدن  سيل اتفاق افتاد . ....اين تونل براي چندمين بار است که دچار حادثه ريزش مي شود . بر اثر اين حادثه يک دستگاه لودر مشغول کار در تونل با فشار آب تا 80 متري بيرون تونل پرتاپ شده است.... يک مقام آگاه در فرمانداري شهرستان دماوند که خواست نامش فاش نشود در اين خصوص گفت : با توجه به اين که  این يک طرح ملي است و وزارت راه و ترابري عهده دار مسئوليت آن است ، لذا خود آنها تلاش براي يافتن جسد را بر عهده گرفتند... . (همشهري 18 فروردين 1383 )   همين خبر در کيهان 17 فروردين 1383 با عنوان:  "   پنج گارگر در اثر ريزش تونل مشاء کشته و مجروح شدند"  ، آمده است .

همانگونه که مشاهده مي شود،  در اخبار فوق تنها به شرح حادثه پرداخته شده است، آنهم  به  نقل از رئيس هلال  احمر. ولي به علل واقعه  اشاره اي نشده است،  مبني بر  اينکه واقعاٌ  جمع شدن  آب  و جاري شدن سيل در تونل به چه دليل بوده است، و اينکه اين آب از کجا آمده و پشت کدام ديوار !!  جمع شده که  پس از حرکت توانسته يک لودر به وزن تقريبي ده تن را با فشار زياد از فاصله 300 متري داخل تونل به 80 متري خارج از تونل پرتاب کند ؟  چرا چنين اتفاقي افتاده است؟ و پاسخ  طراحان و مجريان اين تونل  چه بوده است ؟  در  بازديد  اعضاي کانون ديده بانان زمين (  مرداد ماه سال 1384) مشاهده شد  که بعد از گذشت 15 ماه همچنان  فرار آب از تونل ادامه دا شت . يعني آب جمع شده پشت ديوار!!   هنوز بعد از اين مدت  تخليه نشده بود ! اما چنين تصور مي شود که آبي با اين شدت تنها مي تواند آب يک مخزن زير زميني طبيعي باشد که به نظر مي رسد بيش از 1000 متر مکعب آن  در لحظة اول انفجار تخليه شده است.   بعلاوه اگر دبي  همين ميزان آب جاري از تونل را در وضعيت فعلي بين 500 تا 1000 ليتر در  دقيقه بدانيم  محاسبه کنيد ميليون ها مترمکعب آبي که در فاصله 15 ماه هدر رفته است .و......

……در اجرای پروژه انتقال آب از "چشمه روزبه " در حوزه آبریز رودخانه تالار شهمیرزاد  برای پیشگیری از خسارت زیست محیطی ، قرار بود آب چشمه به وسیله سیستم پمپاژ و از بالای کوه " کاهش " با مسیر های کم ضرر منتقل شود اما مجریان طرح بدون توجه به هشدار ها و نظرات کارشناسان و صرفا به منظور صرفه جویی در هزینه ها عملیات حفر تونل به طول سه  ( 33/3) کیلومتر از وسط کوه " کاهش " ادامه دادند که در جریان انفجار 25 خرداد 1382 ناگهان جریان آب در حجمی بسیار بالا ( حدود 500 لیتر در ثانیه ) از دیواره تونل فوران کرد و به صورت سیلاب به سوی شهمیرزاد روان شد . این آب در واقع از آبخوان اصلی و تامین کننده آب چشمه بین دو لایه آهکی قرار داشت سرریز شد و در نتیجه به دلیل خشک شدن تدریجی چشمه های تامین کننده آب مزارع و باغ های شهمیرزاد از جمله باغ کم نظیر 700 هکتاری گردو خسارات بسیار سنگین و غیر قابل جبران به بار آمد ( همشهری 18/4/1382 )  نویسنده این گزارش ( خطیبی ) بازدید ی در همان سال ها  از این باغات داشته و تصاویری از باغ های  خشک شده در اختیار دارد ! 

 

 رود خانه های آلوده و آلودگی آب های شرب: 

…آلودگی آب مصرفی یکی از شهرستان های استان کهگیلویه و بویر احمد 70 نفر از اهالی روستای " علی کرمی " از توابع شهرستان دنا را راهی بیمارستان کرد . مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب روستایی استان کهگیلویه و بویر احمد ضمن تایید این خبر گفت گزارش هایی در این زمینه شده است که البته حال تمامی بیماران خوب است . رئیس بیمارستان امام سجاد استان کهگیلویه و بویر احمد نیز علائم این مسمومیت را اسهال ، استفراغ و گاها اسهال خونی عنوان کرد . مسمومیت 70 نفر از روستاییان کهگیلویه و بویر احمد روز گذشته ششمین حادثه مسمومیت ناشی از مصرف آب در کشور رقم زد . طی یکماه گذشته گزارش هاهای مشابهی از استان های سمنان – چهار محال و بختیاری – ایلام – سیستان و بلوچستان و کرمانشاه در رابطه با مسمومیت ناشی از مصرف آب شرب مخابره شده بود . تنها در اوایل ماه جاری مدیران بهداشتی استان چهار محال و بختیاری از این رهگذر شاهد مسموم شدن بیش از 300 نفر بودند ... ( 20 مرداد 1383 – روزنامه شرق )  .

…هيچ رديف بودجه‌اي براي رفع آلودگي رودخانه‌هاي كشور وجود ندارد ..سالانه حدود 20 ميليون تن فاضلاب تصفيه نشده از طريق رودخانه‌هاي آلوده به درياچه‌هاي داخلي، درياي خزر و خليج فارس سرازير مي‌شود. بر همين اساس، بيش از 165 رودخانه آلوده در كشور شناسايي شده‌اند كه از بين آن‌ها حدود70 رودخانه بيش‌ترين آلودگي را داشته‌اند و با توجه به ميكروارگانيسم‌هاي بيماري‌زاي موجود در خود، مي‌توانند موجب بروز بيماري‌هاي مرگ‌آور همه‌گير شوند. از بين تمام رودخانه‌هاي كشور مطالعات 9 رودخانه كه پيش‌بيني آلايندگي بيش‌تري در آن‌ها مي‌شد شروع شده ....(رودخانه سفيد رود، كرخه، سيمينه رود، زرينه رود، حله، گرگان رود، مند، هراز و ارس ) در دولت گذشته نيز قرار بود بانك اطلاعات هوشمند رودخانه‌هاي بزرگ و آلوده كشور را تهيه كند كه از آن هم هيچ خبري نشد. (سروش مدبري، مدير كل دفتر بررسي آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست - فارس 15 خرداد 1386)

…افزايش روزافزون ميزان آلودگي سه رودخانه مهم استان اردبيل نگران‌كننده است . رودخانه هاي ارس ، قره‌سو و بالخلو از رودخانه‌هاي آلوده‌اي هستند كه شاخص آلودگي در اين رودخانه‌ها هر روز بيشتر مي‌شود ! (مديركل حفاظت محيط زيست استان اردبيل- ایرنا 12اردیبهشت 87 )  

…و......

 

6 از 17

  ادامه

                         

صفحه اصلی