زوایای تصویری از جنگل های هیرکانی شش رودبار،  بخشی از ده درصد جنگل های حفاظت شده،

در محاصره دست اندازی و معدن کاوی

 

 

گزارش از کانون دیده بانان زمین:     نسرین دخت خطیبی   با همکاری فرشته موثق نژاد  و  مینا محبوبی  - پاییز 1388

 

 

در پاییز سال جاری ( 1388)  کانون دیده بانان زمین در ادامه بازدید ها از جنگل های باستانی شمال  یکی دیگر از  19 منطقه    "  ده درصد حفاظت شده  جنگلی  کشور "    یعنی  شش رودبار را مورد بازدید قرار داد . در این بازدید سه تن از اعضای این کانون (نسرین دخت خطیبی- فرشته موثق نژاد –مینا محبوبی) شرکت داشتند.

شایان توجه است که  براساس مصوبه 164مورخ 23/10/77شوراي عالي حفاظت محيط زيست حفظ وحراست از 10 درصد جنگل هاي کشور که از غناي خاصي برخوردار است، برعهده سازمان  حفاظت محيط زيست و سازمان جنگل ها ومراتع کشور گذاشته شده است . در اجرای این تصمیم ، سازمان حفاظت محیط زیست  و سازمان جنگل ها و مراتع کشور مکلف شدند  تا پایان شهریور ماه 1378 محدوده های ارزشمند و یا در معرض تخریب معادل حداقل ده درصد جنگل های کشور را تعیین و ضمن مشخص نمودن حدود آن در نقشه های  با مقیاس مناسب و اخذ تایید شورایعالی ،طبق ماده 4 قانون شکار و صید، رسما آگهی نمایند.  بر اساس این مصوبه ابتدا 19 منطقه به تصویب رسید که از این 19 منطقه ده منطقه جنگلی در استان های مازندران و گلستان و بقیه از استان های آذربایجان غربی ، ایلام ، خوزستان ، کهگیلویه و یزد انتخاب شدند .

منطقه جنگلی "  شش رودبار "  با هشت هزار هکتار مساحت  جزو این مناطق به تصویب رسید . سایر مناطق جنگلی  در  استان های مازندران و گلستان نیز بدین  ترتیب اعلام شدند:

 منطقه جنگلی زاو ( کلاله ) 14875هکتار – منطقه جنگلی بلس کوه ( رامسر )  10483 هکتار- منطقه جنگلی هزار جریب( بندر گز ) 9556هکتار  - منطقه جنگلی چهار باغ (چالوس) 8537هکتار  - منطقه جنگلی شش رودبار ( قائم شهر) 8000 - منطقه جنگلی لسی کوه ( نور ) 6300 هکتار - منطقه جنگلی اساس (  قائم شهر ) 5944 هکتار - منطقه جنگلی لاویچ ( نور) 4000  - منطقه جنگلی شاه نظر (آمل) 2075هکتار - منطقه جنگلی سیاه بیشه ( آمل ) 1813 هکتار . به این فهرست مناطق جنگلی دیگر نیز اضافه شده که از آن جمله است منطقه جنگلی خیبوس( قائم شهر )   با وسعت 3410 هکتار

 در این گزارش تلاش شده است با ارائه یکصد  تصویر ، برخی از  ارزش های ارتفاعات جنگلی و مرتعی  و همچنین   چشم انداز های تاسف بار از نحوه حفاظت و  دست اندازی  به این میراث طبیعی نسل ها  به ثبت تصویری  برسد . اما پیش از آن  ، لازم است  شناخت اجمالی از این منطقه  بر اساس آنچه که در اطلس  مناطق حفاظت شده آمده است و آنچه را که ما خود بر اساس یافته های دیگر  دریافت کردیم ، ارائه  شود : 

 

 

در اطلس مناطق حفاظت شده سازمان حفاظت محیط زیست (1385)  چنین آمده است :

این منطقه ( شش رودبار )  با مساحت 7832 هکتار واقع در استان مازندران از سال 1380 تحت حفاظت قرار گرفت . دامنه ارتفاعی 740 تا  2820 متر ، دما و بارندگی متوسط سالیانه 13 درجه سانتیگراد و 650 میلیمتر که موجب تشکیل اقلیم نیمه مرطوب معتدل در منطقه شده اند .

( شش رودبار ) منطقه ای است کوهستانی با پوشش های جنگلی کم نظیر هیرکانی و مراتع ییلاقی . رودخانه های پر آب شش رودبار و چرات بخش هایی از مرز های منطقه را تشکیل می دهند . گونه های مهم گیاهی منطقه عبارتند از :  راش – بلند مازو- ممرز- پلت- شیردار- نمدار – ملچ- اوری- لور- کچف- زبان گنجشک- توسکای ییلاقی- انجیلی- برگ بو- خاس- چای کوهی- و گون آسای ایرانی .

گونه های اصلی جانوری منطقه عبارتند از : مرال- شوکا- خرس- قهوه ای- پلنگ- گرگ- بز- پازن- شغال- سمورسنگی – گربه جنگلی- تشی- کبک دری- افعی دماوندی و قزل آلا .

 

منطقه حفاظت شده شش رودبار همانند دیگر  مناطق حفاظت شده  بدون نماد های مشخص کننده  مرز ها و حریم  منطقه  

آنچه که به راستی در این مناطق ویژه  غایب است ، وجود علائم مرز بندی و مشخص کننده محدوده و حریم این نوع مناطق است . به همین دلیل  اندک تابلو های نصب شده  که تنها نام منطقه در آنها ذکر شده به کلی بی معنی است.   زیرا  خالی از نقشه و راهنمای مشخصات منطقه از جمله مرز ها وحریم ها ، مساحت و نیز ممنوعیت های قانونی تغییرات  کاربری منطقه است .

در منطقه حفاظت شده شش رودبار نیز  بدون مشخص بودن حریم ها و مرز ها  تنها در روی  چند تابلو  نصب شده در منطقه به ذکر کلی " شکار و صید و تعلیف احشام بدون مجوز قانونی ممنوع است ، تخریب محیط و رستنی ها اکیدا ممنوع است "  اکتفا   شده بود  . با گفتگویی که با برخی از مردم بومی داشتیم  آنها نیز  نمی دانستند که این منطقه حفاظت شده است و فقط از یکی دو مورد تا بلو نصب شده  فکر می کردند  در مورد حفاظت  از و حوش است  اطلاع داشتند. کانون دیده بانان زمین در این بازدید  با   تخریب های دهشتناک راهسازی  ،    انواع تغییر کاربری  و آلوده سازی  های گوناگون  مواجه شدند   به عنوان مثال   وجود  10  استخر پرورش ماهی و چندین  استخر رسوب گير و چند استخر  لجن گير   با استفاده از آب چشمه های این منطقه حفاظت شده و تبدیل آن به فاضلاب بسیار آلوده و تخلیه  فاضلاب ها د ر مبدا رودخانه شش رودبار  .   همچنین تخریب  بخش هایی از اکوسیستم میلیون سالی جنگل های هیرکانی این منطقه برای  حفر تونل های معدنی فلوریت  و تخریب دامنه های جنگلی و حریم رودخانه برای  دپو  و ترمینال حمل مواد مشاهده شد و... و این سوال را پیش می آورد که به راستی  معنی منطقه حفاظت شده از نظر سازمان حفاظت محیط زیست چیست ؟ و این سازمان تا کی می خواهد   مناطق حفاظت شده  این میراث طبیعی نسل ها را  اینچنین غیر مسئولانه  تقدیم  به بهره برداران کند !

شش رودبار

 تابلویی   بی معنی   و  تهی  از اطلاعات لازم در باره یک منطقه  حفاظت شده

 

شش رودبار

  تابلویی  تزیینی و بدون کاربرد در  منطقه  حفاظت شده

عکس از کانون دیده بانان زمین - نسرین دخت خطیبی

 

باز هم  تصویری از  کاشت یک تابلوی    دیگر در  منطقه  حفاظت شده

عکس از کانون دیده بانان زمین - مینا محبوبی

 

شش رودبار

تابلویی  کاشته شده  برای اعلام وجود  سازمان حفاظت محیط زیست  !!

عکس از کانون دیده بانان زمین - نسرین دخت خطیبی

 

 

 

 

  موقعیت شش رودبار

بر اساس نقشه منعکس شده در اطلس مناطق حفاظت شده  این منطقه حفاظت شده یک منطقه کوهستانی است شامل  ارتفاعات جنوبی  حوزه رودخانه چرات و ارتفاعا ت شمالی حوزه رودخانه شش رودبار که با  جهت جنوب غرب به شمال شرق فضای جغرافیایی منطقه را تشکیل می دهد  

 

شش رودبار  

نقشه منطقه حفاظت شده  شش رودبار

 ( ماخذ نقشه : اطلس مناطق حفاظت شده ایران -چاپ سازمان حفاظت محیط زیست 1385 )

 

        

موقعیت تقریبی  منطقه حفاظت شده  شش رودبار  درنقشه ایران  ,  نقشه استان مازندران

 

شش رودبار  

 موقعیت منطقه حفاظت شده  شش رودبار در نقشه1:50000  ( پدیده  های طبیعی و اسامی نقشه  توسط کانون دیده بانان زمین بزرگ نمایی شده است )

 

 

دسترسی  و نحوه پراکنش روستا های اطراف منطقه حفاظت شده

بعد از  " پل سفید  " (  در مسیر جاده فیروزکوه – قائم شهر  )   از  دو راهی  آزاد مهر ( دو راهی آزاد مهر محل تلاقی  بخشی از رودخانه های حوزه های  غربی رودخانه تالار است .)    به سمت غرب وارد جاده معروف به " تلار  یا آلاشت " می شویم  و    بعد از طی  8 کیلومتر    به دو راهی  دراسله – آلاشت می رسیم. 

 

دو راهی دراسله - آلاشت

عکس از کانون دیده بانان زمین - نسرین دخت خطیبی

 

ابتدای  راه  شش رودبار  و  دراسله 

عکس از کانون دیده بانان زمین - مینا محبوبی

 

  راه   آلاشت  28 کیلومتر است که  تقریبا 12 کیلومتر آن از کنار رودخانه چرات عبور می کند یعنی مرز طبیعی منطقه حفاظت شده  و راه دراسله  راهی است  که   در چند ساله اخیر  احداث آن به شکل کنونی  شروع شده  و  همچنان  در حال تعریض و تخریب های گسترده   صخره های کوهستانی و دامنه های جنگلی این منطقه می باشد  . طول راه تا   دراسله حدود    30 کیلومتر است. 

موقعیت تقریبی  منطقه حفاظت شده شش رودبار  و  مراکز جمعیتی  منطقه 

 

در قسمت شمالی منطقه ، روستا های لله بند – گلیان -  بارنگان (بارنیگنون )  -واله – پیشین واله – کمرینگ – وسیه کش یعنی  در حوزه  رودخانه چرات  قرار دارند .

و در قسمت جنوبی  منطقه روستا هایی چون شیر گاه – مومچ خیل - گررودبار – زنگیان – آرات بن- چماز چال - لالاتا –  معدن پارالین-  پالنده – کاکران – شش رودبار - کمندک و دراسله در این مسیر و در کنار  رودخانه شش رودبار قرار دارند که اگر چه هیچیک از آنها در داخل منطقه حفاظت شده نیستند ولی ساخت و ساز های مشاهده شده به داخل منطقه حفاظت شده  و بر روی ارتفاعات جنگلی منطقه حفاظت شده کشیده شده است و  دیری نخواهد گذشت که  این منطقه  به سرنوشت منطقه جنگلی روستای مومیچ خیل ( عکس زیر )  که به کلی از جنگل تهی شده است  دچارمی شود .  همه این روستا ها  جزو دهستان " ولوپی " از بخش مرکزی شهرستان سواد کوه در استان مازندران می باشند

 

 

 روستای مومیچ خیل

 

 

 

نگاهی به شاخص های ارتفاعات منطقه حفاظت شده  و دو رودخانه  "چرات" و "شش رودبار"  

منطقه حفاظت شده شش رودبار یک منطقه   کوهستانی است  و کوه های آن   آخرین کوه های البرز مرکزی  در این بخش از مازندران می باشند  که منشاء  رود های  حوزه های غربی  رودخانه تالار است.    شایان ذکر است  رودخانه   "  تالار "  ( دره تالار )   مرز بین ارتفاعات البرز مرکزی و البرز شرقی است .  ( رود تالار یا تلار پس از طی مسافت تقریبی 80 كیلومتر به دریای خزر می ریزد. )  کوه فراخ کش با  ارتفاع 2453 متر  ،  کوه سیا درجه با ارتفاع  2317متر و کوه لالاتا   با  ارتفاع 1939 متر     از کوه های به نام این منطقه هستند .

رودخانه شش رودبار به طول 21 کیلومتر  از دامنه های کوه " گل ماد  Gelmad " سرچشمه گرفته و پس از عبور از دره های شرقی کوه فراخ کش به رودخانه تالار می ریزد .

 رودخانه چرات  با طول 42 کیلومتر   از دامنه های کوه های  " خوزنگ "   و   "  پرچنان "  و   " خولرز"  سرچشمه گرفته و پس از عبور از دره شمالی کوه     " بز می چال  "     و دره شمالی  کوه " فراخ کش  "   جریان می یابد   و در نزدیکی روستای   " لله بند "    به رودخانه شش رودبار می پیوندد و رودخانه تالار ( تلار )   را درست می کند و در نهایت در دو راهی آزاد مهر به رودخانه تالار بزرگ می پیوندد . شایان ذکر است که تقریبا نیمی از رودخانه چرات جزو منطقه حفاظت شده می باشد یعنی از محدوده شمالی  روستا ی " وسیه کش"  محدوده طبیعی  منطقه حفاظت شده را تشکیل می دهد . 

دره  شش رودبار و هم چنین دره  چرات به گفته روستاییان   تاکنون   بستر   هجوم   سیل های مخرب بوده است .

 

 

نگاهی به پدیده های  طبیعی  ویژه  منطقه و محدوده آن

 ¬ آبشار شش رودبار  در مجاورت روستای شش رودبار در شمال روستای دراسله

¬ چشمه گلناب دره  آب چشمه های آب  گلناب دره ودراسله از معروفیت خاص در این منطقه بر خوردارند و پروژه  آبرسانی از این چشمه ها به سواد کوه در حال اجرا است .  

¬  آبشار گلناب دره (کنعره )  در 4 كیلومتری شرق آبشار دراسله

¬ آبشار دراسله در 2 كیلومتری جنوب روستای دراسله

¬ قبرستان تاریخی :    در ارتفاعات  روستای "کاکرون"

¬  غار زنگیان  با عمق یک کیلومتر در روستای زنگیان در دهستان ولوپی قرار دارد . گفته می شود  غار شگفت انگیزی است با استلاگتیت ها و استلاگمیت ها و حوضچه های آب . این غار از زیستگاه های خفاش است.  برخی تاریخ نویسان عقیده دارند كه این غار در زمان حمله مغولان به عنوان زندان به كار می رفته است.

 

نگاهی به  معادن فلورین  شش رودبار و دراسله 

 كانسار های فلورين شش رودبار  در 18 كيلومتري جنوب غربي زیراب  قرار دارد .  تارخ بهره برداری آبان 1386  "  اين كانسار يكي از زنجيره معادن فلئورين بخش فوقاني ترياس مياني (سازند اليكا) در البرز مركزي مي باشد. ساختمان منطقه معدني به شكل يك طاقديس است كه هسته آن را بخش فوقاني تشكيلات اليكا كه عمدتا دولوميت ها و آهكهاي خوب لايه بندي شده (Well Bedded) هستند، تشكيل داده و روي آن را سازند پالند و پس از آن شمشك مي پوشانند. فاصله معدن تا ايستگاه بارگيري ذغالسنگ"  انجير تنگه"  14 كيلومتر است.. جهت اكتشاف و استخراج جمعا 7 تونل  در اين معدن حفر شده است. میزان ذخیره قطعی 10 هزار تن میزان استخراج سالیانه 1500 تن ( اسمی) ."     ( منبع : سایت پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور) .  روش استخراج به شکل روباز و زیر زمینی است

 فلورین مینا دراسله  : میزان ذخیره قطعی 15000 تن و ذخیره احتمالی 30000 تن میزان استخراج سالیانه 2000 تن ( اسمی ) ( منبع : سایت پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور) روش استخراج معدن  روباز است .

 

كاربردهاي فلورين  :

 × صنايع هسته ای  :    از ترکيب هگزا فلوئورا يد برای جداسازی  235   uاز 238u   استفاده می گردد. معمولی ترين روش غنی سازی به روش ديفيوﮊن گازی و غنی سازی سانتريفيوﮊی است. غنی سازی به روش ديفيوﮊن گازی فرايندی است که در آن هگزافلوريد اورانيوم تحت نيرو از درون يکسری حفاظ بازدارنده گازی متخلخل مخصوص عبور داده می شود و ايزو توپ ها جدا می گردد و مولکولهای سبکتر سريعتر حرکت کرده و بيشتر از مولکولهای سنگين تر به بازدارنده ها مي چسبند .

×  صنايع فولاد و متالوژي:  از فلوئوريت در صنعت به عنوان کمک ذوب (flux ) استفاده می شود و نام آن نيز از همين خاصيت گرفته شده است. فلوئور  f l u e r e در لاتين به معنای جريان  flow است. مهمترين تركيبات فلوئور، آلومينيوم‌تري فلورايد و كريوليت مي‌باشند كه در صنايع آلومينيوم سازي از اهميت خاصي برخوردارند.

× صنايع شيميائي: بيش از 60%فلوئوريت در صنايع شيميائي به كار مي رود. در ساختن اسيد فلوئوريك از حداقل 95%Caf2  و حداقل 1% Sio2  و 03/0 تا 1/0 % سولفور و بدون  وجود  Ba  و Pb و S  استفاده مي شود.

× صنایع جواهر سازی

×صنايع شيشه سازي و سراميك

× صنايع الکترونيک

 

 

 گزیده ای از   نظرات  مردم بومی  شش رودبار 

جمعیت شش روبار یعنی بزرگترین مرکز جمعیتی این منطقه بر اساس سرشماری سال 1385 ،بسیار اندک و تنها53 نفر بوده است

در این بازدید با برخی  ساکنین قدیمی منطقه گپ و گفتی داشتیم که به نکاتی از این  دیده ها و شنیده ها اشاره می شود :

v ساختمان ها  در شش رودبار  بیشتر   کاهگلی و با چوب و سقف های سفالی و حلبی  بوده است که نمونه هایی از آن هنوز  وجود دارد  و  در چند سال   اخیرا  ساختمان های جدیدی  ساخته شده   با بلوک های بتنی – سقف های ایرانیت   و ساختمان هایی که توسط عده ای ساخته شده که تنها در فصل گرم از آن استفاده می کنند یا اجاره می دهند .

 

v کار قدیم مردم تا پیش از انقلاب تولید ذغال از چوب بود      "  ما ذغال کوره ای داشتیم . ذغال ها را بار قاطر و اسب می کردیم و کوه مقابل ( در تصویر زیر مشخص شده است )  و از دره " وشی کوه " به فیروز کوه می رفتیم و ذغال می فروختیم و زردآلو بار می زدیم و می  آوردیم "

 

شش رودبار

تصویری از سامون( مرز منطقه به زبان بومی )   شش رودبار و فیروز کوه   ( کوهی با رنگ روشن ) و همچنین یک ساختمان قدیمی در شش رودبار

عکس از کانون دیده بانان زمین - نسرین دخت خطیبی

 

شش رودبار

 یک ساختمان با بلوک سیمانی   در  شش رودبار

عکس از کانون دیده بانان زمین - مینا محبوبی 

 

 

v  غیر از ذغال چوب مردم گاو داشتند و لی دولت گاو ها را به قیمت ارزان خرید و دیگر اجازه دامداری نداد

v  در پیش از انقلاب جنگل های بسیار  خوبی اینجا بود ولی بیشتر آن را کندند و بردند .   از درخت های معروف اینجا درخت " سردار " (  درخت سرخدار ) درخت " مرس " ( راش )  اینجا مرس هایی بود که کلفتی آن به شش متر می رسید ولی حالا خیلی کم شده – افرا – ملچ- شیر دار – نمدار – درخت " کندس " (  ازگیل جنگلی)   – سیب جنگلی – و گلابی جنگلی  هم داریم

v   بیشتر رفت و آمد ما با اسب و قاطر بود ولی چند سالی است که  این راه را به خاطر معدن و ماهی سرا ها درست کردند .

v   اینجا تا حالا خیلی سیل آمده و حتی خانه ها را نیز  خراب کرده

 

*****

 

در ادامه ،  مجموعه انتخابی از یکصد  ( 120)  تصویر از منطقه حفاظت شده شش رودبار  و محدوده آن تحت پنج  جستار ارائه می شود :

 

 

                                

 

1  از 21

 ادامه

 صفحه اصلی